Кіріспе

1838 жылғы мормон соғысы кезінде болған шайқас

Крукт-Ривер шайқасы – соңғы күнгі қасиеттілер күштері мен Миссури штатының Миссури штатының оңтүстік-шығысынан келген милиция бөлімшесі арасындағы шайқас болды, бұл шайқас Рей округінде өтті. Милицияға Сэмюэл Богарт басшылық етті. Бұл шайқас 1838 жылғы Миссури мормон соғысының маңызды оқиғаларының бірі еді. Шайқастан кейін Миссури губернаторы 44-ші Миссури жарлығын шығарды, ол кейде "Қырып тастау жарлығы" деп аталады, және бұл мормондардың Миссуриден қуылмауына себеп болды.

Өмірбаян

1838 жылы Иса Мәсіх шіркеуінің мүшелері мен олардың солтүстік-батыс Миссуридегі көршілері арасындағы шиеленіс күшейді. Рей округі мормондық басымдықты Колдуэлл округінің оңтүстігінде орналасқан. Екі округті 24 миль ұзындығы мен 6 миль ені бар, ешкімге тиесілі емес жер бөліп тұрды, ол "Банкхам жолағы" немесе "Банкомб жолағы" деп аталды. Бұл құрылмаған аймақ әкімшілік және әскери мақсаттар үшін Рей округіне қарасты болды. Рей округінің және оның батысындағы Клей округінің тұрғындары солтүстіктегі мормондарға қатысты алаңдаушылықты алғаш рет шіркеуден "нараздық білдірушілер" тобы Колдуэлл округінен қуылғанда сезінді. Осы наразылардың ішінде Дэвид Уитмер, Уильям Уайнс Фелпс, Джон Уитмер және Оливер Каудери Миссуридегі Әулиелер шіркеуінің жетекшілері болды. Олар отбасыларын Рей және Клей округтерінің орталықтары Ричмонд пен Либертиге көшірді және мормондар өздерінің өміріне қауіп төндіргенін және мүлкін ұрлағанын мәлімдеді. Жаз бойы Каролл және Дэвис округтерінде мормондар мен оларға қарсылар арасындағы қақтығыстар Рей мен Клей округтеріндегі қоныс аударушыларды үнемі алаңдатып отырды. Бұл алаңдаушылық Томас Б. Марш пен Мормонның Он екі елшілер кеңесінен Орсон Хайд Ричмондқа келгенде және даниттер Дэвис округіне басып кіріп, округ орталығы Галлатинды тонағанын хабарлағанда шегіне жетті. Олар сондай-ақ даниттер деп аталатын мормондық топ Ричмонд пен Либерти қалаларын өртеп жіберуді жоспарлап отырғанын айтты. Бұл куәлік алаңдаған азаматтарды үлкен қысымға салды. Әйелдер, балалар және мүлік жақын арада болатын мормон шабуылынан қорғану үшін Миссури өзенінен өтіп, штат милициясы дайындыққа келтірілді. Кейіннен бұл ескертудің негізсіз болғаны және мормондарға қарсы халықты қайыруға тырысқан бір адамның тудырғаны анықталды.

Соғыстың прелюдиясы

Клей округінің генералы Дэвид Р. Атчисон, штат милициясының солтүстік-батыс Миссуридегі қолбасшысы, Рей окруғының капитаны Сэмюэл Богарт бастаған отрядқа Бэнкхэм Стрипінде "мүмкін болса, Рей округіне қарулы адамдардың кез келген басқыншылығын болдырмау" үшін күзеттік жұмысын жүктеді. Питер Бернетттің айтуынша, "капитан Богарт аса епті адам емес еді, және оның әскерлері де сондай сипатта болды". Бұрын Богарт Кэрролл округінде мормондарды мазалаған жасаққа қатысқан. Богарт және оның тобы Бэнкхэм Стрипінде тұратын соңғы күндердің қасиеттілерінің үйлеріне барып, оларды күшпен қарусыздандырып, Рей округін тастап кетуге бұйырды. Богарт Колдуэлл округіне еніп, ондағы мормондарды да қысымға алып, оларға округ орталығы Фар-Уэстке (Миссури штаты) көшіп кетуді ұсынды. Рей округіне қайтқанда оның әскерлері үш мормонды – Натан Пинкхэмді кіші, Уильям Силиді және Аддисон Гринды тұтқындады. Бір топ мормон тұтқындарын ұстап, оларды өлімге кесуге ниетті екендігі туралы хабар Фар-Уэстке жылдам жетті. Түн ортасында қарулы құтқару тобы құрылды. Дэвид У. Паттен Колдуэлл округі милициясының жасағын басқарды. Паттен Дэвис округіндегі шабуылдар кезінде көрсеткен батылдығы үшін "Қорқымайтын капитан" деп танылды. Мормондық күш Фар-Уэст пен Ричмондты байланыстыратын басты жолмен оңтүстікке қарай жылдам қозғалды.

Шайқас

1838 жылғы 24 қазан күні түнде капитан Богарт жасағы Бэнкхэмнің жолағындағы Крукд өзенінің жағасында орналасты. Паттен мен мормон құтқару тобы түнгі сағаттан бері бес сағат ішінде Фар-Весттен шамамен 12 шақырымдай жол жүріп, солтүстіктен басты жолмен жақындады. 25-і күні таңда мормондар милицияның күзетшілерімен кездесті. Ұзаққа соқпаған атыс басталды, екі тарап та бірінші оқ атқан өздері екенін мәлімдеді. Күзетшілердің бірі Джон Локхарт мормондардың барлаушысы Патрик О’Баннионды атып жаратты. О’Баннион кейіннен алған жарақатынан көз жұмды. Локхарт пен басқа күзетшілер төбеден төмен қарай, қорғаныс позициясын алған милиция лагеріне қашты. Мормондық топ Рей милициясының лагеріне жақындап, Дэвид У. Паттен, Чарльз С. Рич және Патрик Дурфи басқаратын үш колоннадан тұратын шайқас шебін құрды. Рич кейіннен мормондар қатарына келгеннен кейін, милицияның «барлық қаруларымен бізге атқылағанын» еске алды. Жалпы атыс басталды, бірақ милиция өзен жағалауының артында орналасып, тактикалық үстемдікке ие болды. Паттен милиция позициясына шабуыл жасауға шешім қабылдап, «Құдай және бостандық!» деген мормондық шайқас ұранын айғайлады. Миссуриліктерде қылыш болмағандықтан, олар қатарын бұзып, өзеннің барлық бағытына қашып кетті. Шабуыл кезінде Паттенге оқ тиіп, қаза болды. Эбенезер Робинсон Паттеннің «батылдығы шектен шыққан, сондықтан оны «Капитан Феарноут» деп атағандарын» еске алды. Соғыс барысында Самуэль Тарвотер есімді милициялық Парли П. Пратттан жарақат алды. Тарвотер жарақаттан кейін есінен танып, Д. Майкл Куинннің мәлімдемесінше, Даниттер тобы «есінен танып жатқан Тарвотерді қылыштарымен кесіп, аузынан бойлық кесіп, астыңғы тістерін жойып, төменгі жақ сүйегін сындырып, жақтарын кесіп, оны өлі қалдырды».

Салдары

Бұл шайқаста төрт адам қаза тауып, Сэмюэл Тарвотер мүшесі қиратылды. Бұл Мормон соғысының үлкендей түсуіне себеп болды. Мормондардың Дэвис округіне басып кіргені және шайқас туралы (кейбіреулер Богарттың әскерлерінің жартысы жоғалды деді) шамадан тыс хабарлар Миссури губернаторы Лилбурн Боггске жетті. Ол, мормондардың ашық бүлік көтергенін ойлап, 2500 штаттық милицияны шақыру туралы жарлық шығарды. Екі күннен кейін губернатор Боггс «мормондарды жау деп есептеу керек және оларды жою керек немесе штаттан қуу керек» деген бұйрық берді. 30 қазан күні шамамен 200 адамнан тұратын топ Хаун Миллде 17 ер адам мен бала өлтірді. Келесі күні Джозеф Смит және тағы 50-ге жуық шіркеу басшылары тұтқындалды. Олардың көпшілігі үш апта ішінде босатылды. Қараша айында қалғандары бірінші Тәуелсіздікке, содан кейін Ричмондқа, одан кейін Либертиге қамауға жіберілді. Жозеф пен Хайрум Смиттер мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен үкім шығарылды. Олар Бун округіне ауысқанда қашып кетті. Соңында шіркеу мүшелерінің көп бөлігі губернатордың бұйрығымен штаттан қуылды.