Кіріспе
Fairbanks, Morse and Company - XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында құрылған американдық өндіріс компаниясы. Бастапқыда салмақ өлшегіштер өндіруші болған, кейіннен 1958 жылы Penn Texas компаниясы сатып алғанға дейін насостар, қозғалтқыштар, жел диірмендері, кофе ұнтақтағыштар, радио, шаруашылық тракторлары, азық фабрикалары, локомотивтер және өнеркәсіптік жабдықтарды өндірді. Компанияның мұрагерлері саналатын үш жеке корпоративтік ұйым бар, олардың ешқайсысы бастапқы компанияның толық және тікелей мұрагері емес. Барлығы Fairbanks Morse and Company компаниясының мұрасын жалғастырады: Fairbanks Scales – Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы жеке меншік компания, салмақтар шығарады. Fairbanks Morse Defense – Arcline Investment Management компаниясының еншілес компаниясы, Висконсин штатының Белойт қаласында орналасқан, қозғалтқыштарды өндіреді және күтім көрсетеді. Fairbanks Nijhuis – Канзас штатының Канзас-Сити қаласындағы Pentair Water компаниясының бөлігі, насостар шығарады.
Fairbanks, Morse and Company was an American manufacturing company in the late 19th and early 20th century. Originally a weighing scale manufacturer, it later diversified into pumps, engines, windmills, coffee grinders, radios, farm tractors, feed mills, locomotives, and industrial supplies until it was purchased by Penn Texas in 1958. There are three separate corporate entities that could be considered successors to the company, none of which is a complete and direct descendant of the original company. All claim the heritage of Fairbanks Morse and Company:
Fairbanks Scales is a privately owned company in Kansas City, Missouri, that manufactures scales
Fairbanks Morse Defense, a subsidiary company of Arcline Investment Management, is a company based in Beloit, Wisconsin, that manufactures and services engines
Fairbanks Nijhuis is a part of Pentair Water in Kansas City, Kansas, and manufactures pumps
Құрылғы және ерте тарихы
Фэрбенкс Морс және Компания 1823 жылы өнертапқыш Таддеус Фэрбенкс өзінің патенттелген екі өнертабысын – құйма темір егіс құралы мен жылыту пешін жасау үшін Вермонт штатының Сент-Джонсбери қаласында темір зауытын ашқанда құрылды. 1829 жылы ол қымыз талшығын өңдеумен айналысатын кәсіпорын ашты және оның қажетті жабдықтарын өзі жасады. Талшық фабрикалары үшін жабдық жасау жобасы сәтті болмаса да, Морзедің тағы бір өнертабысы – платформалық таразы – кейінгі компанияның негізін қалады. Ол 1832 жылдың маусымында патенттелді, ал бір ұрпақтан кейін оның інісі Эрастус Фэрбенкспен бірге E. & T. Fairbanks & Company алдымен АҚШ-та, содан кейін Еуропа, Оңтүстік Америка және Императорлық Қытайда мыңдаған таразы сата бастады. Фэрбанкс таразылары халықаралық жарыстарда 63 медаль жеңіп алды. Висконсин штатында бұрынғы миссионер Леонард Уилер су соруға арналған берік жел диірменін – Eclipse жел диірменін жасады. Уилер Азамат соғысынан кейін Белойт қаласында өзінің шеберханасын ашты. Көп ұзамай Батыс аймағында және тіпті Австралияға дейін жарты миллиондай жел диірмендері пайда болды. Шамамен сол кезде Fairbanks & Company қызметкері Чарльз Хосмер Морс Чикаго қаласында Fairbanks кеңсесін ашты, ол компанияның қызмет көрсету аумағын кеңейтіп, өнімдерін көбейтті. Осы кеңею аясында Морс Уилерді және оның Eclipse жел диірмендерін Fairbanks компаниясымен серіктестікке әкелді. Кейін Морс Fairbanks компаниясының серіктесі болды және он тоғызыншы ғасырдың соңында компания Fairbanks Morse & Company деп атала бастады, ал штаб-пәтері Чикаго қаласында орналасты. Канада мен АҚШ қалаларында филиалдық кеңселер ашылды, ал Фэрбенкс алғаш рет 1876 жылы Монреальге (Квебек, Канада) келді, содан кейін онда фабрика ашты.
Нарықтың кеңейуі
XIX ғасырдың соңында Батыс АҚШ-та бизнес кеңейгенімен қатар, компанияның каталогы да кеңейді. Ол жазу машиналарын, қолмен жүретін жүк көліктерін, теміржол велоципедтерін, сорғыларды, тракторларды, сондай-ақ қоймалар мен көлемді тасымалдауға арналған әртүрлі құралдарды қамтыды. Компания толық "кілт айналдыру" жүйелерін: құралдарды, сантехниканы, өлшегіштерді, тығыздағыштарды, бөлшектерді, клапандарды және құбырларды ұсынатын өнеркәсіптік жеткізушіге айналды. Оның 1910 жылғы каталогында 800-нен астам бет болды. Fairbanks Morse компаниясы 1890 жылдары Charter қозғалтқыштарының желісін сатып алғаннан бастап (саудаға шығарылған алғашқы газ қозғалтқышы) мұнай және нафта қозғалтқыштарын өндіруді бастады. Олар Eclipse жел тегершіктерінің біріне жел жетпеген жағдайда, қозғалтқышты қосымша қуат ретінде пайдалану мүмкіндігін ойлады. Fairbanks Morse газ қозғалтқышы фермерлер арасында сәттілікке жетті. Бұл қозғалтқыштар электр энергиясын өндіру және мұнай өндірісі салаларында да қолданылды. Компанияның кішкентай жарық станциялары да танымал болды. Fairbanks Morse электр станциялары 1893 жылы керосин, 1905 жылы көмір газы, 1913 жылы жартылай дизельді қозғалтқыштар, ал 1924 жылы толық дизельді қозғалтқыштарды пайдалана бастады. N үлгісі стационарлық өнеркәсіптік қолданыстарда кеңінен қолданылды. 1934 жылы Fairbanks Morse Audiola Radio Co компаниясын сатып алып, радио бизнесіне енді. 1939 жылғы фабрикадағы өрттен кейін FM радио бизнесінен шығуды шешті. Fairbanks Morse радиолары түрлі-түсті дизайнымен әйгілі. Компания автомобильдер, тракторлар, жүгері ұнтақтағыштар, балғалы диірмендер, крандар, теледидарлар және тоңазытқыштар жасауға да тырысты, бірақ бұл салаларда өндіріс көлемі шағын болды. Рудольф Дизельдің 1912 жылы америкалық лицензиясының мерзімі біткеннен кейін, Fairbanks Morse (FM) ірі қозғалтқыш бизнесіне кірді. Компанияның үлкен Y модельді жартылай дизелі стандартты жұмыс машинасы болды, ал қант, күріш, ағаш және кенет фабрикалары осы қозғалтқышты пайдаланды. Y үлгісі бірден алты цилиндрге дейін немесе 10-ға дейін көлемде қол жетімді болды. Y VA қозғалтқышы – Fairbanks Morse компаниясы шетелдік патенттерді пайдаланбастан жасаған, жоғары қысымды, суық старт алатын, толық дизельді алғашқы қозғалтқыш. Бұл машина Белойт қаласында жасалып, 1924 жылы ұсынылды. Компания өзінің таңдауын теңіздік CO қозғалтқышына (Филиппин аралдарында паромдарды қуаттандыру үшін көптеген 100 ат күшіне ие CO теңіз қозғалтқыштары қолданылды) және сонымен қатар дизельді жаңартылған Y дизельді E үлгісіне кеңейтті. Осыдан бастап Fairbanks Morse ірі қозғалтқыш өндірушісіне айналып, теміржол және теңіз салалары үшін зауыттар құрды. 1930 жылдары дизельді локомотивтер, буксирлер және кемелердің дамуы компанияның кеңеюіне көмектесті.
"Z" қозғалтқыш желісі
Fairbanks Morse машинасының тарихшысы C. H. Wendel-дің мәліметінше, 1914 жылдың шілдесінде олардың бассыз моделі "Z" деп аталды. Барлық "Z" қозғалтқыштарында жанармай бакі негізінде орналасқан. 1917 жылы олар модельдер қатарын кеңейтіп, түрлі өлшемдерді қосты. 1918 жылы бассыз модельдерді жасау тоқтатылды, 1,5 ат күші (H. P.) модельіне бас қосылды, ал жоғары ат күші (H. P.) қозғалтқыштары керосинмен жұмыс істей бастады. 1928 жылы "Z" стиліндегі "D" моделі ұсынылып, толығымен жабық болды. "Z" моделі 3, 6, 12, 15 және одан да үлкен өлшемдерде шығарылды. Келесі 30 жыл ішінде жарты миллионнан астам дана өндірілді. 1980 жылдардың басында модельдер қатары Bell компаниясына сатылды. "Z" моделі фермерлердің арасында танымал болды және қазір коллекциялық зат саналады.
Дизельді теңіз қозғалтқыштары
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 60 дана 30 H. P. CO теңіз қозғалтқышы британдық алдау балық аулау кемелеріне орнатылды, олар неміс суасты қайықтарын 6 дюймдік теңіз пушкаларының қабылдауына шақыру үшін пайдаланылды. 1939 жылы Fairbanks Morse ерекше қарсы поршеньді (OP) конструкцияны қолдана отырып, теңіз қозғалтқышын жасады, ол неміс Junkers ұшақ дизельдерінің сериясына ұқсас болды. 1990 жылдарға дейін суасты кемелері үшін ең көп таралған нұсқасы 38D 8 1/8 қозғалтқышы, 4-тен 12 цилиндрге дейін болды. Бұл қозғалтқыш АҚШ Әскери-теңіз күштеріне көптеп жеткізілді, көбінесе флоттық суасты кемелерінде қолданылды, олар Екінші дүниежүзілік соғыста 9 немесе 10 цилиндрлі нұсқаларды негізгі қозғалтқыштар ретінде пайдаланды. Жаңашыл, бірақ кемшілігі бар EMD 16 338 "панкейк" қозғалтқыштары жұмыс істемейтінін көрсеткеннен кейін, олар Екінші дүниежүзілік соғыс үлгісіндегі Fairbanks Morse қозғалтқыштарымен ауыстырылды және 1960 жылдардың басына дейін АҚШ дизельді суасты кемелерінде стандартты болып қалды. Осы және басқа Fairbanks Morse OP қозғалтқыштары 1990 жылдардың соңына дейін АҚШ ядролық суасты кемелерінде қосымша қуат көзі ретінде де пайдаланылды. Fairbanks Morse Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери өндіріс келісімшарттарының құны бойынша АҚШ корпорацияларының арасында 60-шы орынға ие болды. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1938 жылдан бері өз суасты кемелерінде Fairbanks Morse дизельді қозғалтқыштарын үздіксіз пайдаланып келеді. Олар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Seawolf және ядролық суасты кемелерінде қызмет етеді. OP қозғалтқыштарынан (USCGC Hamilton класында қолданылатын) басқа, Fairbanks Morse Pielstick (1990 жылдары және 2000 жылдары қолданылған), Alco (2000 жылдары қолданылған) және M. A. N. конструкциялы қозғалтқыштарды лицензия бойынша шығарады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің басқа модельдерінің бірі – кейбір T1 танкерлеріне орнатылған 875 а.к. 5 цилиндрлі 37E16 моделі.
Темір жол локомотивтері
АҚШ Әскери-теңіз флотымен алғашқы келісімшартқа қол қойғаннан кейін көп ұзамай, компания теміржол индустриясына өздерінің цилиндр диаметрі мен поршень жүрісіне сәйкес келетін қарама-қарсы поршенді дизель қозғалтқышын ұсынды және оны әртүрлі өздігінен жүретін теміржол вагондарына орнатты. Бұл қозғалтқыш сенімсіз болып шықты және 800 А.К. қуат беретін, 1939 жылы OP800 вагондарына орнатылған үлкен 5 цилиндрлі қозғалтқышпен ауыстырылды. 1947 жылы FM локомотивтер бөлімін жаңа менеджерлерді тағайындап, келесі жылы арнайы зауыт құрылысын жүзеге асыру арқылы қайта ұйымдастырды. 1949 жылдың соңында компанияның Consolidated Line деп аталған жаңа кабиналық бөлімдері, каталогтағы Erie өнімдерін алмастыру үшін ұсынылды. Бірақ ол да сұранысқа ие болмады. 1956 жылы Санта-Фе Чикаго қаласындағы Дирборн станциясында терминалдық ауыстыру жұмыстары үшін H12 44 негізінде үш арнайы құрылғыға тапсырыс берді: H12 44TS ("TS" – "Терминалдық ауыстыру"). Олар 1970 жылдардың басына дейін пайдалануда болды. 1958 жылы F M американдық нарық үшін соңғы локомотивін жасады, ал 1963 жылы мексикалық клиентке соңғы жеткізілімді жасады. Fairbanks Morse компаниясы бір кезде шығарған қарама-қарсы поршенді (ОП) дизельді қозғалтқыштары әлі де (2019 жылдың тамызы) өндірісте. Сонымен қатар, Fairbanks Morse (2021 жылдың қарашасы) FM 48/60 CR сериясы сияқты ірі төрт тактілі дизельді қозғалтқыштарды шығарады, олардың қуаты 7,200-ден 19,200 кВт-қа дейін жетеді. Fairbanks Scales компаниясы атауынан "Morse" сөзін алып тастады, себебі FM компаниясы жасаған көптеген таразылар осы атаумен шығарылған. Fairbanks Nijhuis сорғылар шығарады.