Кіріспе

Өздігінен жүретін терең суға батуға арналған экипаждық суасты кемесі

Терең суға батуға арналған суасты кемесі (DSV) – өздігінен жүретін, терең суға батуға арналған экипаждық суасты кемесі. Бірнеше әскери-теңіз күштері DSV ретінде дәл сипатталатын көліктерді пайдаланады. DSV-лер әдетте екі түрге бөлінеді: зерттеу DSV-лері, олар зерттеу және картографиялау үшін қолданылады, және DSRV-лер (терең су астындағы құтқару кемелері), олар суға батқан әскери-теңіз суасты кемесінің экипажын құтқару, құпия (жасұс) миссияларды (негізінен теңіз асты байланыс кабельдеріне тыңдау құралдарын орнату) немесе екеуін де орындау үшін арналған. DSRV-лер адамдардың кіруі мен шығуына мүмкіндік беретін шлюзбен жабдықталған. Қатаң айтқанда, батискафтар – суасты кемелері емес, себебі олардың қозғалмалылығы шектеулі және олар шар сияқты салынған, олардың ішіндегі адамдарға арналған сфералық қысымды сақтау бөлімі сұйық көмірсутектермен толтырылған иінтірек бөлігіне ілінген. DSV/DSRV-де жолаушылар салоны мен балласт резервуарының функциялары бірыңғай құрылымға біріктірілген, бұл көбірек тұруға жайлы кеңістік қамтамасыз етеді (DSRV-де 24 адамға дейін). DSV/DSRV көліктерінің көпшілігі дәстүрлі электр батареяларымен қуатталады және өте шектеулі өнімділікке ие, ал аздағандары (NR 1 немесе AS 12/31) ядролық қуатпен жұмыс істеген және ұзақ миссияларды орындай алатын. DSV-лерді LOX Stirling қозғалтқыштарымен жабдықтау жоспарланған, бірақ шығын мен техникалық қызмет көрсету мәселелеріне байланысты әлі іске асырылмады. Бүгінгі күнге дейін (2023) барлық DSV-лер операциялар орнына (NR 1 жағдайында) сүйреп әкеле алатын немесе қоса жүре алатын жер бетіндегі қолдау кемесіне немесе аналық суасты кемесіне тәуелді. Кейбір DSRV кемелерін төтенше құтқару миссияларын жеделдету үшін өте үлкен әскери жүк көлігімен әуемен тасымалдауға болады.

Триест класының батискафтары

FNRS 2 Швейцариялық инженер Аугуст Пиккард жасаған және Бельгияның Ұлттық ғылыми зерттеу қоры (FNRS) қаржылаған алғашқы батискаф. FNRS сондай-ақ Пиккардтың да жасаған FNRS 1 шарының әлемдік биіктік рекордын орнатуына қаржылық қолдау көрсетті. Бұл батискафтың қаптамасы бензинмен толтырылған, ұзындығы 6,7 метр, ені 3 метр және овал пішіндес болған. Бензин судан жеңіл болғандықтан, батискаф су бетіне көтерілуі керек болғанда, оған қалықтау қабілетін беретін. Овалды қаптама 6600 галлон бензинге арналған алты резервуарға бөлінген. DSV 1 X 2 Trieste II Жаңартылған батискаф дизайны, ол құпия миссияларға қатысты. Trieste II 1984 жылы пайдаланудан шығарылды.

"Альвин" класының су асты кемелері

Алғашында 6000 фут (1829 м) терендікте жұмыс істеуге арналған және бастапқыда ұқсас жобамен салынған, «Алвин» және оның бауырлас суасты кемелері кейіннен, тәуелсіз түрде жаңартылды. Синтаксистік көбікті пайдалану арқасында, бұл суасты кемелері «Триест» сияқты бұрынғы батискафтарға қарағанда ықшамдалып, маневрлірек болды, бірақ олар соншалық тереңге түсе алмады. DSV 2 «Алвин» 1964 жылдың маусымында 6000 фут (1829 м) терендікке дейін жету мүмкіндігімен қолданысқа енгізілді; 1973 жылы қайта жаңартылды. АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі және Вудс-Холл океанографиялық институтының (WHOI) тапсырмасы бойынша жұмыс істейді, Ұлттық ғылым қоры (NSF), Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасы (NOAA) және Теңіз зерттеулер бюросы (ONR) қаржыландыратын ғылыми миссияларды жүзеге асырады. «Алвин» ONR-ге тиесілі және чартерлік келісім бойынша WHOI басқаратын AGOR 23 кластың «R/V Atlantis» кемесінен жұмыс істейді. 2004 жылы Ұлттық ғылым қоры «Алвинге» жаңа балама табуға қаржы бөлді, алайда жаңа титандық экипаж корпусы және қаржыландыру сияқты негізгі компоненттер 2011 және 2020 жылдары «Алвинды» қайта жаңартуға жұмсалды. 2022 жылы «Алвин» 6500 метрлік терендікте жұмыс істеуге сертификатталды. DSV 3 «Turtle» «Алвиннің» өзімен бірдей бауыры, 1968 жылдың желтоқсанында қолданысқа енгізілді және 1998 жылы қызметтен шығарылды. АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі және олармен басқарылады. DSV 4 «Sea Cliff» «Алвин» класындағы тағы бір DSV суасты кемесі, 1968 жылдың желтоқсанында қолданысқа енгізілді, 1998 жылы қызметтен шығарылды және 2002 жылдың қыркүйегінде қайтадан белсенді қызметке оралды. 1981 жылдан бері «Sea Cliff» белгілі бір терендікке жетуге қабілетті, DSV 5 «Nemo» 1970 жылдың маусымында қолданысқа енгізілген және 1998 жылы қызметтен шығарылған тағы бір «Алвин» класындағы DSV суасты кемесі. АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі және олармен басқарылады.

NR-1 сыныпты DSVN

NR 1 – бұрынғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ядролық қуатпен жұмыс істейтін зерттеу және құпия DSV суасты кемесі, ол үлкен шар тәрізді дөңгелектердің көмегімен теңіз түбінде жүре алатын.

Алюминийді шығару

Алюминавт – Reynolds Metals Aluminum компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін толық алюминийден жасалған батысу аппараты (DSV), бір кезде суасты кемелерінің ең тереңге түсу рекордын сақтаған. Қазіргі таңда қолданылмайды.

Deepsea Challenger теңіздегі сынақ

Deepsea Challenger – Acheron Project Pty Ltd компаниясы жасаған теңіз суасты аппараты (DSV) әлемдегі ең терең теңіз түбі – Challenger Deep-қа жетті.

Шектеуші фактор

Каладан Океаник тапсырыс берген және Флорида штатының Себастьян қаласындағы "Тритон Субмаринз" компаниясы жобалаған мен құрастырған суасты кемесі. 2018 жылдың 19 желтоқсанында ол Атлант мұхитының түбіне жеткен алғашқы экипажды суасты кемесі болды, немесе Браунсон тереңдігінде 8 376 метрге дейін тереңге түсті, осылайша ол қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған ең терең суға түсетін суасты кемесі атанды. 2019 жылдың тамызында суасты кемесі мен оның пилоты Виктор Весково, қолдау кемесі DSSV Pressure Drop-пен бірге "Бес тереңдік экспедициясын" аяқтады, бұл оны әлемнің бес мұхитының түбін зерттеген алғашқы суасты кемесі етті. Сол айдың басында зерттеушілер мен ғалымдар тобы Солтүстік Атлант мұхитындағы "Титаник" кемесінің құлау орнына бару үшін "Шектеуші факторды" пайдаланды. 2021 жылдың 31 наурызында Каладан Океаник компаниясы 1944 жылдың 25 қазанында Самар аралының жанындағы (Филиппин теңізінде) шайқаста батқан екінші дүниежүзілік соғыстың "Джонстон" эсминецінің құлау орнын қайтадан анықтап, зерттеп, түсіргенін хабарлады. "Джонстон" тереңде жатыр, бұл "Шектеуші фактор" экспедициясын тарихтағы ең терең суға түсуге айналдырды.

Priz класының DSRV

Приз – КСРО және Ресейде салынған бес DSRV класты кеме. Титан корпусты Приз класты кемелер терең суға сүңгіп түсуге қабілетті. Бұл шағын су асты кемелері өте қысқа мерзімге (құтқару операциясы кезінде) 20 адамға дейін тасымалдай алады немесе үш-төрт маманнан тұратын экипажбен екі-үш күн бойы су астында жұмыс істей алады. 2005 жылдың басында ресейлік AS 28 Priz кемесі теңіз түбінде қалып қойды және кейіннен британдық ROV көмегімен сәтті халықаралық құтқару операциясы арқылы босатылды.

Мира

"Мир" – Финляндияда КСРО үшін жасалған екі DSV-нің қатаң азаматтық (ғылыми-зерттеу) класы. Бұл батискафтар үш адамды белгілі бір тереңдікке дейін жеткізе алады. "Титаник" кемесінің құлау орнына барып, түсіргеннен кейін екі "Мир" суасты кемесі мен оларға көмектесетін кеме 1990 жылдардың соңында АҚШ-тың Тынық мұхитының терең ойыстарын зерттеу миссиясына берілді және "қара түтіншілердегі" күкірт негізіндегі өмір туралы маңызды жаңалықтар ашты.

Kalitka класының DSVN

AS 12 – америкалық NR 1 құпия ядролық DSV-нің ресейлік баламасы, мұхитты зерттеу және құпия миссиялар үшін арналған, су астында 2000 тонналық қалыптағы, терең суға батуға арналған ядролық су асты кемесі. Оның титаннан жасалған қысым корпусы бірнеше біріктірілген шарлардан тұрады және үлкен қысымға төтеп беруге қабілетті – 2012 жылғы зерттеу миссиясы кезінде ол үнемі шамамен тереңдікке түсті, ал ең максималды тереңдігі шамамен деп айтылады. Ядролық реакторының және мол азық-түлік қорының арқасында үш айлық миссия уақыты болғанымен, ол көбінесе арнайы қолдау кемесімен, жаңартылған Delta III класындағы BS 136 «Оренбург» су асты кемесімен бірге жұмыс істейді, оның зымыран шахталары алынып тасталған және түбіне арнайы док құрылғысы орнатылған.

Консулдық класты DSV

Консул – Ресейдің «Янтар» атты океанографиялық зерттеу кемесінде орналасқан ресейлік әскери DSV класы. Бұл су асты кемесі және оның «Рус» бауырлас кемесі теңіз коммуникациялық кабельдерін және батыстың су асты бақылау құрылғыларын теңіз түбінен бақылау үшін пайдаланылады. Олар «Мир» кемелерінен кішірек, экипажы екі адамнан тұрады, бірақ толығымен отандық өндірісте жасалған және титан қысым корпустарының арқасында максималды тереңдігі жоғары: сынақтар барысында алғашқы «Консул» суға .

Көлденең

Nautile – Ifremer-дің, теңізді пайдалану жөніндегі француз ғылыми-зерттеу институтының меншігіндегі батысу аппараты. Титан корпусы бар "Наутиль" тереңдікке дейін суға түсе алады.

Шынқай

DSV Shinkai JAMSTEC (Жапонияның теңіз және жер туралы ғылымдар және технологиялар агенттігі) Shinkai ("Deep Sea") деп аталатын DSV сериясын пайдаланды. Ең соңғы DSV – Shinkai 6500, ол үш экипаж мүшесімен суға батуға қабілетті. JAMSTEC Kaikō деп аталатын ROV-ты қолданды, ол 2003 жылдың мамыр айында теңізде жоғалып кетті. Суасты кемесінің бас конструкторы Лю Яо және тағы екі қытайлық теңіз зерттеушісі үш адамға арналған, дәнекерленген титан капсуламен толық мұхит тереңдігіне алғаш рет түсті.

Терең теңіз жауынгерінің батискабы

"Шен Хай Ён Ши" деп аталатын терең теңіз сарбазы 2017 жылы Қытай кеме жасау өнеркәсібі корпорациясымен әзірленді және 4500 метрге дейін суға батуға қабілетті.

Иктинеу 3

Ictineu 3 – үш адамдық экипажға арналған DSV. Корпусы тот баспайтын болаттан жасалған және үлкен жартылай шар тәрізді акрил шыныдан жасалған ілгегі бар. Ол , тереңдікке жете алу үшін жобаланған, осылайша тоғызыншы ең терең батыруға арналған суасты аппараты болып табылады, және литий-ионды аккумуляторларды пайдаланып 10 сағатқа дейін суға түсе алады.

Мацья 6000

Matsya 6000 DSV – Үнді мұхитында сирек кездесетін минералдарды терең теңізде зерттеу мақсатында жасалып жатқан, адамдармен басқарылатын терең суға бату аппараты. Ол 6000 метрге дейін сүңгіп түсе алады. Алғашқы сынақ, экипажсыз, 2021 жылдың 27 қазанында Ченнай жағалауынан 600 метр тереңдікке түсірілген «экипаж шарларымен» бірге жүргізілді.