Кіріспе
Batis (turtleweed, saltwort, beachwort, немесе pickleweed) - гүлді өсімдіктердің екі түрінен тұратын туыс, Bataceae тұқымдастығындағы жалғыз туыс. Бұл өсімдіктер тұзға төзімді (галофиттік) және жылы, тропикалық Американың (B. maritima) мен тропикалық Австралияның (B. argillicola) жағалауындағы тұзды батпақтарға тән.
Batis (turtleweed, saltwort, beachwort, or pickleweed) is a genus of two species of flowering plants, the only genus in the family Bataceae. They are halophytic (salt tolerant) plants, native to the coastal salt marshes of warm temperate and tropical America (B. maritima) and tropical Australasia (B. argillicola).
Морфология және таксономия
Екі түрі де мәңгі жасыл, биіктігі 10–70 см-ге дейін өсетін, жаңа лайлы топыраққа тарағанда төселген, бірақ тамырланғаннан кейін бұталы болып өсетін төменгі бұталар. Жапырақтары кішкентай, қабыршақты, ет тәрізді және тар, домалақ пішіндес. Олар ашық жасыл түсті, бірақ қызғылт реңге де бояла алады. Гүлдері кішкентай, көзге түспейтін масақтарда пішіледі, жаздың ортасынан күзге дейін гүлдейді. Америка түрінің жыныстық айырмасы бар, ал Австралия түрінің бір жынысты гүлдері болады. Кейбір ботаниктер B. maritima-ны бес түрге бөледі, оның ішінде B. californica, B. fruticosa, B. spinosa және B. vermiculatus түрлері жеке қарастырылады, бірақ бұл пікір кеңінен қолданылмайды.
Аумағы мен тіршілік ету ортасы
Батис тұзды ортада өмір сүре алады. Басқа өсімдіктер тұзды топыраққа немесе суға ұшырағанда, олар сақталған судың көп бөлігін жоғалтады, бірақ Батис осы ортаға бейімделген және осындай проблемаларға тап болмайды. Оның тұзды ортада тірі қалуына көмектесетін ет тәрізді жапырақтары өте жұқа түктермен жабылған, бұл өсімдіктің ауаға ұшырып алатын су мөлшерін азайтады. Батис теңіздік (Batis maritima) кездесетін ортаның мысалы – Юкатанның Петенес мангровы аймағы. Оның тым тұзды болғандықтан көптеген жануарлар жей алмайды, бірақ аққұйрықты бұғылар оны тамақтанудың бір бөлігі ретінде жейді. Шығыс пигмей көк бабоқтары оның гүлдерінен нектар жинайды. B. maritima кейбір аймақтарда сиреп барады, және кейбір ғалымдар оны АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер тізіміне қосу қажет деп санайды, алайда ол Гавайиге кездейсоқ әкелінгеннен кейін инвазивті түрге айналды.
Терминология
Salsola туысы кейде тұзқұрт деп те аталады, бірақ олардың ешқандай қатысы жоқ.
Қолданылуы
Батис маритиманы жергілікті американдықтар тағам ретінде пайдаланған, тамырларын (қант қамысы сияқты) шайнаған немесе сусынға қайнатып дайындаған, ал сабақтары мен жапырақтарын шикі, пісіріп немесе тұздалған күйінде жеген. B. argillicola да жасыл көкөніс ретінде желінеді. Тұқымдары бұршақтай кішкентай, өте қоректі, құрамында жоғары мөлшерде белок, май және крахмал бар. Тұқымдарын жеуге болады, жаңғақтан тәтті дәмді, оларды салатқа қосуға, қуыруға немесе тіпті кішкентай кеспе (попкорн) жасауға болады. Майы шафран майына ұқсас, ол тамақ пісіруге, салатқа және маргарин жасауға қолданылады. Тұқымдарында сондай-ақ токоферолдар сияқты пайдалы антиоксиданттар бар, олар қатерлі ісікке қарсы күреседі деп есептеледі.