Кіріспе
Компьютерлік графикада планарлық – пиксельдік деректерді бірнеше биттік жазықтыққа RAM-де орналастыру әдісі. Биттік жазықтықтағы әрбір бит экрандағы бір пикселге сәйкес келеді. Біріктірілген, жоғары түсті немесе нақты түсті графикадан айырмашылығы, жеке пикселдің толық дерек жиынтығы RAM-де бір нақты жерде емес, дисплей құрайтын биттік жазықтықтарға таратылған. Планарлық орналасу пикселдік деректердің жадыда қалай орналасатынын анықтайды, деректердің пиксел үшін қалай түсіндірілетінін емес; планарлық орналасудағы пикселдік деректер индекстелген немесе тікелей түстерді кодтай алады. Бұл схема компьютерлік графиканың алғашқы жылдарында пайда болды. Осы кезеңдегі жад чиптері үлкен фреймбуферден теледидар экранында немесе мониторда сурет шығару үшін деректерді жеткілікті жылдамдықпен өздігінен қамтамасыз ете алмайтын. Деректерді бірнеше жазықтыққа бөлу арқылы әр жазықтықты жеке жад чипінде сақтауға болады. Содан кейін бұл чиптерден деректерді параллель түрде, бірақ баяу жылдамдықпен оқуға болады, бұл қарапайым аппараттарда, мысалы, үшінші және төртінші буын ойын консольдері мен 80-ші жылдардың үй компьютерлерінде графикалық дисплейге мүмкіндік береді. Ерте IBM PC компьютерлеріндегі EGA бейне адаптері осы себепті түсті графикалық режимдерде планарлық орналасуды қолданады. Кейінгі VGA жад тиімділігінен айнып, ыңғайлырақ қол жеткізу үшін бір планарлық емес режимді қамтиды.
Жазық графикалық аппараттар
Жазық дисплейлі ойын консольдары — Sega Master System және Game Gear, Nintendo NES / SNES және PC Engine. Британдық 8-биттік BBC Micro пикселдердің жазық орналасуының ішінара элементтерін қамтиды. Словакиялық PP 01 24КБ жазықтықтағы 8 түсті графикалық режимді 256x256 пикселдік ажыратымдылықпен ұсынады. 80-ші және 90-шы жылдардағы 16-биттік Atari ST және Amiga платформалары қуатты блиттермен қатар жазық графикалық конфигурацияға толығымен негізделген. Amiga OCS графикалық чипсеті 5 биттік жазықтармен жұмыс істейді, бұл пикселге 2^5=32 түс беруге мүмкіндік береді, ал AGA чипсеті бар кейінгі модельдер сегіз биттік жазықтарды (2^8=256 түс) қолдай алады. Sinclair (Amstrad) ZX Spectrum компьютерлер отбасы және олармен үйлесімді жүйелер үшін 2019 жылы HGFX деп аталатын графикалық кеңейту әзірленді. 2022 жылы ол FPGA негізіндегі аппараттық құралдарда іске асырылды. HGFX бастапқы ZX Spectrum жүйесімен үйлесімді жад ұйымдастыруды қамтамасыз етеді, сонымен бірге бастапқы бейне жадының бар болғаны 6144 байтын ғана алады. Бұған қоса, ол екі бейне буферін, 256 индекстелген түсті, шынайы түсті палитраны және HDMI шығысын ұсынады. HGFX сегіз биттік жазықтармен жұмыс істейді. Қазіргі уақытта ол eLeMeNt ZX компьютерінің құрамы ретінде іске асырылған.
Артықшылықтары мен кемшіліктері
Жазық орналасулар 2-нің дәрежесіне тең емес биттік тереңдікте жинақы орналасуларға қарағанда кеңістік және уақыт бойынша тиімділік ұсынады. Мысалы, 3 bpp (пикселге 3 бит) қарастырайық, бұл 8 түске мүмкіндік береді. Жазық орналасуда бұл жай ғана 3 жазықтықты қажет етеді. Ал жинақы орналасуда дәл 3 bpp қолдау үшін пиксельдерге байт шекараларын кесіп өтуге рұқсат беру қажет (пикселдерді адрестеу және ашудың қиындықтарына байланысты уақыт шығындары тудырады) немесе толтыру (қосымша кеңістік шығындарына себеп болады, себебі әрбір байт 2 пикселді сақтайды және 2 пайдаланбаған биті болады); тарихи тұрғыдан алғанда, осы себептердің бірі (бірақ міндетті емес) жинақы пиксельдер байттарға толық сыятын биттік тереңдіктерді пайдаланды. Жазық орналасулар биттік тереңдікті жылдам өзгертуге мүмкіндік береді: жазықтықтар қосылады немесе алынып тасталады және (түстер индекстелген болса) палитра кеңейтіледі немесе қысқартылады. Осының салдарынан, жоғары биттік тереңдіктерді қолдау ескі бағдарламалық қамтамаларға ешқандай әсер етпей қосылуы мүмкін. Биттік тереңдікті оңай өзгерту әртүрлі биттік тереңдіктегі элементтерді бірге пайдалануға да мүмкіндік береді. Жазық орналасудың кемшілігі – жүгіру және анимация үшін RAM адресі циклдарының көбірек қажет болуы.