Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трипсиноген (,/t//r//ɪ//p/'/s//ɪ//n//ə//dʒ//ə//n//, // /,/dʒ//ɛ//n/) – трипсиннің прекурсорлық түрі (немесе зимоген), ас қорыту ферменті. Ол қарын безінде өндіріледі және амилаза, липаза және химотрипсиногенмен бірге қарын безі шырынында кездеседі. Ішек қабығында орналасқан энтеропептидаза оны белсенді түріне – трипсинге – ыдыратады. Трипсин белсендірілгеннен кейін, автоактивация деп аталатын процесте, трипсиногенді трипсинге айналдыра алады. Трипсин аргинин және лизин сияқты негізгі аминқышқылдарының карбоксил жағындағы пептидтік байланысты кесіп жібереді.
Trypsinogen (,/t//r//ɪ//p/'/s//ɪ//n//ə//dʒ//ə//n//, // /,/dʒ//ɛ//n/) is the precursor form (or zymogen) of trypsin, a digestive enzyme. It is produced by the pancreas and found in pancreatic juice, along with amylase, lipase, and chymotrypsinogen. It is cleaved to its active form, trypsin, by enteropeptidase, which is found in the intestinal mucosa. Once activated, the trypsin can cleave more trypsinogen into trypsin, a process called autoactivation. Trypsin cleaves the peptide bond on the carboxyl side of basic amino acids such as arginine and lysine.
Функция
Трипсиноген - трипсиннің проферменттік алды, яғни оның белсенді емес пішіні. Трипсиноген (белсенді емес түрі) қажет болған кезде ақуызды қорыту үшін пайдаланылуы мүмкін болғандықтан, ұйқы безінде сақталады. Ұйқы безі трипсиногеннің белсенді емес түрін сақтайды, себебі белсенді трипсин ұйқы безі тіндеріне ауыр зақым келтіруі мүмкін. Трипсиноген ұйқы безінен панкреастық өзек арқылы, басқа ас қорыту ферменттерімен бірге он екі елі ішектің екінші бөлігіне бөлінеді.
Trypsinogen is the proenzyme precursor of trypsin. Trypsinogen (the inactive form) is stored in the pancreas so that it may be released when required for protein digestion. The pancreas stores the inactive form trypsinogen because the active trypsin would cause severe damage to the tissue of the pancreas. Trypsinogen is released by the pancreas into the second part of the duodenum, via the pancreatic duct, along with other digestive enzymes.
Трипсиногенді белсендіру
Трипсиноген энтеропептидаза (кейде энтерокиназа деп те аталады) арқылы белсендіріледі. Энтеропептидаза он екі елі ішектің шырышты қабығында түзіледі және лизин қалдығынан кейін, 15-ші қалдықтан трипсиногеннің пептидтік байланысын кеседі. N-терминалды пептид жоғарылатылады, содан кейін жиналған белоктың сәл қайта құрылуы жүзеге асады. Жаңа пайда болған N-терминалды қалдық (16-шы қалдық) ойыққа еніп, оның α-амино тобы белсенді орынға жақын аспартатпен иондық байланыс құрайды, бұл басқа қалдықтардың конформациялық өзгерісіне алып келеді. Gly 193 амино тобы белсенді орындағы оксианион тесігін толықтырады, осылайша ақуыз белсендіріледі. Трипсин аргинин немесе лизиннен кейін де пептидтік байланысты кесетіндіктен, ол басқа трипсиногендерді де кесе алады, сондықтан активация процесі автокатализдік болады.
Trypsinogen is activated by enteropeptidase (also known as enterokinase). Enteropeptidase is produced by the mucosa of duodenum and it cleaves the peptide bond of trypsinogen after residue 15, which is a lysine. The N terminal peptide is discarded, and a slight rearrangement of the folded protein occurs. The newly formed N terminal residue (residue 16) inserts into a cleft, where its α amino group forms an ion pair with the aspartate near the active site serine, and results in the conformational rearrangement of other residues. The amino group of Gly 193 orientates itself into the correct position, which completes the oxyanion hole in active site, thereby activating the protein. Since trypsin also cleaves the peptide bond after an arginine or a lysine, it can cleave other trypsinogen, and the activation process therefore becomes autocatalytic.
Трипсиногенді белсендіре түсуге қарсы сақтық шаралары
Трипсин белсенді емес трипсиноген түрінде өндіріледі, сақталады және бөлінеді, бұл ақуыздың тек қана тиісті жерде белсендірілуін қамтамасыз етеді. Трипсиннің ерте белсендірілуі зиян келтіруі мүмкін және панкреатикалық өздігінен қорытылуға алып келетін тізбектей оқиғаларды тудыруы мүмкін. Қалыпты панкреаста трипсиногеннің шамамен 5% белсендіріледі деп есептеледі, сондықтан мұндай қате белсендірілуге қарсы бірнеше қорғаныс механизмі бар. Трипсиноген панкреаста цимоген түйіршіктері деп аталатын жасушаішілік көпіршіктерде сақталады, олардың мембраналық қабырғалары ферменттік ыдырауға төзімді деп саналады. Трипсиннің қате белсендірілуіне қарсы тағы бір сақтандыру шарасы – ірі қара малдың панкреатикалық трипсин ингибиторы (BPTI) және Kazal типті 1 серин протеаза ингибиторы (SPINK1) сияқты ингибиторлардың болуы, олар пайда болған кез келген трипсинге байланысады. Трипсиногеннің трипсинмен автокатализдік белсендірілуі де трипсиногеннің консервацияланған N-терминалды гексапептидіндегі үлкен теріс зарядтың болуына байланысты баяу процесс болып табылады, ол трипсиннің спецификалық қалтасының арт жағындағы аспартатты тебіледі. Трипсин басқа трипсиннің де жарылу арқылы белсенділігін жоя алады.
Trypsin is produced, stored and released as the inactive trypsinogen to ensure that the protein is only activated in the appropriate location. Premature trypsin activation can be destructive and may trigger a series of events that lead to pancreatic self digestion. In normal pancreas, around 5% of trypsinogens are thought to get activated, therefore there are a number of defenses against such inappropriate activation. Trypsinogen is stored in intracellular vesicles in the pancreas called zymogen granules whose membranous walls are thought to be resistant to enzymatic degradation. A further safeguard against inappropriate trypsin activation is the presence of inhibitors such as bovine pancreatic trypsin inhibitor (BPTI) and serine protease inhibitor Kazal type 1 (SPINK1), which binds to any trypsin formed. Trypsin autocatalytic activation of trypsinogen is also a slow process due to the presence of a large negative charge on the conserved N terminal hexapeptide of trypsinogen, which repels the aspartate on the back of trypsin's specificity pocket. Trypsin may also inactivate other trypsin by cleavage.
Трипсиногеннің сарысуы
Сарысу трипсиногені қан сынағы арқылы өлшеніп, анықталады. Жедел панкреатит және кістік фиброз жағдайында жоғары деңгейлер кездеседі.
Serum trypsinogen is measured using a blood test. High levels are seen in acute pancreatitis and cystic fibrosis.
Трипсиноген изоформалары
Адамның ұйқы безі шырынында трипсиногеннің үш изоформасы табылуы мүмкін. Олар – катиондық, аниондық және мезотрипсиноген, және олар ұйқы безі секреторлық ақуыздарының жалпы мөлшерінің тиісінше 23,1%, 16% және 0,5% құрайды. Трипсиногеннің басқа түрлері басқа организмдерде де кездеседі.
Three isoforms of trypsinogens may be found in human pancreatic juice. These are the cationic, anionic, and meso trypsinogen, and they account for 23.1%, 16%, and 0.5% of total pancreatic secretory proteins, respectively. Other forms of trypsinogen have been found in other organisms.
Аурулар
Трипсиногеннің панкреаста тиісті емес белсендірілуі панкреатитке алып келуі мүмкін. Панкреатиттің кейбір түрлері трипсиногеннің мутантты формаларымен байланысты болуы мүмкін. Катиондық трипсиногендегі трипсинге сезімтал Arg 117 аминоқышқылындағы мутация, тұқым қуалайтын панкреатитке себеп болады – бұл ерте басталатын сирек генетикалық ауру. Arg 117, трипсин панкреаста белсендірілген кезде өзін-өзі деактивациялайтын қауіпсіздік механизмі болуы мүмкін, ал осы ыдырау орнының жоғалтылуы бақылаудың жоғалуына және панкреатитке әкелетін аутодигестияға мүмкіндік береді. Панкреатитпен байланысты басқа да мутациялар да табылды.
The inappropriate activation of trypsinogen in the pancreas can lead to pancreatitis. Some type of pancreatitis may be associated with mutant forms of trypsinogen. A mutation at Arg 117, a trypsin sensitive site, in cationic trypsinogen has been implicated in hereditary pancreatitis, a rare form of early onset genetic disorder. Arg 117 may be a fail safe mechanism by which trypsin, when activated within the pancreas, may become inactivated, and loss of this cleavage site would result in a loss of control and permit autodigestion resulting in pancreatitis. Other mutations have also been found that are linked to pancreatitis.