Кіріспе

Уптон – Уиррал түбегінің солтүстік бөлігіндегі ауыл. Ол Биркенхедтен 6 шақырым, Ди эстуарийынан 6 шақырым, Мерси өзенінен шамамен осындай қашықтықта және Ливерпуль шығанағынан 3 шақырым жерде орналасқан. Ауыл Мерсисайд мегаполистік графтығына қарасты Уиррал қалалық округінің бір бөлігі болып табылады. Уптон дәстүрлі түрде Чешир графтығының құрамында болған. 2011 жылғы халық санауы бойынша, халқы 16 130 адамды құрады. Уптон бастапқыда аңглосаксон шаруа қожалықтарының қонысы ретінде пайда болған және 19-ғасырдың ортасынан бастап ауылдың қарқынды қалалық өркендеуі мен кеңеюіне дейін шаруа қожалықтарымен байланысты болды. Бұл Ливерпульдің маңызды порты ретінде дамуына байланысты болды, соның нәтижесінде Мерси эстуариясы арқылы теміржол және автомобиль жолдары салынды. Қазіргі таңда денсаулық сақтау және саудаға негізделген күшті қызмет көрсету экономикасы дамыған, ал ауылдың ішінде де, жақын жерлерде де спорт пен демалысқа арналған көптеген мүмкіндіктер бар.

Этимология

Уптон атауы көне ағылшын тіліндегі "upp" – жоғары, биік немесе төбе, ал "tūn" – шаруашылық немесе елді мекен деген мағынаны білдіреді. Сондықтан, "Уптон" атауын "Төбедегі шаруашылық" деп түсіндіруге болады. Бұл әлі де көзге түседі, себебі Уптон төменгі төбеде орналасқан. Уптон атауы салыстырмалы түрде көп кездесетін болғандықтан, тарихи жазбаларда кейде Уптон-Уирхал (1307 жылы) немесе Уптон-Биркенхед деп аталып келген. "Оверчерч" атауы "жағажай шіркеуі" деп аударылуы мүмкін, өйткені көне ағылшын тілінде "ofer" – жағажай, ал "cirice" – шіркеу дегенді білдіреді. Бұл англосаксон дәуірінде Ирландия теңізінің жағалауы ауыл орталығына одан да жақын болғандығын көрсетеді.

Қожалық иелігі

Уптон бастапқыда англосаксон дәуірінде шаруалардың қоғамдастығы ретінде қоныстанған. Нормандық кезеңде Уптон 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" (Domesday Book) Optone деп тіркелген және Уильям Малбанкқа тиесілі болғандығы айтылған. Иелік Праерс отбасы арқылы Оребилерге, содан кейін Ардерн отбасы арқылы, ал 1310 жылы Болдуин Болдқа үйлену арқылы өтті. Оның ұрпақтары оны алты буын бойы иеленді, содан кейін 1614 жылы сатылды. Келесі иелерінің арасында Дерби графы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Соғыс департаменті полиция бөлімшесінің жанындағы, Ароу фермасының солтүстік жағындағы кең аумақты реквизициялады. Бұл аумақ әскери қару-жарақ сақтау үшін пайдаланылды. Лагерь 64-ші әуеге қарсы артиллериялық қойма деп аталды. Қазіргі Сэйнсбери ғимараты орналасқан жерде қару-жарақ сақтауға арналған үш нығайтылған бункер болды. Кейін бұл аумақ Аумақтық армияның қолданысына берілді, ал қазіргі таңда оның бір бөлігі армия және әуе күштерінің курсанттарымен пайдаланылуда. Осы кезеңде RAF West Kirby ауыл орталығынан шамамен 3 шақырым батысқа қарай, Согалл Масси жолы бойында орналасқан және Лартонға тікелей іргелес болды.

Азаматтық тарих

Уптон – Вирал жүздігіндегі Оверчерч ежелгі приходының қалашығы болған, 1866 жылы азаматтық приходқа айналған. Азаматтық приход 1933 жылдың 1 сәуірінде таратылып, Бёркенхед және Уолласи округтік қалаларына қосылды. Бұл аймақ төртінші мұз дәуірінен қалған қиыршық тас балшығымен және оған ұқсас Ди жартастарының сазды топырағымен жабылған. Жер асты негізі көбінесе көрінбейді, себебі ол жақын орналасқан Бидстон төбесінде жатыр. Уптонның ең жоғары нүктесі теңіз деңгейінен жоғары, A551 және B5139 тас жолдарының қиылысынан, Moreton Road көшесінде, ауылдың орталығында орналасқан. Теңіз деңгейінен жоғары тағы бір биік нүкте – ауылдың ортасынан Аптон Манор. Қоныстанған аумақтың көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары, ал жердің көп бөлігі көлбеу төбеде жатыр. Осының салдарынан Уптон жақын маңдағы төменгі Фендер аңғарында болатын маңызды су тасқынынан сақталды. Ішкі орналасуы мен биіктігіне байланысты Уптон жағалау су тасқынына бейім емес, мұндай жағдай Батыс Кирби, Хойлейк, Меолс және Нью-Брайтон сияқты жерлерде кездеседі. Уптон Ароу Брук өзенімен, Уптон Медоумен және M53 тас жолының бойында ағатын Фендер өзенімен шектеседі. Екеуі де Бёркет өзенінің салалары болып табылады, ол Батыс Флоатқа, содан кейін Мерси өзеніне құяды.

Уптон Медоу Миллениум Оуд

Upton Meadow Millennium Wood – ежелгі, жартылай табиғи орман, қоғамдық орман және халыққа ашық қолжетімді округтік жабайы табиғат ескерткіші. Аймақта жаяу жолдар желісі және батыс шекарасы бойында ат жолы бар. Бұл Аптонның құрылыс жүрмеген, табиғи қалған соңғы аймақтарының бірі. 1997 жылы аймақтың бір бөлігі ағаштармен жабылған, ал сол жылы Уиррал қалалық кеңесі осы аймақты 99 жылға Woodland Trust-ке жалға берді. Орман емен, шаған, леспе, қайың, долана және итмұрын сияқты түрлердің қоспасынан тұрады. Жергілікті кеңес 1980 жылы қосымша ағаштар отырғызған, олардың ішінде жапырақталған қайың, сұр алғыр, сұр самырсын және қызыл жусан да бар. Басқа өсімдіктерге қарағаш, еуропалық шаған және сикомор жатады. Аймақта омыртқасыздардың көптеген түрлері және қосмекенділер, соның ішінде жалпы бақаның ірі колониясы бар. Бұл жайылым сирек кездесетін және жергілікті жердегі ерекше орта.

Климат

Уптонның теңіздік климаты (Köppen: Cfb) Ұлыбританияның көп бөлігіне ұқсас. Теңізге жақын орналасқандығы және Сноудония тауының батыс желдерінен қорғалғандығы себепті, аймақта жаз айлары салыстырмалы түрде жылы болады. Қыстары көбінесе жұмсақ және ылғалды, таңертең жеңіл қырау жиі кездеседі, ал қарлы күндер аздау. Ең жақын ресми метеостанция Кросбидегі Холл-роудта орналасқан, ол тура сызық бойынша шамамен 7,5 миль (12 км) қашықтықта. Күннің ең ерте шығуы 18 маусымда сағат 4:43-те, ал ең соңғы шығуы 1 қаңтарда сағат 8:28-де болады. Күннің ең ерте батуы 14 желтоқсанда сағат 15:53-те, ал ең соңғы батуы 24 маусымда сағат 21:45-те тіркелген. 2001 жылғы халық санауы бойынша, халық саны 15 731 адамды (7 268 еркек, 8 463 әйел) құрады. 2011 жылғы халық санауында халық саны 16 130 адамға (7 529 еркек, 8 601 әйел) өсті.

Негізгі статистика

(Қөз: 2011 жылғы санақ) Ең соңғы жергілікті сайлау 2019 жылдың 2 мамырында болды.

Экономика

Уптон қаласындағы негізгі жұмыспен қамту салалары – денсаулық сақтау және бөлшек сауда. Басты жұмыс беруші – Арроу парк ауруханасындағы Уиррал университетінің оқу-әдістемелік ауруханасы NHS Foundation Trust. Сонымен қатар, J Sainsbury PLC, Homebase, Argos, McDonald's және Royal Mail сияқты ірі жұмыс берушілер де бар.

Ауыл

Ауылда Ұлыбританияның ірі банктерінің бірі – Барклейс банкінің филиалы бар, ол бұрын Мартинс банкі орналасқан ғимаратта орналасқан. Пошта да банктік қызметтер ұсынады. Ауылда NatWest, Lloyds Bank және TSB банктері мен құрылыс қоғамдары да қызмет көрсеткен. Үш мейрамхана – Жерорта теңізі, Керала және Балти асүйлерінен тағамдар ұсынады, сондай-ақ кафе мен жүлделі балық және картоп фри дүкені бар. Ауылда Ladbrokes және William Hill букмекерлік кеңселердің екі филиалы жұмыс істейді. Британдық Қызыл Крест және Age UK қайырымдылық дүкендері, сондай-ақ Sayers нан пісірушісі ауылда орналасқан. Ауылда шаштараздар, тәтті дүкен, ет дүкені, фотограф, жылжымайтын мүлік агенті, саяхат агенті, фитнес орталығы, татуировка шебері, гүл дүкені және кір жуу пункті сияқты көптеген басқа да кәсіпорындар бар. Ескі "Horse and Jockey" пабының орнына салынған ғимарат Coop супермаркеті мен Ethel Austin киім дүкенінің филиалдарына тиесілі. Lipton бұрын ауылда супермаркет ашқан, қазір фитнес орталығы ретінде пайдаланылатын ғимаратта. Spar да ауылда супермаркет ашқан, бірінші кезекте Lipton супермаркетінен кейін сол ғимаратта, содан кейін Арроу Парк көшесінің төменгі жағында. Clarks бұрын Ladbrokes пайдаланатын ғимаратта аяқ киім дүкеніне ие болған.

Вирал бизнес-паркі

Бұрынғы ірі жұмыс беруші Арроубрук жолындағы Чемпион тұтандырғыш шамдары зауыты болды. Зауыт 1968 жылы ашылды. Өркендеген шағында бұл кәсіпорында Уптон қаласында 1000-нан астам адам жұмыс істеді. 2006 жылы зауыт жабылып, оның орнында дыбыс жазу студиясы және репетиция бөлмесі, гидропоника дүкені, сондай-ақ жеке сақтау орны ашылды.

Уптон сауда саябағы

Upton Retail Park – 1990 жылдардың басында салынған шағын сауда орталығы. Ол "Аптон Медоу" алаңының жерінде салынған.

Қызметтер

Ароу парк ауруханасы ауыл орталығынан шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан және оған Төтенше жағдайлар және жедел жәрдем бөлімі кіреді. Уптонды Уптон тобының медициналық практикасы, бір стоматолог және екі оптик қызмет көрсетеді. Ауылдағы дәріханалардың қатарында Бутс дәріханасы мен Нумарк, сондай-ақ Уптон тобының медициналық практикасы мен Ароу парк ауруханасындағы дәріханалар бар. Уптонға бірнеше тұрғын үйлер, күтім үйлері мен қарттар үйлері қызмет көрсетеді, олардың бірі Уптон Манорында, екіншісі Форд-роудта, ал үшіншісі – жақында Салакр-Лейнде салынған күтім үйі. Уптонның өз полиция бөлімшесі бар, ол Мерсисайд полициясының бөлімшесі болып табылады, сондай-ақ Мерсисайд өрт сөндіру және құтқару қызметінің бөлімшесі және жақын орналасқан Ароу парк ауруханасында Солтүстік-Батыс жедел жәрдем қызметіне қарасты жедел жәрдем станциясы бар. Ауылда Jobcentre Plus және поштаны сұрыптау кеңсесі де орналасқан. Сонымен қатар, Ароу Парк Роудта жүргізуші куәлігін алуға арналған тестілеу орталығы және екі MOT тестілеу орталығы бар, олардың біреуі Манор Драйвта, екіншісі – өрт сөндіру станциясының жанында, Ароу Парк Роудта орналасқан. Ауылда екі жанармай құю станциясы бар, оларды 24 сағат бойы жұмыс істейтін Shell және Sainsbury's компаниялары басқарады. Бұл екеуі де Ароу Парк Роудтағы Уптон айналма жолының жанында орналасқан. Ал Ароубрук телефон станциясы Черч Роудта орналасқан және шамамен 25 000 тұрғын үй мен 686 коммерциялық объектіге қызмет көрсетеді. Станцияны BT компаниясы басқарады. Ол ADSL және SDSL сияқты қызметтерді ұсынады. Бұрын ауылда бірнеше жол төлемі қабылдайтын үйлер болған, қазір олардың тек біреуі ғана сақталған. 19 ғасырда жолмен өтетін саяхатшылар жол ақысын осы үйлерде төлеген. Олар Согалл Масси Лейн мен Олд Гресби Роудтың қиылысында, Моретон Роудтың басында және Ароу Брук Роудпен Ароу Парк Роудтың қиылысында орналасқан. Осы соңғы жол төлемі қабылдайтын үй – сақталған жалғыз мысал.

Мектептер

Аптон қаласында бірнеше мектеп бар. Олардың ішінде Моретон жолындағы Оверчерч бастауыш мектебі мен Сент-Джозеф бастауыш мектебі, сондай-ақ Манор драйвтегі Хейфилд мектебі бар. Бұлардың бәрі төрттен он бір жас аралығындағы балаларға арналған. Оверчерч бастауыш мектебі екі бөлімге бөлінген: төрттен сегіз жас аралығындағы балаларға арналған Оверчерч кіндік мектебі және тоғыз бен он бір жас аралығындағы балаларға арналған Оверчерч кіші мектебі. Ауыл орталығына жақын орналасқан, Moreton Road және Saughall Massie Lane көшелерінде кіреберістері бар Upton Hall School FCJ қыздарға арналған гимназия. Аптондағы алғашқы мектеп Рэйк-Лейнде орналасқан, кейін қазір Сент-Мэри шіркеуінің залының бөлігі болып табылатын ғимаратқа, одан кейін Оверчерч бастауыш мектебіне көшірілген. Алғашқы мектеп ғимараты әлі де Рэйк-Лейнде тұр және "Банк" ашылғанға дейін жасөспірімдерге арналған шіркеу залы ретінде пайдаланылды. Басқа бұрынғы мектептердің қатарында енді жабылып, қиратылған Сент-Бенедикт орта мектебі және осыған ұқсас тағдырға ұшыраған Кингсли балабақшасы бар. Аптон Виралдағы жалғыз екі тілді күндізгі балабақшасы – 6 айдан 5 жасқа дейінгі балаларға арналған Habla мектебіне де үй иесі.

Шіркеулер

Сент-Мэри шіркеуі – Уптонның Англия шіркеуіне қарасты приход шіркеуі. Бұл ірі шіркеу, ол 1868 жылғы 28 сәуірде қасиеттендірілді. Шіркеудің кеңсесі мен жиналыстар залы Холмлиде орналасқан, ол Чирч Роудтағы шіркеу үйінің жанында болды. Холмли бастапқыда 1869 жылы Уильям Инман өзінің жылқышысы үшін салған. 1884 жылы ғимарат шіркеуге басқа иесімен берілді және 1911 жылы пасторлыққа айналды. 1928 жылы Чирч Роудтың бойында жаңа пасторлық үй салынды, ал ғимарат сатылды. Бірақ шіркеу 1985 жылы Холмлиді қайта сатып алды, содан кейін ғимарат қазіргі қызметін атқара бастады. Сент-Мэри шіркеуі Холмли мен шіркеу үйін заманауи тұрғын үйлермен алмастырды. Бұл ұсынысқа наразылық тудырды. Жергілікті рим-католик шіркеуі – Сент-Жозеф шіркеуі 1954 жылғы 31 тамызда ашылды.

Бұрынғы шіркеулер мен діни ғимараттар

Бастапқы Норман шіркеуі мұнаралы және әсем безендірілген болды, ол Моретон жолындағы Уптон сарайының қарсы бетінде орналасқан. Шіркеу туралы ең алғашқы жазба 1347 жылға қатысты. 1709 жылы болған дауылдан мұнарасы зақымданды, ал 1813 жылы шіркеудің жағдайы нашарлағандықтан, оны бұзу туралы петиция ұсынылды. Шіркеудің кем дегенде бір бұрынғы саксон шіркеуінің орнында салынғаны айтылады. 1837 жылғы аймақ салыстыру картасы шіркеудің жанындағы орманды ойыстың айналасында жартылай шеңбер пішіндес тұрған тастарды көрсетеді. Бұл шіркеу бұрынғы Норман шіркеуінен материалдарды пайдаланды, бірақ дизайны әлдеқайда қарапайым болды. Бұл шіркеу Сент-Мэри шіркеуі салынғанға дейін пайдаланылды, содан кейін бұзылды. Осы кезеңде Оверчерч рундық тасы табылған. Монастырь бастапқыда "Парсонхаус" деп аталған. Бұл ғимарат Форд жолында орналасқан, 1850 жылға дейін салынған және 1911 жылға дейін пасторлық резиденция ретінде қолданылған. Ғимарат жеті бөлмелі, кең болған. Қазір бұл ғимарат жоқ, ол 1950 жылдары бұзылған. Дегенмен, Форд жолында қабырғасы мен қақпасы әлі де сақталған.

Бос уақыт

Виктория залы, 1963 жылы қайта жаңартылған қоғамдық зал, бастапқыда үлкен викториандық виллада орналасқан, ол халықтан жиналған қаражат есебінен сатып алынған. 1999 жылы құрылған жастар клубы бар. Бұл клуб Аптон қаласының жастары үшін түрлі іс-шаралар ұсынады. Клуб қауым үшін түрлі шаралар өткізеді, оның ішінде әр жазда Оверчерч бастауыш мектебінде өтетін танымал жылдық жәрмеңке де бар. Сондай-ақ, клуб Ұлыбританияның әртүрлі аймақтарына көптеген тұрақты сапарларды ұйымдастырады. Оверчерч-Аптон скаут тобы 1924 жылы құрылды және Салакр-лейн көшесінде орналасқан. Скаут үйінің орны 1929 жылы Арару паркінде, бір шақырымнан да жақын жерде өткен үшінші дүниежүзілік скаут джамборесінен кейін сатып алынды.

Қоғамдық үйлер

Ауылда екі қоғамдық үй және жаңа микропаб бар, олар орталыққа жақын орналасқан. Олардың қатарында 2018 жылдың желтоқсанында ашылған "Bow Legged Beagle" және 1840 жыл шамасында салынған "Eagle and Crown" бар.

Парктер мен қоғамдық орындар

Уптонда бірнеше саябақтар мен ортақ пайдаланудағы жерлер бар, олардың ең ірісі – Ароу паркі, ол ауыл орталығынан шамалы бір мильдей қашықтықта орналасқан. Осы саябақта Ароу паркі ауруханасы орналасқан және 1929 жылы 3-ші дүниежүзілік скауттық джамборе өткізілген. Паркте әуесқой футбол командалары әдетте апта сайын Ароу Парк Блейдс ФК және Wirral Radio Control Flying Society командаларымен ойын өткізеді. Аптон паркі – аймақтағы екінші ірі саябақ. Бұл саябақ Аптон Манордың жанында және M53 тас жолының қасында, Моретонмен шекаралас орналасқан. Бұрын паркте ат жарысы өткізілген, және ол Аптон Манордың меншігіне кірген. Бұл саябақта Гай Фокс күні тегін отшашу көрсетілімі жыл сайын өткізіледі. Уорвик паркі – шағын қалалық саябақ. Парктің өз достар тобы бар. Алғашқыда бұл саябақ Уорвик Хей деп аталған. Оверчерч паркі Уорвик паркіне жақын орналасқан, және құрамында ескі Норман шіркеуі мен зират орналасқан, олар Англия мұрасымен ескерткіштер ретінде тіркелген. Upton Meadow – жартылай табиғи орман мен көптеген жаяу жолдары бар, жалпы пайдаланудағы ортақ жер. Крикет клубының бастапқыда өз теннис және футбол клубтары болған. Алайда, теннис клубы 1968 жылы осы жерде таратылып, Салакр-Лейн көшесінің бұрышындағы "The Elms" аталған үлкен үйдің артында орналасқан. 1963 жылы "The Elms" ғимараты сатылып, үй бұзылмай тұрып, үйдің артында Жеңіс залы салынған. Теннис клубында төрт шөптен жасалған және төрт АстроТурф корты бар, сондай-ақ алты жастан бастап, барлық жас және дағды деңгейіндегі ұлдар мен қыздардан құралған командалар бар. Upton Park – демалыс және ормандық аймақ. Бұл саябақ Уильям Инманның Уптон Манор иелігінің бір бөлігі болған, және 1922-1924 жылдар аралығында ат жарысы өткізілген. Уптон Паркінің бір бөлігі қазір M53 тас жолына қосылатын Моретон Спёр тас жолы болып табылады. 1986 жылы автобус қызметтерін либерализацияға дейін Уптонға Merseytravel-дің алдыңғы ұйымы – Merseyside Passenger Transport Executive (MPTE) және жеке оператор Crosville қызмет көрсеткен. Қазіргі қызметтерді негізінен Arriva басқарады, ал оларды Merseytravel үйлестіреді. Ауылға кіретін төрт басты жолдың барлығында автобус аялдамалары орналасқан. Merseytravel-дің күнделікті "Saveaway" Area B және All Zones билеттері Уптонның кез келген автобус аялдамасынан пайдалануға жарамды, егер жолаушының жасы, билеттің күні және 9:30-дан кейінгі уақытқа сәйкес келсе.

Темір жолдар

Аптон ірі электрлендірілген Мерсирейл Вирал желісінің бөлігі емес, ол оның орнына тығыз қоныстанған жағалау аймағынан өтеді. Аптон теміржол станциясы Бидстон мен Врексам арасындағы «Borderlands» желісінің бөлігі болып табылады және Transport for Wales компаниясымен дизельдік қызметпен жұмыс істейді. Дегенмен, станция Merseytravel аймағында орналасқан. Станциядан күнделікті «Saveaway» билетімен саяхаттауға болады. Бұл қолжетімді билет, ол бір күнге Merseytravel аймағында шексіз саяхаттауға мүмкіндік береді, Честер, Саутпорт, Ормскирк және Ньютон-ле-Уиллоуз сияқты алыс қалаларға, сондай-ақ Биркенхед пен Ливерпульге дейін. Аптонмен байланысты ең танымал тұлға – Дикси Дин, бір маусымда ең көп гол соғып, лига рекордын ұстаған кәсіби футболшы. Дикси Дин Аптон қаласында жеткізуші болып жұмыс істеген. 2008 жылғы Пекин Олимпиадасы мен 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына қатысқан ағылшын орта қашықтыққа жүгіруші Эндрю Бэдделей Аптон қаласында дүниеге келген. Дэнни Харрисон, бұрын «Tranmere Rovers» және «Chester» командаларында ойнаған ағылшын футболшысы да Аптон қаласында тұрған. BBC журналисі Салли Нюгент Аптон Холл мектебінде білім алған және BBC Breakfast бағдарламасының спорт жаңалығын оқиды. Берли Доэрти – ағылшын жазушысы, ол да Аптон Холл мектебінде білім алған. Сол мектептің бұрынғы мұғалімі Анжела Топпинг те ағылшын жазушысы. Опера әншісі Джоан Карлайл Аптон қаласында дүниеге келген. Крис Шоу – Аптон қаласынан шыққан ағылшын синтез-поп музыканты. Діни саласында атақты англикан дін қызметкерлері – Сесил Друит және Джордж Айкин, екеуі де St. Mary’s шіркеуінде қызмет еткен.