Кіріспе

Калифорния штатындағы округ, АҚШ. Империал округі (lang es) – АҚШ штаты Калифорнияның оңтүстік-шығыс шекарасында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 179 702 адамды құрайды, бұл оны Оңтүстік Калифорниядағы ең сирек қоныстанған округ етеді. Округ орталығы және ең ірі қаласы – Эль-Центро. Империал – Калифорния штатында соңғы құрылған округ, ол 1907 жылы Сан-Диего округінің бір бөлігінен бөлініп шықты. Империал округі Калифорнияның қашықтағы оңтүстік-шығысында, Империал аңғарында орналасқан. Ол батысында Сан-Диего округімен, солтүстігінде Риверсайд округімен, шығысында АҚШ-тың Аризона штатымен және оңтүстігінде Мексиканың Баха-Калифорния штатымен шектеседі. Округ Эль-Центро қалалық статистикалық аймағын қамтиды және штаттың ең кішкентай, бірақ экономикалық тұрғыдан ең әртүрлі аймағы – Оңтүстік Калифорния шекаралық аймағының бір бөлігі болып табылады. Бұл аймақ шөлді жер, жоғары температурасы және жылдық жауын-шашынның аз мөлшеріне қарамастан, экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына байланысты. Бұл суару арқылы қамтамасыз етіледі, су Колорадо өзенінен «Барлық американдық канал» арқылы толығымен жеткізіледі. Империал аңғары АҚШ пен Мексика шекарасында орналасқан. Империал округіне мексикалық мәдениетінің күшті әсері бар. Округ халқының шамамен 80% – испания тілді, олардың көп бөлігі мексикалықтар. Қалған халқы негізінен испаниялық емес ақ нәсілділер, сондай-ақ африкалық американдықтар, американдық индейлер және азиялық азшылықтардан тұрады.

Тарих

Бұл аймақтың түпкілікті халқы Колорадо өзенінің жағасындағы кечан тайпасы, кечанның батысындағы Камия Кумейяай және солтүстігіндегі Кахуилла тайпалары болды. 1540 жылы Императорлық аңғарына алғаш келген еуропалықтардың бірі – испан саяхатшысы Мелхор Диас еді. 1776 жылы осы аймақты Хуан Баутиста де Анза да зерттеді. Округтегі түпкілікті халықтар қарулы аймақтық қақтығысқа қатысты, кечан тайпасы Кумейяаймен одақтасып, Марикопа тайпасы бастаған коалицияға, сондай-ақ Кокопа, Кахуилла және қазіргі Аризонадағы басқа тайпаларға қарсы күресті. Ұзақ соғыстар испан саяхатшыларының Альта-Калифорнияға құрлықпен өтуіне кедерілді, испандықтар қақтығысты бейбітшілікке келтіруге тырысқанына қарамастан. Он жылдар өткен соң, Мексика-Америка соғысынан кейін 1848 жылы аңғардың солтүстік жартысы АҚШ-қа қосылды, ал оңтүстік жартысы Мексиканың билігінде қалды. Соғыстан кейін 1850 жылы Глантон тобы кечан тайпасының паром операторларын саботаж жасап, жергілікті кечан басшысын тонағаннан кейін аймақта тағы бір соғыс басталды. Бұл Юма соғысының бастауы болды, онда кечан тайпасы бастаған тайпалар одағы АҚШ армиясына және Баха-Калифорния мен Сонорадағы олардың одақтастарына қарсы күресті. Бірінші Юма соғысында 1851 жылы кечан тайпасы Юма бекінісін қоршап алып, американдық гарнизонды бекіністен кетуге мәжбүр етті. Америкалықтар 1852 жылы аймаққа оралып, кешан тайпасын ауылдарын және егістіктерін жойып, қарсылық көрсеткен жауынгерлерді өлтіру арқылы бағындырды, бұл кешан тайпасының АҚШ-қа бас июына әкелді. Екінші Юма соғысында көршілес тайпалар кешан тайпасының қалған әскери артықшылықтарының көп бөлігін жойды. 19 ғасырдың басында табиғи су қоймаларының маңында шағын қоныстар пайда болды (қазіргі Мехикали қаласы), бірақ тұрақты қоныстар 1900 жылдан кейін басталды. 1905 жылы Американың оңтүстік-батысында болған су тасқыны Колорадо өзенінің (аймақтың жалғыз су ағызу арнасы) суға толуына және Императорлық аңғарды суару үшін салынған каналдардың да суға толуына себеп болды. Аңғар теңіз деңгейінен төмен жатқандықтан, су толығымен тартылып кетпеді, ал Солтон ойпатында қалып, қазір Солтон теңізі деп аталады. Империал округі 1907 жылы Сан-Диего округінің шығыс бөлігінен құрылды. Округ Императорлық аңғардың атымен аталды. Бұл жер 20 ғасырдың басында Колорадо шөлінің оңтүстік бөлігін ауыл шаруашылығы үшін иеленген Калифорния даму компаниясының еншілес компаниясы – Императорлық жер компаниясының құрметіне аталды. Императорлық жер компаниясының Мексикада (Баха-Калифорния) кең жерлері болды. Оның мақсаты – коммерциялық егін шаруашылығын дамыту еді. 1910 жылға қарай жер компаниясы шекараның екі жағында мыңдаған фермаларды қоныстандырып, дамытуға қол жеткізді. Бірақ көп ұзамай Мексика революциясы компанияның жоспарларын күйретіп жіберді. Мексиканың солтүстігінде әртүрлі этникалық топтарға жататын қарсыласатын армиялар 10 мыңға жуық шаруаларды және олардың отбасыларын өлтірді. 1920 жылдарға дейін АҚШ-тағы Калифорнияның екінші жағы компанияның мексикалықтардың үлкен бөлігінен табыс табуы үшін жеткілікті бейбіт және өркенді болды. Кейбіреулері қалып, аңғарда жаңадан дамыған қауымдастықтарда тамыр жайды. Ұлы депрессия және Шаңды дауыл кезінде округ құрғақтан зардап шеккен аймақтардан келген "Окилерді" тартып алды, себебі мигранттық еңбекке мұқтаждық болды. 1930 және 1940 жылдары АҚШ-тың түкпір-түкпірінен жұмыс іздеушілер де келді. Американың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы жұмыс орындарының өсуіне және ауыл шаруашылығын кеңейту қажеттілігіне ықпал етті, ал 1948 жылдан 1951 жылға дейін Колорадо өзенінен Императорлық аңғарына дейінгі барлық американдық канал аяқталды. 1950 жылғы санақ бойынша Империал округінде ғана 50 000-нан астам адам тұрды, бұл 1910 жылғы халық санынан 40 есе көп. Халықтың көп бөлігі жыл бойы тұрды, бірақ Мексикадан келген мигранттық жұмысшылармен әр қыста көбейді. 1960 жылға дейін Империал округіндегі фермалар компанияға және аңғарға айтарлықтай экономикалық пайда әкелді. 2008-2011 жылдардағы Ұлы дағдарыс кезінде Эль-Центро АҚШ-тағы жұмыссыздықтың ең жоғары деңгейлерінің бірін (30%-дан жоғары) көрсетті. 2020 жылдардың басында Империал Калифорнияның ең кедей округтерінің бірі болып саналады. Оның орташа табысы штаттық немесе ұлттық орташа табыстан төмен.

Юма бекінісі

Fort Yuma Калифорния штатының Винтерхейвен қаласында Колорадо өзенінің жағасында орналасқан. 1848 жылы Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін алғаш құрылған, бастапқыда Колорадо өзенінің жанында, Гила өзенінің сағасынан 2 километрдей төменде орналасқан. Оның мақсаты – Колорадо өзенінің арғы бетіндегі және Мексика шекарасына жақын орналасқан Аризона штатының Юма қаласындағы жаңадан қоныстанған елді мекенді қорғау болды. 1851 жылдың наурыз айында пост Колорадо өзенінің батыс жағалауына, қазіргі Юма қаласының (Аризона штаты) қарсы жағындағы бұрынғы Пуэрто-де-Пурисима-Консепсьон миссиясының орнына көшірілді. Бұл жерде 1849 жылы Джон К. Калхунның құрметіне аталған Калхун лагері орналасқан еді. Юма форты Калифорнияға көшіп баратын оңтүстік елді мекендеушілердің жолын қорғау және айналасындағы 161 километрлік аумақтағы юма тайпаларын бақылау үшін құрылды.

Көк періштелер

NAF El Centro – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшу демонстрациялық эскадрильясы, "Көк періштелердің" қысқы орны. NAF El Centro тарихи тұрғыдан "Көк періштелердің" маусымын алғашқы әуе көрсетілімімен ашады, ол әдетте наурыз айында өтеді.

Императорлық аңғардағы көрме және жәрмеңкелер

Империал қаласы Калифорнияның қысқы жәрмеңкесі мен Fiesta-ға мекенжай болып табылады, бұл ақпан айының соңынан наурыз айының басына дейін өтетін жергілікті округтік жәрмеңке. Бұл қала Императорлық аңғарындағы жарыс жолының да орны.

Алгодон құмдық құмдары

Алгодонес құмдықтары деген атау бүкіл географиялық нысанды білдіреді, ал Жерді басқару бюросы басқаратын бөлігінің әкімшілік атауы – "Империялық құмды төбелердің демалыс аймағы" (кейде "Гламис құмдықтары" деп те аталады). Алгодонес құмды төбелері – Калифорниядағы ең ірі құмды төбелердің жиынтығы. Бұл құмдық жүйе Императорлық аңғарының шығыс жиегі бойында 64 шақырымнан астам қашықтыққа созылады, ені шамамен 8 шақырымды құрайды. Юнион-Пасифик темір жолының маңызды шығыс-батыс бағыты құмдық жүйенің шығыс жиегімен өтеді. Құмдық жүйе үш аймаққа бөлінген. Солтүстік бөлігі Мамонт-Ваш деп аталады. Мамонт-Ваштан оңтүстікке қарай 1994 жылғы Калифорния шөлдерін қорғау заңымен құрылған Солтүстік Алгодонес құмды төбелерінің қорығы орналасқан. Бұл аймақта моторизацияланған көліктерге тыйым салынған, кіру жаяу және атпен жүру арқылы ғана мүмкін. Ең үлкен және ең көп пайдаланылатын аймақ 78-ші тас жолынан басталып, 8-ші мемлекетаралық тас жолынан сәл оңтүстікке дейін жалғасады. Көптеген құмдық формациялар көркем көріністерді ұсынады, сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарларды көруге мүмкіндік береді, сондай-ақ квадроциклдер мен жолдан тыс көліктерге арналған ойын алаңы болып табылады. Бұл құмдықтар кино түсіруде де танымал және "Джедайдың оралуы" сияқты фильмдердің түсірілім алаңы болған.

Колорадо өзені

Колорадо өзені АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстік-батысы арқылы ағып өтеді, шамамен ұзындығы бар, және Роки тауларының батыс беткейіндегі шөлейт аймақтардың бір бөлігін кептіреді. Өзеннің табиғи бағыты Колорадо штатындағы Гранд-Лейк солтүстігінен Калифорния шығанағына дейін созылады. Дегенмен, адамның пайдалануына байланысты, жылдың көп бөлігінде АҚШ-тан шығанаққа су ағып түспейді. Өзен су спортына, балық аулауға, қайықпен жүзуге, су шаңғысына және джет-скиге танымал орын.

Құтқарылу тауы

Salvation Mountain – Калифорния штатының Калипатрия қаласының солтүстігінде, Слэб Ситиге жақын орналасқан жасанды тау. Ол саздан, сабаннан және мыңдаған галлон бояудан тұрғызылған. Леонард Найт оны "Құдай баршаны сүйеді" деген хабарды жеткізу үшін салған. Найт өзінің барлық адамды қамтитын сүйіспеншілік туралы ойын өзгертуге тырысқан, белгілі бір топтарды бағалау немесе оларды кемсітуге бағытталған қолдаушыларынан келіп түскен ақша мен еңбек көмегінен бас тартты.

Анза-Боррего шөлі мемлекеттік паркі

Анза Боррего шөлдік мемлекеттік паркі, оның бір бөлігі Империя округінде орналасқан, Калифорния штатындағы ең үлкен мемлекеттік парк. 805 шақырымдық топырақ жолдар, он екі жабайы аймақ және одан да көптеген жаяу жүру жолдары келушілерге Колорадо шөлінің кереметін бастан кешіруге бесұрын мүмкіндік береді. Парк атауы испандық саяхатшы Хуан Баутиста де Анзаның тегі және испан тіліндегі үлкен мүйізді қой деген мағына беретін "боррего" сөзінің бірігімінен құралған. Паркте құмды шөлдің кең аумақтарымен қатар, көрікті панорамалар, құрғақ арналар (вадилер), тасты тік жарлар мен тас шашыраған төбелер де бар; көктемде (әсіресе жаңбырдан кейін) бұл аймақтар гүлдейтін жабайы гүлдермен, гүлдейтін және жеміс беретін кактустармен және көптеген жергілікті флора түрлерімен тірідейді. Келушілер көре алатын фаунаға мысық, койот, алтын бүркіт, құмды түлкі, қашан, тау арыстаны, қызыл құйрықты бүркіт және жол жүгіруші, сондай-ақ бигхорн қойдың шөлге бейімделген түрі (бұрын АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Солтүстік Мексикада кең таралған) кіреді. Аймақтың тұрғындарына жолақты гекон, чаквалла, шөл игуанасы, шөл тасбақасы, шөл жыланы, гофер жыланы, патша жыланы, қызыл ромб пішіндес діңгек және қызыл боа сияқты көптеген түрлі бауырымен жорғалаушылар жатады.

Қазба каньон мен боялған ойыс

Окотилло, Калифорнияның Койота тауларында орналасқан Фоссил каньоны (және оның айналасындағы аймақ) – тас іздеу және қазба жұмыстары үшін өте қолайлы орын. Мұндағы қазбалар міндетті түрде динозаврлардың болмайды, көбінесе ежелгі ұлулар мен теңіз қабықшалары, коралл және басқа да теңіз жануарларының қалдықтары табылады. Бұл қалдықтар тарихи Миоцен дәуіріне жатады, сол кезде бүкіл аймақ Батыс Ішкі Теңіздің бір бөлігі болып су астында жатқан. Койота тауларының шығыс жағында орналасқан Суреттелген шатқал шөгінді, метаморфты және магмалық тау жыныстарынан тұрады; уақыт өте келе ыстық пен қозғалыс арқылы керемет пішіндер мен түстер пайда болған. Күннің сәулесі осы геологиялық кереметтің үстіне түсіп, көлеңкелермен ойнағанда, қою охр, темір қызыл, патшалық күлгін және лаванда түстерінің (қою қоңыр/қарамен араласқан) әсем палитрасын жасайды.

Императорлық Солтүстік-Шығыс бағыты

Императорлық ұлттық жануарлар қорығы Аризона және Калифорниядағы Колорадо өзенінің 48 шақырымдық төменгі ағысындағы жануарлар мекендеу ортасын қорғайды, соның ішінде өзен Мексикаға кірер алдындағы соңғы табиғи бөлігін де қамтиды. Өзен және оған байланысты арналар мен батпақты жерлер айналасындағы шөл тауларынан өзгеше жасыл оазис құрайды. Бұл көшіп жүретін құстар мен жергілікті шөл жануарлары үшін пана және көбею орны болып табылады.

Солтон теңізінің солтүстік-шығыс бағыты

Сонни Боно Солтон теңізінің ұлттық жануарлар қорығы Мексика шекарасынан солтүстікке қарай 40 миль (64 км) жерде, Калифорния штатының Имперлік аңғарындағы Солтон теңізінің оңтүстік жағында орналасқан. Тынық мұхит көшіп-қоныс жолында жатқан бұл қорық, теңіз деңгейінен 227 фут (69 метр) төменде орналасқан, өзіне бұрынды ешқандай ұқсас емес. Оңтүстік ендігі, биіктігі және Колорадо шөліндегі орналасуының арқасында, қорықта елдегі ең жоғары температуралардың бірі тіркеледі. Мамырдан қазанға дейінгі күнделікті температура көбінесе жоғары болады, жыл сайын температуралар тіркеледі.

Граниттегі тарих мұражайы

Фелисити қаласындағы Гранит тарихы мұражайы Миссури қызыл гранитінен жасалған гранит ескерткіштерін көрсетеді. Олардың әрқайсысының ұзындығы 30 метрді (100 фут) құрайды. Көрмелер қатарында Корей соғысының ескерткіші, Аризона тарихы, "Заманның қабырғасы", сегіз ескерткіштен тұратын Адамзат тарихы және Америка Құрама Штаттарының тарихы бар. Кішірек ескерткіштердің бірі – Фелисити тасы (sm), ол Адамзат тарихы ескерткіштерінің ортасында орналасқан болашақ үшін жасалған Розетта тасы.

Жаңартылатын энергия

Император алқабы күн және геотермалдық энергия жобаларының дамып келе жатқан орталығына айналды. Бұл, ішінара, Калифорния штатының 2010 жылдың соңына дейін өндірілетін энергияның 20 пайызын жаңартылатын көздерден алу міндеттемесімен, аңғардың күнге толы керемет мүмкіндіктерімен, жоғары жұмыссыздық деңгейімен, жағалаудағы ірі қалалық орталықтарға жақын орналасуымен және басқаша пайдаланбас жерлерге жататын кең шөлді алқаптардың болуымен байланысты. Amtrak пойыздары Sunset Limited және Texas Eagle бағыттарымен округ арқылы өтеді, бірақ белгіленген аялдамалары жоқ; ең жақын аялдама Аризона штатының Юма қаласында орналасқан.

Облыстың меншігі

Империал округінің әуежайы, округтың басты әуежайы, көбінесе жалпы авиацияға арналған нысан. Ол Эль-Центро қаласының солтүстігінде орналасқан, және Essential Air Service бағдарламасымен субсидияланатын шектеулі коммерциялық рейстерді ұсынады. Холтвилл әуежайы – округқа тиесілі, Холтвилл қаласынан шамамен 8 километр (5 миль) шығысқа қарай орналасқан, жалпы авиацияға арналған әуежай.

Муниципальді меншік

Браули қалалық әуежайы – Браули қаласына тиесілі және сол жерде орналасқан жалпы авиациялық әуежай. Калексико әуежайы – Калексико қаласына тиесілі және сол жерде орналасқан жалпы авиациялық пайдалану алаңы. Ол 111-ші мемлекеттік тас жолындағы 8-ші қалааралық тас жолынан оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) қашықтықта орналасқан. Бұл әуежай жақын жердегі Мехикали қаласындағы макиладора фабрикаларына қызмет көрсету үшін де пайдаланылған. Клифф Хэтфилд еске алу әуежайы – Калипатрия қаласына тиесілі және сол жерде орналасқан жалпы авиациялық әуежай.

Жеке меншіктегі

Солтон теңізі әуежайы – Солтон қаласында орналасқан, жалпы авиацияға арналған әуежай. Даутит Стрип әуежайы – Эль-Центро қаласындағы жеке пайдалануға берілген нысан. Бұрын ол әскери әуеайлақ болып пайдаланылған.

Әскери

Эль-Сентро теңіз әуе базасы – Эль-Сентро қаласындағы АҚШ Теңіз күштерінің әуе алаңы.

Аймақ кодтары

442/760 – Ел-Центро қалалық аймағының барлық бөлігін, сондай-ақ Палм-Спрингс, Оушенсайд, Бишоп, Риджкрест, Барстоу және Нидлс қалаларын; Сан-Диего округінің солтүстік бөлігін; және Калифорнияның оңтүстік-шығысын, оның ішінде Мохаве шөлінің көп бөлігі мен Оуэнс аңғарын қамтиды. 760 аймақтық коды 1997 жылғы 22 наурызда 619 аймақтық кодынан бөлінді, ал 2009 жылы 442 аймақтық кодымен біріктірілді.

Мәдени сілтемелер

Тәуелсіздік күнінің бір бөлігі Император аңғарында өтеді. Тусон қаласындағы инди-рок тобы Calexico, Calexico қаласының атымен аталады. Уильям Т. Воллманның 2009 жылғы "Империяль" атты деректі кітабы Империяль округінің тарихы мен мәдениетін көрсетеді. Суреттер жинағы 2009 жылдың 18 тамызында жарық көрді. "Анархия ұлдары" сериалының спин-оффы – Mayans MC, Империяль округіндегі Санто-Падре деген ойдан шығарылған қалада өтеді. Grand Theft Auto V видео ойынында Империяль округіне негізделген Блейн округі деп аталатын округ бар. 1963 жылғы "Бұл - қызық, қызық, қызық, қызық әлем" фильмінде Этель Мерманның кейіпкері ұлымен телефонда сөйлесіп, "Гпласт Сити" деп аталатын бір жерде екенін айтады. Пластер-Сити – Империяль округінің құрамына кірмейтін ауылдық елді мекен.