Кіріспе

1943 жылы қарашада Рабаулды бомбалау – Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастардың Рабаулдың маңызды жапон базасындағы крейсерлік күштеріне жасаған әуе шабуылы болды. Бугенвильге одақтастардың шабуылына жауап ретінде жапондықтар Труктан, Каролин аралдарындағы негізгі теңіз базасынан (Рабаулдан солтүстікке қарай 800 шақырым жерде) Рабаулға күшті крейсерлік күшін жеткізді, олар одақтастардың көмекші және жабдықтау кемелеріне қарсы түнгі шайқасқа дайындалып жатқан болатын. Одақтас авиациялық кемелер мен құрлықтағы ұшақтар Бугенвильге жасалған одақтастардың десанттық операциясын қорғау мақсатында Жаңа Британия аралындағы жапон кемелеріне, әуежайларына және портовый құрылыстарға шабуыл жасады. Рабаулға жасалған шабуылдардың нәтижесінде жапон теңіз күштері енді десанттарға қауіп келтіре алмады. Шабуылдың сәтті аяқталуы авиациялық кемелердің әуе күштері құрлықтағы әуе күштерімен бәсекелесе алмайды деген қалыптасқан пікірді өзгертті.

Өмірбаян

1943 жылдың басында Рабаул соғыс қимылдарынан шалқап жатқандай көрінді. Дегенмен, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы одақтастардың стратегиялық мақсаты – «Картуль операциясы» Рабаулды оқшаулап, әуе шабуылдары арқылы әлсіретуді көздеді. Жапондық құрлық әскерлері Жаңа Гвинея және Соломон аралдарындағы Гуадалканал, Коломбангара, Жаңа Джорджия және Вела Лавелладан шегініп, оларды тастап кеткен болатын. Жаңа Британия аралындағы Рабаул – Австралияның Жаңа Гвинея территориясындағы екі маңызды портың бірі еді. Бұл Соломон аралдары мен Жаңа Гвинеядағы жапондық теңіз базасы қызметін атқарды. 1942 жылдың ақпан айында австралиялық күштерден басып алынған Симпсон порты «Оңтүстік Тынық мұхитының маржаны» атанды және 367 әуе шабуылына қарсы зениттік қарулармен және бес әуежаймен жақсы қорғалған. Лакунай мен Вуананау әуежайлары соғысқа дейін австралиялықтардың құрылысы болды. Лакунайда барлық жағдайға төтеп бере алатын құм мен жанартау күлінен жасалған ұшу-қону жолағы болды, ал Вуананау бетонмен жабылған. Рапопо 1942 жылдың желтоқсанында 14 миль (23 км) оңтүстік-шығысқа қарай бетонды ұшу-қону жолақтарымен және кеңейтілген техникалық қызмет көрсету базасымен пайдалануға берілді. Тобера 1943 жылдың тамызында Вуананау мен Рапопоның арасында салынды және бетонды жолақтармен жабдықталды. Төрт әуежайда бомба тасушылар үшін 166, ал истребительдер үшін 265 қорғалған тұрақтар болды, сонымен қатар қосымша, қоршалмаған тұрақ алаңдары да бар еді. Рабаулды қорғаған бесінші әуежай – Борпоп әуежайы, ол 1942 жылдың желтоқсанында Жаңа Ирландиядағы Сент-Джордж бұғазы арқылы аяқталды. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс армия және теңіз күштерімен үйлестірілді. Теңіз артиллериясы Симпсон портын, кемелерді және Тобера, Лакунай және Вуананаудың үш әуежайын күзетті. Армия бөлімдері Рапопо әуежайын, жабдықтау қоймаларын және армиялық нысандарды қорғады, сондай-ақ Симпсон портын қорғауда теңіз күштеріне көмектесті. Тиімді ерте ескерту радары жүйесі Рабаулдан 145 шақырымға дейін көре алатын, ал Жаңа Британия, Жаңа Ирландия және Букадағы қосымша радарлармен көру қашықтығы ұзартылды. Бұл жүйелер шабуыл туралы 30-60 минут бұрын хабар берді. 1/2 қараша түнінде күзетші теңіз күштері десантты сәтті қорғады (Императрица Аугуста шығанағы шайқасы), бірақ адмирал Минеичи Кога жылдам әрекет етті. Бірнеше күн ішінде жергілікті крейсерлік күштер Труктен келген күштермен толықтырылды. Жапондықтар өткен жыл бойы теңіз күштерін сақтап келген, бірақ Рабаулға төнген қауіптің алдында жаңадан келген күштерді және олардың теңіз қолдауын жою мақсатымен маңызды ресурстарды жұмсады. Күштер алдағы шайқасқа дайындалып, Рабаулда отын құйды. Халсидің осы жаңа қауіпке қарсы тұру үшін жеткілікті күші болмады. Оның негізгі күштері – екі линкор және бірнеше крейсерлер Тараваға шабуыл жасау үшін Орталық Тынық мұхитына ауыстырылған. Қолда бар күштер – «Саратога» мен «Принстон» авиатасымалдағыштарының әуе топтары ғана еді. Бұл теңіздегі шайқасқа қабілетті күш саналғанмен, Рабаул бес әуежайы және көптеген әуе шабуылына қарсы батареялары бар қатаң қорғалған порт еді. Теңіз авиаторлары оны «шаян ұясы» деп атады. Перл-Харборға жасалған күтпеген шабуылдан басқа, мұндай қатаң құрлықтағы нысанаға қарсы авиатасымалдағыштармен шабуыл жасалған емес. Сондықтан бұл ұшқыштар үшін өте қауіпті миссия саналды және авиатасымалдағыштарды да қауіпке ұшыратуы мүмкін еді. Кейінірек Халси Бугенвильдегі десантқа жапондық крейсерлік күштерінің Рабаулдағы қауіп-қатері «ComSoPac (Оңтүстік Тынық мұхитының қолбасшысы) ретінде менің қызметімдегі ең қиын жағдай» болды деді.

Рабаулға шабуыл

Құн түсірудің тағдыры шешімді болғандықтан, Холси контр-адмирал Фредерик С. Шерманның басқаруындағы авиациялық тобына 4/5 қараша түнінде Рабаулға таңертең шабуыл жасау үшін солтүстікке қарай жылдамдықпен жүруді бұйырды. Шерман ауа райының жамылғысы арқылы жақындасып, барлық 97 ұшағын нысанаға жіберді, кемелерінің үстінде әуе шабуылына қарсы ешқандай ұшақ қалдырмады. Ұшқыштарға кемелерді батыруға тырысудың орнына, мүмкіндігінше көп әскери кемелерге зақым келтіруді тапсырды. Баракома және жақында басып алынған Велла-Лавелладағы әуежайлардан ұшақтар теңізге жіберілді, авиациялық топпен кездесу үшін. Рабаулға жасалған таңертеңгі әскери-теңіз шабуылынан бір сағат өткен соң, 5-ші әуе күшінің 27 B-24 Liberator бомбалаушы ұшақтары, 58 P-38 ілеспешілерімен бірге шабуыл жасады. Жапондық "Мая" крейсерінің бір бомбасы қозғалтқыш бөлімінің үстіне түсіп, ауыр зақым келтіріп, 70 экипаж мүшесін қаза қылды. Жапондық "Могами" крейсері 500 фунттық бомбаға ұшырап, өртеніп, ауыр зақым келтіріп, 19 экипаж мүшесін өлтірді. Жапондық "Такао" крейсеріне екі 500 фунттық бомба тиіп, ауыр зақым келтіріп, 23 экипаж мүшесін қаза қылды. Жапондық "Чикума" крейсері бірнеше жақын маңайдағы жарылыстардан кейін жеңіл зақымдалды. Бір бомба жапондық "Агано" крейсерінің жанына түсіп, зениттік пушканы зақымдап, бір экипаж мүшесін өлтірді. Үш эсминецке де жеңіл зақым келді. Шабуыл керемет сәтті аяқталды, Коганың крейсерлерін Бугенвиль операциясына қауіп тудырмайтын күйге келтірді. Қосымша әуе шабуылының қаупінен жапондық әскери кемелердің көп бөлігі келесі күні Трукқа кетуге мәжбүр болды, бұл аймақтағы жапондық теңіз күштерінің болуын тоқтатты. Шабуылға қатысқан ұшақтардың арасында аз ғана шығын болды. Екі күннен кейін АҚШ 5-ші флотының 50.3 жұмыс тобы 7 қарашада Холсиге жетті. Бұл кемелер АҚШ теңіз күштерінің жаңадан салынған алғашқы кемелері болды және жақында ғана қолданысқа енгізілді. Контр-адмирал Альфред Э. Монтгомери басқарған жұмыс тобына флоттық авиациялық тасымалдаушылар "Эссекс" және "Банкер Хилл", сондай-ақ жеңіл авиациялық тасымалдаушы "Тәуелсіздік" кірді. Холси Монтгомеридің кемелерін және 38-ші арнайы топты (TF 38) 11 қарашада Рабаулға қарсы бірлескен шабуылда қолданды. Шерман Бугенвильдің солтүстік-батысындағы Грин-Айленд маңынан шабуыл жасады, шабуыл нашар ауа райында шамамен 08:30-да басталды. Қайтып келгеннен кейін TF 38 оңтүстікке қарай із жазбастан шегінді. Монтгомери Рабаулдан оңтүстік-шығысқа қарай 160 миль (257 км) қашықтықтағы Соломон теңізінен ұшып шықты.

Салдары

5 қарашадағы шабуылдан кейін Рабаулда қалған «Агано» кемесі осы шабуылдарда торпедамен зақымдалып, ауыр қирады. Жапондық «Сузунами» эсмингісі Рабаул портының аузында торпедалар тиеу кезінде тікелей бомба соққысына ұшырады деген хабар бар. Ол жарылып, суға батып, 148 экипаж мүшесі қаза тапты. Шабуылдардан кейін жапондықтар 120 ұшақтан тұратын қарсы шабуылдар сериясын жасады, бірақ олар АҚШ әскери-теңіз күштерімен тоқтатылды және Монтгомери кемелеріне ешқандай зақым келтірмей 35 ұшақты жоғалтты. Шабуылдар одақтастардың жақындағы табыстарын қорғауға мүмкіндік берді, Рабаулды көбінесе оқшауланған бекініс ретінде қалдырды, оны жабдықтау қиын болды және аймақтағы одақтастардың операцияларын жеделдетуге аз қауіп төндірді. Бугенвиль және Буканы басып алу Рабаулды алғаш рет құрлықтағы АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңізшілер корпусының тактикалық бомбалаушыларының ұшу қашықтығына енгізді, бұл 17 желтоқсанда басталған Рабаулды бейтараптандыру мақсатындағы әскери науқанға жағдай жасады.