Кіріспе

Даниядағы саяси жастар ұйымы.

Жас консерваторлар Дания (Konservativ Ungdom, қысқартылған KU) – Данияның Консервативті халық партиясының жастар қанаты.

Тарих

Карл Ф. Герман фон Розен 1904 жылғы 8 желтоқсанда, ана партиясы құрылғаннан он жылдан астам бұрын KU ұйымын құрды. KU Даниядағы ең көне жастар саяси ұйымы және әлемдегі ең көне саяси жастар ұйымы болып табылады. Ұйым құрылғаннан кейін KU тез өсіп, Данияның барлық аймақтарында көптеген жергілікті бөлімшелер ашылды. Осы кезеңдегі KU төрағалары кейін партияның көрнекті мүшелері болды, олардың ішінде Дания саясатының тарихи тұлғасы Джон Крисмас Мёллер ерекше көзге түседі. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда эмиграцияда болды және Германиямен ынтымақтастығына қарамастан, Данияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтас күштер қатарында саналғанының себептерінің бірі ретінде танылды. KU тарихындағы үш маңызды кезең бар: 1930 жылдардағы үлкен өсім, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қарсылық күресі және 1980 жылдардағы идеологиялық жаңару.

1930 жылдар

1930 жылдардың басында КУ мүшелерінің саны күрт өсті және төраға Джек Г. Вестергаард басшылығымен 30 мыңнан астам мүшеге жетті. КУ «заманауи науқан әдістерін» – плакаттар, жаңғыртпалар, шерулер, демонстрациялар және жиналыстар сияқты алғашқы солшыл емес ұйым ретінде белгілі бір институтқа айналды. Мыңдаған қатысушыларды ашық ауада жинап, Копенгаген саябақтарында демонстрациялар өткізу, консервативті үгіт парақтарымен Копенгагеннің үстінен винтті ұшақтармен ұшу – ұйымның айрықша белгісі болды. Копенгагеннің бір түні ішінде мыңдаған науқан плакаттарымен жабылып қалған оқиға осы күні КУ-дың ресми әнінде еске алынады. Сол дәуірдегі басқа жастар ұйымдары сияқты (әріптес швед ұйымы – Швецияның Ұлттық лигасы сияқты), КУ да 1930 жылдардың басында демократияға және Батыс елдері кездесетін экономикалық және әлеуметтік дағдарысты шешу қабілетіне сынды көзқарас білдірді. КУ-дың бір бөлігі парламентаризмді корпоративтік жүйемен алмастыруды қалап, фашистік Италия мен Германиядан символдық шабыт алды. Бұл мүшелерінің жасыл түсті формалары мен былғары белдіктерінде және «Stormtropperne» қауіпсіздік патрулін құруда көрінді, ол социалистердің зорлық шабуылдарынан ашық ауада сөйлейтіндерді қорғауға арналған еді. Немец штурм бөлімшелері осыған үлгі болды. КУ тарихының осы өкінішті кезеңімен ұйым әлі де күресіп келеді, тіпті елдің көптеген КУ ұйымдары сол кезеңнен қалған туларды сақтап, Гентфте мен Орхустағы жергілікті бөлімшелері осыған мысал болады. Бірдей форма кию және қауіпсіздік патрулін құру жас социал-демократтар мен жас коммунистер тарапынан да қолданылған, бірақ кейіннен бұл КУ-ға ғана тән деп есептелді. Форма кию тек 3 күнге созылды, содан кейін Дания Парламенті «DSU» өкілінен келген жас социал-демократтың бардағы төбелес кезінде жас коммунисті өлтіргеніне байланысты тыйым салды. Сонымен қатар, көпшілік тарихта, әсіресе танымал даниялық «Matador» телесериалында КУ нацизм мен антисемитизмнен тікелей шабыт алды деген болжамдар айтылды, бірақ бұл ешқашан дұрыс болған емес және кейіннен тарихпен жоққа шығарылды. Еуропада фашизмнің өркендеуінен кейін Джек Вестергаард пен оның КУ-дағы жақтастары ұйымдағы ықпалын жоғалтты және партияның келешек басшысы Аксель Мюллер жаңа төраға болып сайланғанда, олар шеттетілді.

ІІ дүниежүзілік соғыс кезінде КУ

1940 жылғы 9 сәуірде неміс әскерлері «Везерүбунг» операциясы аясында Дания шекарасын кесіп өтті, бұл нацистік Германия мен Дания үкіметі арасындағы әйгілі және көп талқыланған ынтымақтастықтың бастауы болды. Дания халқының көп бөлігі бұл ынтымақтастыққа қарсы болғанымен, көбі күресуге себеп таппады, немесе 1941 жылы Молотов-Риббентроп келісімі бұзылғаннан кейін ғана күреске қосылды, сол кезде коммунистер де қатыса бастады. Сондықтан KU-дың жас консерваторлары нағыз қарсылықты бірінші болып көтерді, үкімет жүргізген ынтымақтастық саясатын социал-демократтар мен Данияның әлеуметтік-либералдық партиясы жасаған ұлттық сатқындық деп есептеді. Осы екі партияның алдыңғы жылдары Данияны Еуропадағы ең қарулы елден ең аз әскериленген елдердің біріне айналдырғанын атап өткен жөн. Жас консерватор Арне Сейр шабуыл күні «Данскеренс Реглер» («Даниялықтың ережелері») деген кітап жазып, азаматтық мойынсұнбаушылық пен нацистік үкіметке қарсы саботажға шақырды. Соғыс барысында KU-дың мыңдаған мүшелері заңсыз саботаж жасап, жасырын басылымдар шығарып, партизандық тактика қолданды. Бостандық күрескерлерін әдетте «терränsportsforeninger» (жергілікті спорт клубтары) тартты, бұл бағдарлауды ұйымдастыратын заңды гимнастика клубтары болатын, бірақ сонымен қатар жалдау және оқу лагерьлері үшін жамылғы ретінде, әскери жаттығулармен жұмыс істеді. Бүгінгі күні KU-дың легендарлық «Konsulentkursus» (KK) (Консультанттар курсы) әлі де бар, ол біршама жеңілдетілген формада болғанымен, ұқсас принциппен жұмыс істейді және жыл сайын таңдау процедурасынан өтетін жас консерваторларды тартады. Хаостық кезеңге байланысты қаза тапқандардың нақты санын анықтау мүмкін емес, бірақ 50-ден астам KU мүшесі Данияның бостандығы үшін күресте қаза болды деп есептеледі – бұл қарсылық қозғалысы кезінде кез келген жастар ұйымынан көп. Данияның танымал және жоғары бағаланған жазушысы Бьярне Ройтер «Скт. Петриден келген жігіттер» (Drengene fra Skt. Petri) атты бестселлер жазды, онда қарсылық тобы құрған және нацистік нысандарды қайта-қайта саботаж жасап, жойған жас жігіттер тобы туралы айтылады, содан кейін олар ұсталғаннан кейін концлагерьге жіберіледі. «Скт. Петриден келген жігіттер» шын мәнінде «Ольборг КУ» және олардың қарсылық күресінің шынайы оқиғасының көркемделіп айтылуы.

КУ соғыстан кейін

Соғыс 1945 жылдың 5 мамырында аяқталғаннан кейін көп ұзамай, КУ мүшелерінің саны қайтадан күрт өсті. Бұл кезеңде Дания саясатының екі көрнекті тұлғасы, бұрынғы әділет министрі Эрик Нинн Хансен және бұрынғы премьер-министр Пол Шлютер төрағалық етті. 1960 жылдары КУ өзінің атын "Centrum" деп өзгертуді қарастырды, ал Оденсе КУ жергілікті бөлімі сол кезде Данияда "ØD" деп аталған экономикалық демократияны енгізу туралы ұсыныс жасады. Бұл 1968 жылғы көктемнің және мүшелік санының күрт төмендеуінің салдары ретінде қарастырылады, себебі күн тәртібін негізінен солшылдар, хиппилер мен бейбітшілік қозғалысы анықтап берді. Дегенмен, саяси бағытта ешқандай маңызды өзгеріс болған жоқ, КУ-ның атауы мен логотипі өзгеріссіз сақталды.

1980 жылдары КУ-дың қайта өркендеуі

1980 жылдары Поул Шлютер партия жетекшісі, кейін премьер-министр болғанда, Маргарет Тэтчер, Рональд Рейган және Батыс жарты шардағы консервативтік толқыннан шабыт алып, КУ мүшелерінің саны жаңадан өркендеді. 1930 жылдардағыдай, КУ көптеген қоғамдық талқылаулардың күн тәртібін белгіледі, ал КУ мүшелері либертариандық және экономикалық консервативтік мәселелер жөніндегі саяси пікірталаста бүгінгі жетекші дауыстарға айналды. Содан бері КУ мүшелерінің саны азайды, бірақ қазір қайтадан артып келеді және соңғы кезде kapitalist.dk науқаны арқылы 3 апта ішінде 800 мүше қосты. 2006 жылғы ұлттық құрылтайда 250-ден астам делегат қатысты, мұндай жағдай КУ тарихында көп жылдар бойы болмаған еді.

Құрметті және көрнекті мүшелері

КУ-ның көптеген бұрынғы мүшелері кейіннен саясат, академия және бизнес салаларында жемісті еңбек етіп, табысты халықаралық компаниялар құрды, профессорлар немесе үкімет министрлері болды. Даниялық "Libertas" еркіндік институтын да КУ мүшелері негіздеді. CEPOS-тің негізін қалаушылардың көпшілігі КУ-дың қазіргі немесе бұрынғы мүшелері болды. 2004 жылы бұрынғы премьер-министр Пул Шлютер саяси басшылықтағы еңбегі мен Дания саясатында консерватизмді таратуы үшін КУ-дың құрметті мүшесі атанды.

Қайнар көздер мен әдебиеттер

Осы мақаланың көп бөлігі ұйымның ресми сайтындағы материалдарға негізделген. Кристенсен, Ларс. Ungdomsoprør: Консервативті жастар 90 жылдық тарихы. Фредериксберг: 1994 жыл.