Кіріспе

Автомобильдік тәуелсіз аспаның дизайны

Қос тірек сүйекті аспа – автомобильдерде дөңгелекті орналастыру үшін екі (кейде параллель) тірек сүйек пішіндес қолды пайдаланатын тәуелсіз аспа дизайны. Әрбір тірек сүйек немесе қолдың шассиге екі бекіту нүктесі және рульдік тіреуге бір буыны бар. Амортизатор мен серіппе тік қозғалысты бақылау үшін тірек сүйектерге бекітіледі. Қос тірек сүйекті аспа инженерге аспаның қозғалысы кезінде дөңгелектің қозғалысын мұқият бақылауға мүмкіндік береді, бұрыш (камбер), рульдік бұрыш, доңғалақтың бағыты, ауырлық ортасының биіктігі, доңғалақтың із радиусы, тозу (механикалық сыртқы әсер) және тағы да басқа параметрлерді басқаруға болады.

Іске асыру

Қос тілек сүйекті аспаны "қос А-қол" деп те атауға болады, бірақ тілек сүйектерінің өзі А немесе L пішіндес болуы мүмкін. Жеке тілек сүйек немесе А-қол MacPherson тірегінің түрлері сияқты, басқа аспа түрлерінде де қолданылуы мүмкін. Жоғарғы қол әдетте, аспа тербелгенде (көтерілгенде) теріс қисықтық тудыру үшін қысқа болады, және көбінесе мұндай орналасу "SLA" немесе "қысқа, ұзын қол" аспасы деп аталады. Көлік бұрылыс жасағанда, кузовдың иілуі салдарынан аз жүктелген ішкі дөңгелектің қисықтығы оңға қарай өседі, ал көп жүктелген сыртқы дөңгелектің қисықтығы теріс болады. Тілек сүйектерінің сыртқы ұштарының арасында түйін орналасқан. Түйінде ескі конструкцияларда көлденең радиалды қозғалыс үшін қосқыш, ал тік шарнирлі қозғалыс үшін резеңке немесе трюнионды буындар болады. Жаңа конструкцияларда әр ұшында шарлы буындар орналасқан. Оның ортасында арқалықтың орталық бөлігі немесе көптеген ескі конструкцияларда дөңгелек подшипниктері орнатылған шпиндель бекітіледі. Үдеу және тежеу сияқты алға және артқа жүктемелерге қарсы тұру үшін тілек сүйектері кузовға екі буындар немесе шарлы буындарды қажет етеді. Түйін ұшында әдетте бір шарлы буындар қолданылады, мұндай жағдайда рульдік жүктемелер рульдік қол арқылы қабылдануы керек, ал тілек сүйектері А немесе L пішіндес болып көрінеді. Жолаушылар көліктерінде L пішіндес қолды жиі пайдалануға болады, өйткені ол басқару мен жайлылық арасында жақсы компромисске қол жеткізуге мүмкіндік береді. Дөңгелекпен бір қатардағы буындарды бұрылыс жүктемесін тиімді ұстап тұру үшін салыстырмалы түрде қатаң ұстауға болады, ал желіден тыс буын дөңгелектің алға және артқа соққанда кіре алуы үшін жұмсақ болуы мүмкін. Артқы аспа үшін тілек сүйегінің екі шетінде де буын жұбы қолданылуы мүмкін, бұл оларды жоспар бойынша H пішіндес етеді. Сонымен қатар, егер басқа тілек сүйегінің пішіні тік тұруды басқаруды қамтамасыз етсе, тұрақты ұзындығы бар жетек білігі тілек сүйегінің қызметін атқара алады. Бұл тәсіл Jaguar IRS-те сәтті қолданылды. Көлденең көріністе аспа 4 таяқшалы байланыс болып табылады, және бұрыштық пайданы (қисықтық бұрышын қараңыз) және буындардың немесе шарлы буындардың берілген орналасуы үшін басқа параметрлерді анықтау оңай. Әр түрлі буындар немесе шарлы буындар көліктің орта сызығына параллель көлденең осьтерде орналасуы міндетті емес. Егер олар бұрышта орнатылса, анти-нығылу және анти-құлау геометриясын реттеуге болады. Көптеген жарыс машиналарынде серіппелер мен амортизаторлар кузовтың ішіне орналастырылады. Аспа тілек сүйегінің шетіндегі күштерді ішкі серіппеге және амортизаторға беру үшін рычагты пайдаланады. Егер серіппеге соққанда рычаг серіппені "итеріп" жатса, онда бұл "итеру таяғы" деп аталады (содан кейін рычаг тік тұрудың төменгі бөлігіне қосылуы керек және жоғары бұрышта орналасуы керек). Дөңгелек көтерілгенде, итеру таяғы пивоттық немесе пивоттық жүйе арқылы ішкі серіппені қысады. Керісінше, "тарту таяғы" серіппеге соққанда рычагты тартады, рычаг тік тұрудың жоғарғы бөлігіне бекітілуі керек және төменге бұрышта орналасуы керек. Серіппелер мен амортизаторларды ішкі жағына орналастыру аспаның жалпы массасын арттырады, бірақ аспасыз массаны азайтады, сонымен қатар конструкторға аспаны аэродинамикалық етуге мүмкіндік береді.

Қысқа ұзын қолды аспа

Қысқа ұзын қолды (SLA) серіппе, тең емес ұзындықтағы екі тіректі серіппе деп те атайды. Жоғарғы тірек әдетте А-түрінде болады және төменгі буыннан қысқарақ, ол А-түрінде немесе L-түрінде болуы мүмкін, кейде кернеу/қысым тіректері де қолданылады. Соңғы жағдайда серіппе көп буынды немесе екі шарлы буынды серіппе деп аталады. Тең емес тірек ұзындықтарынан құралған төрт тіректі механизм көлік дөңгелектей келе қисайюын өзгертеді, бұл байланыс жапсырмасын жерге тік бұрышты ұстауға көмектеседі, соның арқасында көліктің бұрылу қабілеті артады. Бұл сонымен қатар дөңгелектің сыртқы жиегінің тозуын азайтады. SLA серіппелері қысқа шпильді, онда шпильдің жоғарғы шарлы буыны дөңгелектің ішінде орналасқан, немесе ұзын шпильді болуы мүмкін, онда шпиль дөңгелектің айналасын қамтиды және жоғарғы шарлы буын дөңгелектің үстінде орналасады.

Кемшіліктері

Қысқа шпиндельді SLA-лардың денесіндегі соққыға қарсы төсемдері (втулки) қатаңрақ болуы керек, себебі тежеу және бұрылу күштері жоғары болады. Сонымен қатар, жоғарғы шарлы буынды және доңғалақтың ішіндегі тежегіштерді орналастыру қиын болғандықтан, олардың кингпин геометриясы нашарлау болуы мүмкін. Ұзын шпиндельді SLA-ларда кингпин геометриясы жақсырақ, бірақ шпиндельдің дөңгелекке тым жақын орналасуы үлкен өлшемдегі дөңгелектерді немесе қар тізбектерін орнатуға кедерілді келтіруі мүмкін. Жоғарғы шарлы буынның орналасуы оның үстіндегі металл бөлігінің (кузовтың) дизайнына әсер етуі мүмкін. SLA-ны орнату кезінде дөңгелектің бағытталған қозғалысын (bump steer) дұрыс реттеуге назар қажет, өйткені шамадан тыс немесе қисық bump steer қисықтары пайда болуы оңай.

Тарих

Екі жақты тірек сүйектері 1930 жылдары енгізілді. Француз автокөлік өндірушісі Citroën оны 1934 жылғы Rosalie және Traction Avant модельдерінде қолдана бастады. Мичиган штатының Детройт қаласындағы Packard Motor Car Company компаниясы 1935 жылдан бастап Packard One Twenty машинасында қолданды және оны қауіпсіздік мүмкіндігі ретінде жарнамалады. Сол кезде Макферсон тұғыры әлі де авиациялық технологиялар саласында болды және ұшақтардың қону механизмдерінен дамыған еді. Кейін, 1951 жылы, Ford компаниясы MacPherson тұғырын шағын көлемде шығарылатын автомобильдерде, ағылшын Ford Consul және Ford Zephyr модельдерінде пайдалануға шешім қабылдады. Осылайша, екі жақты тірек сүйектері автомобиль тарихының ерте кезеңінде қолданысқа енді және MacPherson тұғыры мен екі жақты тірек сүйектері аспасының арасында генетикалық байланыс жоқ. Екі жақты тірек сүйектері дәстүрлі түрде жоғары динамикалық қасиеттерімен және жүктемеге төзу қабілетімен ерекшеленеді, сондықтан олар спорттық және жарыс автомобильдерінде жиі қолданылады. Екі жақты тірек сүйекті аспасы бар автомобильдердің мысалдары: Aston Martin DB7, Mazda MX 5 және үшінші буыннан сегізінші буынға дейінгі Honda Accord. Қысқа ұзын қолды аспа, екі жақты тірек сүйекті аспаның бір түрі, Peugeot 407, Citroën C5 және Mazda6/Atenza-ның алғашқы екі буыны сияқты орта және үлкен автомобильдердің алдыңғы аспасында кеңінен қолданылады.

Артықшылықтар

Екі тіректі серік аспасы инженерге басқа түрлерге қарағанда көбірек дизайн мүмкіндіктерін ұсынады. Әрбір буынның қозғалысының әсерін есептеу оңай болғандықтан, аспаның кинематикасын оңай реттеуге және дөңгелектің қозғалысын оңтайландыруға болады. Сонымен қатар, әртүрлі бөліктерге түсетін жүктемелерді анықтау оңай, бұл салмағы жеңіл, оңтайландырылған бөлшектерді жобалауға мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ толық серпімділікке дейін теріс қисайтудың артуын қамтамасыз етеді, ал MacPherson тірегі тек серпімділіктің басында теріс қисайтуды қамтамасыз етеді, содан кейін серпімділіктің жоғары деңгейінде оң қисайтуға өтеді.

Кемшіліктер

Қос тірек сүйекті аспалар күрделірек, орналастыру бойынша қиын шектеулер қояды, сондықтан MacPherson тірегі сияқты басқа жүйелерге қарағанда көбінесе қымбатқа түседі. Аспа құрамындағы компоненттердің саны артық болғандықтан, оны күтуге көбірек уақыт қажет және MacPherson дизайнымен салыстырғанда ауыр болады. Екінші жағынан, ол қымбат әрі күрделі көп буынды аспа жүйесіне қарағанда дизайнды таңдау мүмкіндіктерін азайтады.