Кіріспе

Венгриядағы университет

Сегед университеті (Szegedi Tudományegyetem) – Венгрияның Сегед қаласында орналасқан мемлекеттік ғылыми-зерттеу университеті. 1581 жылы қазіргі Клуж-Напокадағы Коложвар иезуит академиясы ретінде құрылған бұл мекеме 1872 жылы император Франц Иосиф I тарапынан университет ретінде қайта құрылды. Университет 1921 жылы Сегедке көшірілді, осылайша Венгриядағы ең көне ғылыми-зерттеу университеттерінің біріне айналды. 20 ғасыр бойында көптеген өзгерістерден өтіп, ақырында жеке тәуелсіз университеттерге бөлінді. Қазіргі Сегед университеті 2000 жылы құрылды және он екі факультет пен он тоғыз докторлық мектептен тұрады, олар өз кезегінде түрлі кафедралар мен ғылыми-зерттеу топтарын қамтиды. Әр факультет дербес түрде қызмет етеді. Бұдан өзге, университет Сегед университетінің денсаулық сақтау орталығын, аймақтық мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне жауапты үлкен оқу ауруханасын, сондай-ақ мемлекеттік білім беру және оқытушыларды даярлау функцияларын біріктіретін үш зертханалық мектепті басқарады. Факультеттер мен оларға қатысты ғимараттар біртұтас кампус құрамайды, себебі ғимараттар Сегед қаласының орталық бөлігінде шашырап орналасқан, алайда Денсаулық сақтау орталығы мен Өнер факультетінің ғимараттары бірімен-бірі іргелес жатыр. Болон аймағының құрамында болғандықтан, көптеген мамандықтар бакалавр, магистр және PhD бағдарламаларына бөлінеді, бірақ «бір шиналы магистрлік» (бөлінбеген) бағдарламалары да бар. Университет сонымен қатар Орталық Еуропадағы ең ірі университет кітапханасы – Клебельсберг кітапханасымен және алты университет баспаханасымен де жұмыс істейді. 2014 жылғы қаржы жылында университеттің операциялық бюджеті 220 миллион АҚШ долларын құрады. Сегед университетінде Нобель сыйлығының лауреаттары Альберт Сент-Дьёрги және Каталина Карико, саясаттанушы Истван Бибо, ақындар Атилла Йожеф және Гюла Юхас сияқты көптеген белгілі түлектер білім алған.

1581-1871: Құрылтайшы және оның алдыңғылары

Қазіргі университеттің ең ертедегі ізашары 1581 жылы Стефан Батори Коложвар қаласында гуманитарлық және теологиялық бағыттардағы католик академиясы ретінде құрылды. Академияда өнер саласында университет деңгейіндегі білім берілді және 1598 жылға қарай түрлі факультеттер ұйымдастырылды. 2021 жылы университет сенаты операциялық трансформацияны қолдады. Осының нәтижесінде университет мемлекеттік университет ретінде емес, мемлекет құрған қорымен қамтамасыз етіледі. Бұл шешім Венгриядағы көптеген университеттердің моделін өзгертуге байланысты жалпыұлттық пікір қақтығысына әкеп соқты.

Кампус

Сегед университетінің қалалық кампусы бар, яғни университет ғимараттары үздіксіз университет кампусын құрамай, қала орталығында шашырап орналасқан. Дегенмен, Денсаулық сақтау орталығы кампусқа ұқсас, оқу госпитальдары бір аймақта орналасқан. Бас әкімшілік ғимарат, ректор кеңсесі Дугоникс алаңында орналасқан, ал он екі факультет Сегед қаласының орталығындағы бірнеше ғимараттарда орналасқан. Университетте венгр және халықаралық студенттер үшін он жатақхана бар. Сегед университетіне қарасты басқа ғимараттар мен нысандарға Биологиялық зерттеу орталығы, ELI ALPS ғылыми-зерттеу институты кіреді. SZTE ботаникалық бағы қала орталығынан тыс жердегі 24 акрлық бақша. Негізінен зерттеу бағы, оның басты мақсаты – роза бақшасын, тас бақшасын және таксономиялық коллекциясын күтіп ұстау, сондай-ақ ғылым сабақтарын ұйымдастыру. Оның міндеттеріне ғимарат ішіндегі және сыртындағы қарым-қатынастарды сақтау және білім беру саласында стратегиялық шешімдер қабылдау кіреді. Қазіргі таңда стратегия, білім беру, ғылыми-зерттеу және даму, халықаралық қатынастар салаларында жауапты төрт проректор бар. Канцлер мекеменің экономикалық басқаруына жауапты. Қазіргі канцлер – Джудит Фендлер. Канцлер де, ректор да Сенат құрамына кіреді. 49 шешім қабылдауға уәкілделген делегаттардан тұратын Сенат ұйымдық өзгерістер мен жарғылар бойынша шешімдер қабылдайды. 2000 жылдан бері институт мемлекеттік университет ретінде қызмет етеді.

Факультеттер

Сегед университеті – колледждік университет, он екі факультеттен және орталық басқарудан тұрады. Факультеттер:

Әр факультетті деканы басқарады. Декан бес жылға тағайындалады және факультеттегі білім беру, ғылыми зерттеу және адам ресурстарын бақылауға, сондай-ақ әр кафедрамен және ректормен байланыс орнатуға жауапты. Сегедтің 19 докторантурасында 700 зерттеу саласы қамтылған. Университет зерттеушілері журналдар мен конференцияларда 25 000 жарияланым жасаған. Медицина, фармация және стоматология, архитектура, құқық және мұғалімдерді даярлау бағдарламалары "үзіліссіз бағдарламалар" деп аталатын бірыңғай циклді бағдарламалар болып қалады. Халықаралық студенттер бағдарламаларға онлайн өтініш бере алады және тиісті нысанды тапсыру қажет. Олар өздерінің академиялық білімі, тіл білу деңгейі және жалпы денсаулық жағдайын растайтын құжаттарды жүктеуі керек. Оқу ақысы көбінесе мемлекеттік қаржыландыру есебінен төленеді. Болашақ студенттер мемлекеттік қаржыландырылатын бағдарламаны таңдауға тиіс, ол үшін оларға көп ұпай қажет, немесе жеке қаржыландыру бағдарламасын таңдауға болады. Бұл студенттің оқу үлгеріміне байланысты кейін өзгертілуі мүмкін.

Белгілі түлектер мен оқытушылар

Сегед университеті көптеген жазушыларды, ғалымдарды және спортшыларды тәрбиеледі. Атақты түлектерінің қатарында Нобель сыйлығының лауреаты, ғалым Каталина Карико, опера әншісі Крисцтиан Цсер, физиктер Питер Хесзлер және Ласло Бела Киш, ақындар Атила Йожеф, Гюла Юхас және Миклош Радноти, жазушы Марио Сзенесси, сондай-ақ олимпиада чемпиондары Наташа Янич, Мартон Йооб және Анита Мартон бар. Атақты профессорларының арасында Нобель сыйлығының иегері Альберт Сент-Дьёрги, сонымен қатар Дезсő Чсейтей, Сандор Имре, Карой Марот, Агостон Павел, Антал Серб, Хильдебранд Дезсő Варкони, Иштва́н Бибо́, Ференц Финкей, Я́нош Мартоньи, Габор Фодор, Иштва́н Русня́к, Иштва́н Апати, Золта́н Бей, Липо́т Фе́йер, Альфред Хаар, Бела Керекьярто́, Ласло́ Лова́ш, Тибор Радо́, Ласло́ Редей және Афва Тамеур бар.