Кіріспе

Түрік қарулы күштерінің теңіз соғысы қызмет саласы – Түркия Теңіз күштері.

1 шілде 1949 жыл (Түрік Теңіз күштері Бас қолбасшылығы ретінде)

| күндер =
| ел = Түркия
| түрі = Теңіз күштері
| ролі = Теңіз соғысы
| көлемі = 45 000 әсерлі персонал
55 000 резервтегі персонал. 2021 жылдың басына қарай Теңіз күштерінің құрамында әртүрлі кемелер мен 60 теңіз ұшағы бар.

Мұдростан кейінгі Осман әскері

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Осман империясының құлдырауынан соң, 1918 жылдың 3 қарашасында Осман Әскери-теңіз күштерінің флот командирі, контр-адмирал Ариф Паша, Алтын мүйіздегі барлық әскери кемелердегі барлық туларды түсіруге бұйрық берді, соның салдарынан Осман Әскери-теңіз күштері жойылды. Бұрынғы Осман флотының ірі су үстіндегі соғыс кемелері (жалпы салмағы 62 000 тонна) одақтастар тарапынан қолданыстан шығарылды және Мудрос келісімінің шарттарына сәйкес, 1918 жылдың соңғы аптасында соғыс кемелері қарусыздандырылды. Османдық соғыс кемесі «Тургут Рейс» және крейсерлер «Османдық крейсер Хамидие» мен «Османдық крейсер Меджидие» басым бөлігімен шектелді және оккупациялық күштердің бақылауында Алтын мүйіз ішінде қолданыстан шығарылды. Өлшемдерінің үлкендігіне байланысты «Османдық ұрыс крейсері Явуз Сұлтан Селим» Алтын мүйіздегі теңіз трафигіне кері әсер етуі мүмкін деген себеппен Измит шығанағына ауыстырылды. Бұл топ Стамбулдағы бұрынғы Осман әскери қоймаларынан құпия түрде зеңбіректер, жеңіл қарулар, оқ-дәрілер, миналар және қару-жарақтарды алды, бұл қоймалар одақтастардың бақылауында болды, және оларды Анатолиядағы түрік азаттық күштеріне азаматтық су көлігімен жіберді. Түркия Республикасы 1923 жылдың 29 қазанында құрылғанда, түрік бақылауында қалған бұрынғы Осман кемелері келесідей болды:

Қызметте: 2 крейсер («Османдық крейсер Хамидие», «Пейк и Шевкет»), 2 яхта («Эртугрул», «Сөгутлу»), 1 эсминец («Ташоз»), 4 канонерлік қайық («Бурак Рейс», «Хызыр Рейс», «Кемал Рейс», «Иса Рейс»), 1 мина тастаушы («Османдық мина тастаушы Нусрет»), 1 авизо («Галата»), 4 буксир және 7 моторлы қайық. Қызметтен шығарылған (жөндеуді қажет ететін): 2 соғыс кемесі («Османдық ұрыс крейсері Явуз Сұлтан Селим», «Османдық соғыс кемесі Тургут Рейс»), 2 крейсер («Берк и Сатвет», «Османдық крейсер Меджидие»), 4 эсминец («Османдық эсминец Муавенет и Миллие», «Нумуне и Хамиет», «Басра», «Самсун»), 6 торпедалық қайық («Османдық торпедалық қайық Султанхисар», «Юнус», «Ахисар», «Дырач», «Мусул», «Берк Эфшан»), 1 канонерлік қайық («Сакиз»). Кішкентай тоннажды әскери кемелерді (үш «Ташоз» класындағы эсминецтер мен «Бурак Рейс», «Сакиз», «Иса Рейс» және «Кемал Рейс» канонерлік қайықтары) жөндеуге және оларды жауынгерлік дайындыққа келтіруге дайындық жүргізілді. Ұрыс крейсері 1926 жылға дейін Измитте, қараусыз қалпында болды: оның тек екі қазаны ғана жұмыс істеді, ол рульдеуге немесе бу жасауға қабілетсіз болды, және 1918 жылғы минадан келген зақымның екі жөнделмеген іздері әлі де болды. Неміс компаниясы Flender-ден жаңа жүзбелі док сатып алуға жеткілікті қаражат жиналды. Француз компаниясы Atelier et Chantiers de St. Nazaire Penhöet 1926 жылдың желтоқсанында одан әрі жөндеуді қадағалау үшін келісімшарт жасады, бұл жөндеуді Гөлджюк Әскери-теңіз кеме жасау зауыты жүргізді, нәтижесінде 1927 жылдың 27 желтоқсанында Әскери-теңіз министрлігі таратылды.

Жаңғырту бағдарламалары

Түркия Әскери-теңіз күштері қазіргі уақытта ескірген жабдықтарын ауыстыру мақсатында бірнеше модернизация бағдарламаларын жүзеге асырып жатыр. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, негізгі модернизация жобалары төмендегідей:

TF-2000 класындағы әуе қорғанысы жойғышы

[[Файл:Түрік әскери-теңіз флотының TF 2000 класты әуе қорғанысы эсминшісі.jpg|thumb|350px|TF 2000 класты әуе қорғанысы эсминдері. Бастапқыда төрт кеме салынады, барлығы сегізге дейін салу мүмкіндігі қарастырылған.

Стамбул класындағы фрегат

Стамбул класының фрегат бағдарламасы 2020 жылдардың ортасында ескірген Явуз класының фрегаттарын алмастыру мақсатымен төрт фрегат құрылысын бастау үшін іске қосылды. MILGEM ұлттық кеме жасау бағдарламасы аясында әзірленген Стамбул класы, Ада класының су астына қарсы күреске арналған корветінің кеңейтілген түрі болып табылады. Стамбул класындағы фрегаттардың отын сыйымдылығы және операциялық қашықтығы Ада класының корветтерімен салыстырғанда шамамен 50%-ға жоғары. Бірінші Стамбул класының фрегаты 2021 жылдың 23 қаңтарында суға түсірілді. ТКГ Стамбул (F 515) 2024 жылдың 19 қаңтарында қолданысқа берілді. Стамбул класының фрегаттарында Aselsan CENK 3D көп сәулелі AESA радары, Roketsan MİDLAS VLS сияқты түрік жүйелері қолданылады. Жобаға жаңа қару жүйелерін, жаңа ұрыс басқару жүйесін, жаңа радарлар мен сенсорларды интеграциялау кіреді; сонымен қатар бастапқы мачта интеграцияланған мачтамен алмастырылады және түрлі жаңартулар жүргізіледі. Осы кластағы барлық төрт кеме осы жобаға кіреді. Жобаның 2025 жылға дейін аяқталуы жоспарлануда. Барбарос класының алғашқы екі кемесі (F 244, F 245) 8 ұялы Mk41 тік іске қосылатын (VLS) модульдерін алды, бұл ескірген Mk.29 Sea Sparrow іске қосылатын құрылғысын алмастырды, ал сәл ұзын Салихрейс подкласының кемелері (F 246, F 247) жалпы ұялар санын 16-ға жеткізген екінші 8 ұялы Mk 41 VLS модулін алды (олар жалпы 64 RIM 162 ESSM зымыранын сақтай алады). Сонымен қатар, барлық төрт кемедегі AWS 9 3D әуе іздеу радарлары SMART S Mk2 3D радарларымен ауыстырылды. Кемелердің өмірлік циклын жаңарту бағдарламасы EW мүмкіндіктерін арттыруды, кемелердегі кемеге қарсы зымырандардың санын екі есеге көбейтуді, сондай-ақ Harpoon зымырандарын жергілікті түрде жасалған және өндірілген Atmaca кемеге қарсы зымырандарымен алмастыруды көздейді. Жоба сонымен қатар Oerlikon Sea Zenith CIWS жүйелерін бір Phalanx CIWS және бір Aselsan Gökdeniz CIWS-пен алмастыруды; қолданыстағы TACTICOS ұрыс басқару жүйесін Havelsan "B SYS Combat Management System" жүйесімен алмастыруды және фрегаттарға 127 мм негізгі зеңбірек орнатуды қамтиды. Соңында, кемелерге қауіп төндіретін асимметриялық қауіптерге қарсы фрегаттарға 2x2 L/UMTAS іске қосылатын құрылғылары интеграцияланады.

G класты фрегаттарды жаңғырту

thumb 350px TCG Göksu (F 497) 2023 жылғы 21 тамызда Жерорта теңізінде. G класты фрегаттар GENESIS ұрыс басқару жүйесімен, SMART S Mk2 3D радарымен және Mk. 41 VLS-пен жабдықталған, ол Mk. 13 GMLS-тің алдына орнатылған. Түрік Әскери-теңіз күштерінің G класты фрегаттары GENESIS (Gemi Entegre Savaş İdare Sistemi) деп аталатын түрік цифрлық ұрыс басқару жүйесін қайта жабдықтауды қамтитын кең ауқымды жаңарту бағдарламасына түсті. Жүйе Түрік Әскери-теңіз күштері және түрік электрондық аппараттық жүйелер мен бағдарламалық құралдар компаниясы HAVELSAN бірлесіп жобалап, іске қосты. GENESIS жүйесі жаңартылған кемелер 2007-2011 жылдар аралығында тапсырылды. GENESIS озық ұрыс басқару жүйесі цифрлық сенсорлық деректерді біріктіру, автоматты қауіп-қатерді бағалау, қару қолдану мүмкіндіктері және Link 16/22 жүйесімен интеграция арқасында 1000-нан астам тактикалық нысананы қадағалауға қабілетті. Жаңарту бағдарламасы сонымен қатар RIM 162 ESSM үшін 8 ұялы Mk.41 VLS-ті қосуды, Lockheed Martin компаниясымен Mk 92 отты басқару жүйесін жаңартуды; AN/SPS 49 радарының орнына SMART S Mk2 3D әуе іздеу радарын қайта жабдықтауды; және жаңа ұзақ қашықтықтағы сонарды қосуды қамтиды. Mk.41 тік іске қосылатын жүйе (VLS) Mk.13 ұшыру құрылғысының алдына орнатылған. TCG Gediz Mk.41 VLS орнатылған кластағы алғашқы кеме болды.

Reis класындағы су асты кемесі

Reis класындағы су асты кемелері – Түрік Әскери-теңіз күштерінің ауадан тәуелсіз қозғалту (AIP) жүйесімен жабдықталған алғашқы су асты кемелері, бұл жүйе отын элементтері технологиясы арқасында мүмкін болды. Су асты кемелері ауыр салмақты торпедаларды және кемеге қарсы зымырандарды қолдана алады, сондай-ақ теңізде де, құрлықта да мақсаттарға миналар орналастыра алады. "Пири Рейс" кемесінен басқа, жоба бойынша тағы бес су асты кемесінің 2027 жылға дейін пайдалануға берілуі күтілуде. Кластың алғашқы су асты кемесі "Пири Рейс" кемесінің теңіз сынақтары 2022 жылдың 6 желтоқсанында басталды. Жобаның екінші су асты кемесі "Hızır Reis" кемесінің құрастырылуы және тағы екі кеменің корпусын жасау жұмыстары жалғасуда. 2015 жылы Gölcük Naval Shipyard Германияның Thyssen Krupp Marine Systems компаниясының технологиясын пайдаланып, алты 214 типті су асты кемесін салуға арналған 10 жылдық бағдарламаны бастады, бұл кемелер жергілікті жерде Reis класындағы су асты кемелері деп белгілі.

Ұшақтар, БПЛА және БПЛА

Байкар МИУС Кызыллелма – реактивтік қозғалтқышты, дыбыс жылдамдығынан асып өтетін, авиатасымалдағыштан ұшуға қабілетті, TCG Anadolu кемесінде жұмыс істеуге арналған UCAV. Оның тұңғыш ұшуы 2022 жылдың 14 желтоқсанында өтті.

Байрактарда TB3 БҚАҚ

2021 жылдың ақпан айында Қорғаныс өнеркәсібі президенті (SSB) Исмаил Демир, Baykar компаниясы әзірлеп жатқан және Түркияның алғашқы десанттық-амфибиялық кемесі TCG Anadolu-ға орналастырылуы жоспарланған, жаңа типтегі БПҰ туралы мәлімдеді. Жаңа ұшақ – TEI компаниясы жасаған жергілікті қозғалтқышпен жабдықталған, «Байрактар ТБ2» БПҰ-ның теңіздік нұсқасы. Бастапқы жоспарлар бойынша кеме F-35B истребительдерімен жабдықталуы тиіс болған, бірақ Түркияны сатып алу бағдарламасынан шығарудан кейін, кеме БПҰ-ларды қабылдауға бейімделуге түсті. Демир мырза Anadolu кемесінің палубасын пайдаланып, 30-дан 50-ге дейінгі бүктелетін қанатты «Байрактар ТБ3» БПҰ-ларының қонуға және ұшып шығуға қабілетті болатынын мәлімдеді.

ULAQ

ULAQ – жергілікті өндірісте жасалған және жергілікті деңгейде әзірленген алғашқы қаруланған ұшқышсыз жүзбелі кеме (ҚҰЖК). Көлік Арес кеме жасау шеберханасы мен МЕТЕКСАН арасындағы бірлескен кәсіпорынмен әзірленуде. Кемеге Roketsan компаниясы ұсынған төрт "Cirit" және екі "L UMTAS" танкқа қарсы зымыран жүйелері орнатылуы жоспарлануда. Бұдан өзге, ULAQ-тың круиздік қашықтығы 400 километрге жетеді, ал максималды жылдамдығы сағатына 65 километрді құрайды. Кеме барлау, қадағалау, ақпарат жинау, теңіз соғысы, асимметриялық соғыс, қарулы сүйемелдеу және күштерді қорғау, сондай-ақ стратегиялық объектілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету сияқты міндеттерді орындауға арналған. Қазіргі таңда жоба теңіз сынақтарынан өтуде және 2021 жылдың үшінші тоқсанында атыс сынақтары басталады. Кеменің алғашқы атыс сынағы 2021 жылдың 26 мамырында Roketsan Cirit зымыранымен белгіленген нысананы жою арқылы сәтті аяқталды.

ТКБ Марлин

2024 жылғы 9 қаңтарда өткен салтанатты шарада ол Түркия Әскери-теңіз күштеріне TCB 1101 борты номері және Marlin SİDA деген атаумен бірінші қаруланған, пилотсыз теңіз кемесі (USV) ретінде қатысты.

Стамбулдың әскери-теңіз мұражайы

[[Файл:IstanbulNavalMuseum38. JPG|thumb|350px|Тарихи Кадырга деп аталатын, 16 ғасырдың соңында немесе 17 ғасырдың басында салынған Османдық галерасы, Стамбұл Теңіз мұражайында қойылған. Ол Мұрат III сұлтанның (1574–1595) және Мехмет IV сұлтанның (1648–1687) билік ету кезеңдері арасында салынған, үздіксіз күтiлiп келiнетiн ең ескі ағаш корпусы бар. Мұражайда Османдық Әскери-теңіз флотына қатысты маңызды әскери артефактілер жинағы бар. АМС радиокөміртекпен даталау және дендрохронологиялық зерттеулер дәлелдегендей. Түрік теңіз күштерінің қолбасшылығына байланысты бұл елдің алғашқы әскери мұражайы болып табылады.

Таңба

Түрік тілінде сөйлемейтін адамдарға OF3, OF2 және OR2 сөздерінің сөзбе-сөз мағынасы "Мыңның басы", "Жүздің басы" және "Онның басы" екенін білу пайдалы болуы мүмкін.