Кіріспе
Голландиялық велосипедші Хендрик Жерардус Жозеф "Жооп" Зоетемелк (; 1946 жылдың 3 желтоқсанында туған) – голландиялық бұрынғы кәсіби велосипедші. Ол "Тур де Франс" жарысына 16 рет қатысып, 16 рет аяқтады, бұл екеуі де ол зейнеткерлікке шыққан кезде рекордтық көрсеткіш болды. Сондай-ақ, ол 62 885 км қашықтықты жүріп, "Тур де Франс" тарихындағы ең ұзақ қашықтық рекордын ұстайды. 1979 жылы Испанияның "Вуэльта" және 1980 жылы "Тур де Франс" жарыстарында жеңіске жетті. "Тур де Франс" жарысында жеңіске жеткенімен қатар, ол 8-ші, 5-ші, 4-ші (үш рет) және 2-ші (алты рет) орындарды иеленіп, барлығы он бір рет үздік 5-тікке кірді, бұл рекордтық көрсеткіш. Ол Тау королі атанғанда "Тур де Франс" жарысының нүктелі жейдесін киген алғашқы велосипедші болды. "Тур де Франс" жарысында бұл сыныпта жеңіске жетпесе де, 1971 жылғы Испанияның "Вуэльта" жарысында жеңіске жетіп, өзінің буынындағы ең үздік альпинисттердің бірі саналды. 1977 жылы допинг ережесін бұзғаны үшін 10 минуттік уақыт айыбы қойылмағанда, ол қатысқан алғашқы 12 "Тур де Франс" жарысының әрқайсысында үздік 5-тікке кірер еді. 1985 жылы 38 жасында әлем чемпионатында жеңіске жетті, соңғы шабуылы ЛеМонд, Рош, Аржентин және Миллардың фавориттерін таң қалдырды. Ол барлығы 16 әлем чемпионатына қатысты, бұл ерекше, өйткені жарысқа қатысушылардың жартысынан астамы әрбір әлем чемпионатынан бас тартады. Жеңісінен басқа, ол жеті рет үздік 10-дыққа кірді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ол жеке жарыста әлем чемпионы атанған ең ескі ер адам. "Тур де Франс" жарысындағы рекордтық қатысу саны Джордж Хинкапи 17-ші рет қатысқанда асып түсті, бірақ Хинкапи 2012 жылдың қазан айында допингке байланысты үш "Тур де Франс" жарысынан шеттетілді, нәтижесінде рекорд Зоетемелькке қайта оралды. 2018 жылғы "Тур де Франс" жарысында Сильвен Шаванелге дейін Зоетемельк сияқты 16 рет "Тур де Франс" жарысын аяқтаған ешкім болған жоқ. Қазіргі уақытта үш велосипедші "Тур де Франс" жарысына 16 реттен артық қатысқан, бірақ ешкім 16 рет жарысты аяқтау рекордын бұзған жоқ. Ол спорттан кетіп, Франциядағы Мё қаласындағы қонақүйді басқарады.
Hendrik Gerardus Joseph "Joop" Zoetemelk (; born 3 December 1946) is a Dutch former professional racing cyclist. He started and finished the Tour de France 16 times, which were both records when he retired. He also holds the distance record in Tour de France history with 62,885 km ridden. He won the 1979 Vuelta a España and the 1980 Tour de France. Besides winning the Tour de France he also finished the Tour in 8th, 5th, 4th (three times) and 2nd (six times) place for a total of eleven top 5 finishes which is a record. He was the first rider to wear the Tour de France's polka dot jersey as the King of the Mountains and even though he never won this classification in the Tour de France, he did win it in the 1971 Vuelta a España and was considered one of the best climbers of his generation. If not for a ten minute time penalty for a doping infraction in 1977, he would have finished in the top 5 in each of the first 12 Tours he entered. He won the World Professional Road Championship in 1985 at the age of 38, with a late attack surprising the favorites of LeMond, Roche, Argentin and Millar. He completed a total of 16 World Championships which is notable considering more than half the field abandons nearly every World Championship and in addition to his win he has come in the top 10 seven other times. As of 2020, he is the oldest men's individual road race world champion. His record number of starts in the Tour de France was surpassed when George Hincapie started for the 17th time, but Hincapie was disqualified from three tours in October 2012, for doping offenses, giving the number of starts record back to Zoetemelk. Nobody other than Zoetemelk achieved sixteen Tour de France finishes until Sylvain Chavanel did so in the 2018 Tour de France. Currently, three riders have had more than 16 starts in the Tour de France, but no one has yet exceeded the record of finishing the event 16 times. He retired from the sport to run a hotel at Meaux, France.
Ерте өмір және мансап
Зоетемелк Рижпветерлингте өскен, Мария мен Жерар Зоетемелктің ұлы. Ол ағаш шеберлігімен айналыса бастады. 1964 жылы велосипед спортына келгенге дейін ол жылдам конькимен сырғанаушы және аймақтық чемпион болды. Сонымен қатар, ол 1968 жылғы Мексика қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында Федор ден Хертог, Ян Крекельс және Рене Пиньенмен бірге 100 шақырымдық командалық уақыт сынағында алтын медальді жеңіп алды.
Допинг қолдану
1977 жылғы «Тур де Франс» кезінде ол 15B кезеңінде таулық уақыттық жарыста жеңіске жетті, бірақ бірнеше күннен кейін ол тыйым салынған зат қолданғаны анықталды, кезеңдегі жеңісінен айырылды және он минуттық айыппұл салынды. 1979 жылғы «Тур де Франс» жарысында Зоетемелк Парижге соңғы кезеңде Хиноулға шабуыл жасауға тырысты. Хиноул мен Зоетемелк бүкіл кезең бойы алда болып, жарыс аяқталғаннан кейін Зоетемелкке он минуттық допингтік жаза берілді. 1983 жылғы «Тур де Франс» кезінде оған допингке байланысты айыппұл салынды. Мансабының осы кезеңінде ол енді жеңіске үміткер емес еді және «көрсеткіштерді жақсарту» үшін емес, жарыста «жан сақтау» үшін заттар қолданды. Кейінірек осы дәуірдегі велошабандылар жарысты аяқтау үшін жиі түрлі заттар қолданғанын мойындады. 1980 жылы «Тур де Франс» турнирінде жеңіске жеткен кезде оның есіміне дақ түсірген жайттар болған жоқ.
Бағалау
Зоетемелк – барлық уақыттағы ең табысты Тур велошабандыздарының бірі; ол рекордтық алты рет екінші орынға ие болды және бір рет жеңіске жетті. Оның мансабы Эдди Меркс пен Бернард Хиноның өркендеуі мен құлдырауымен бірге өтті, көптеген жанкүйерлер оларды Tour de France тарихындағы бірінші және екінші нөмірлі шабандоз деп санайды. Меркске Луис Оканья, ал Хиноға Лоран Финьон мен Грег Лемонд қарсылас болды. Бірақ олардың көптеген Тур жеңістерінің соңында Зоетемелк олардың екеуінің де шабуылдау қашықтығында болуға қабілетті жалғыз шабандоз екенін көрсетті. Атап айтқанда, Меркстің 1969 және 1970 жылғы Турдағы жеңісінде ешкім оны он бес минут ішінде ұстай алмады, ал 1970 жылы Зоетемелк ғана мұны істей алды. Сонымен қатар, ол 1971 жылы Окананың Col de Menté тау жолындағы танымал апатынан кейін Меркске екінші орынды жеңіп алды, бұл апатқа Зоетемелк те қатысты, бірақ әлдебір жолмен жарақаттан құтылуға үміттенді. Шындығында, 1971 жылғы Tour de France-та Зоетемелк алғаш рет сары жейде киді, Меркстен сары жейдені алған алғашқы GC үміткері болды. Ал 1979 жылы Хиноның жеңісінде жарысқа қатысушылардың көбісі одан жарты сағат немесе одан да көп уақыт қалып қойды, бірақ Зоетемелк оны үш минут ішінде ұстап, екінші орынды жеңіп алды, соның арқасында ол Тур тарихында Париждегі соңғы кезеңде сары жейдені бәсекеге салған жалғыз шабандоз атанды. Зоетемелк 1978 және 1979 жылдары Хинодан екінші орынды жеңіп алды, 1980 жылы одан басым түсіп жеңді, ал 1982 жылы алтыншы және соңғы екінші орынды иеленді. Өзінің керемет мансабында Зоетемелк 22 күн сары жейде киіп, Tour de France-та 10 жеке кезеңде жеңіске жетті, 1979 жылы Вуэльта а Эспаньяның жалпы жеңімпазы, 1971 жылы таулар королі атанды және 1985 жылы UCI жол чемпионатында жеңіс туын көтерді. Тағы бір Тур велошабандызы Рини Вагтманс: «Жооп Зоетемелк – Нидерландыдағы ең үздік шабандоз. Одан жақсырақ болған ешкім жоқ. Бірақ ол нұсқау бере алмайтын. Оған құрметпен қарап, көмек көрсетілді. Бірақ Зоетемелк Турды жеңген кезде нұсқауларды Герри Кнетеман мен Ян Раас беруі керек болды». Питер Пост: «Жооп кез келген командаға жарайды. Мен осылай оңай бейімделген бірнеше шабандозды ғана білемін. Ол ережелерді сақтап, адамдармен жақсы қарым-қатынаста болды. Міне, оның мінезі сондай. Ол ешқашан үй шаруашылығына көмектесетін шабандоз сұрамады. Жооп ешқашан ештеңе талап етпеді».
Жеке өмірі мен зейнеткерлік өмірі
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Зоетемельк Superconfex командасының спорттық директоры болды, ол 1996 жылы Rabobank болып өзгерді. Зоетемельк 10 жыл Rabobank командасында жұмыс істеді, содан кейін 2006 жылғы Испания турынан (Vuelta a España) кейін спорттық директор және спортшы ретінде зейнеткерлікке шықты. Зоетемельк Tour de France ұйымдастырушысы Жак Дюхауссойдың қызы Франсуаза Дюхауссойға үйленді. Олар Париждің жанындағы Мео қаласындағы Richemont қонақ үйіне иелік етіп, оны басқарды. Олардың ұлы Карл – француз тау велосипедінің кәсіби спортшысы және чемпион.
Тану
Жооп Зоетемелк Ян Янсеннен кейін Тур де Франс жарысын жеңіп алған екінші голландиялық болды. Голландия велосипед федерациясы, KNWU, өзінің 75 жылдығына арналған гала-шарада Зоетемелкті барлық уақыттардағы ең үздік голландиялық велосипедші деп атады. 2005 жылғы 31 мамырда оның бала кезінен өскен Риджпветерингтегі ескерткіші ашылды. Ол 1980 және 1985 жылдары Нидерландыда «Жылдың спортшысы» атанды. 1972 мен 1985 жылдар аралығында ол «Геррит Шульте» жүлдесін тоғыз рет жылдың үздік велосипедшісі ретінде жеңіп алды, бұл голландиялық кәсіби жарыстар тарихындағы ең көп көрсеткіш. Зоетемелк мүшесі болып табылатын Swift клубы ұйымдастыратын 45, 75 немесе 150 шақырымдық «Жооп Зоетемелк Классигі» атты велоспорт жарысы әр наурыз айында өткізіледі. Жарыс маршруты оның ескерткішінің жанынан өтеді.