Кіріспе

Ашық дизайн қозғалысы – бұл физикалық өнімдерді, машиналарды және жүйелерді жалпыға қолжетімді дизайн ақпаратын пайдалану арқылы әзірлеу. Оған еркін және ашық кодты бағдарламалық жасақтама (FOSS) және ашық кодты аппараттық құралдарды жасау кіреді. Бұл процеске әдетте Интернет арқылы қол жеткізіледі және көбінесе ақы төленбей орындалады. Қозғалыстың мақсаттары мен философиясы ашық кодты қозғалысқа ұқсас, бірақ олар бағдарламалық жасақтама емес, физикалық өнімдерді дамытуға бағытталған. Ашық дизайн – бұл бірлесіп жасаудың бір түрі, онда соңғы өнімді жеке компания сияқты сыртқы тарап емес, пайдаланушылар өздері жобалайды.

Шығу тегі

Өндірістік ақпаратты бөлісудің тарихы 18-19 ғасырларға дейін жетеді. Белсенді түрде патент алу осы кезеңдегі кең ауқымды білім алмасуға нүкте қойды. Жақында, ашық дизайн принциптері еркін және ашық кодты бағдарламалық жасақтама қозғалысымен байланыстырылды. 1997 жылы Эрик С. Реймонд, Тим О'Рейли және Ларри Огастин "ашық кодты" ("free software") балама ретінде орнатып, ал 1997 жылы Брюс Перренс "Ашық код анықтамасын" жариялады. 1998 жылдың соңында доктор Сепехр Киани (МИТ-тен механикалық инженерия ғылымдарының докторы) дизайнерлердің ашық код саясатынан пайда көретінін түсінді, ал 1999 жылдың басында доктор Райан Валланс пен доктор Самир Найфехті машина жасау саласында ашық дизайнның әлеуетті пайдасы туралы сендірді. Олар бірлесіп Open Design Foundation (ODF) коммерциялық емес ұйымын құрып, Ашық дизайн анықтамасын жасауға кірісті. Ронен Кадушин 2004 жылы магистрлік диссертациясында "Ашық дизайн" терминін қолданды, ал бұл термин кейіннен 2010 жылғы Ашық дизайн манифестінде ресми түрде бекітілді.

Қазіргі бағыттары

Ашық дизайн қозғалысы қазіргі уақытта екі бағытты біріктіреді. Бір жағынан, адамдар өз білімдері мен уақытын жалпыға пайдалы жобаларға жұмсайды, мүмкін қаржыландыру немесе коммерциялық мүдде болмайтын жағдайларда, дамып келе жатқан елдерге көмектесу үшін немесе экологиялық немесе арзан технологияларды таратуға атсалысады. Екінші жағынан, ашық дизайн жекелеген компанияның немесе елдің мүмкіндігінен асып түсетін және copyleft механизмі болмағанда ынтымақтаспайтын адамдарды қатыстыратын, жаңа жобалар мен технологияларды дамытуға мүмкіндік береді. Қазір үшінші бағыт пайда болып келеді, онда осы екі тәсіл бірігіп, жоғары технологиялық ашық кодты (мысалы, 3D-басылым) қолдана отырып, тұрақты даму үшін жергілікті ерекшеліктерге бейімделген шешімдерді іске асырады. Ашық дизайн болашақ инновацияларды дамытуға зор мүмкіндіктер ұсынады, себебі соңғы зерттеулер мүдделі тараптардың бірлескен жұмысы, дизайнерлердің дәстүрлі әдіспен пайдаланушылармен кеңесуіне қарағанда, көбірек инновациялық дизайн тудыратынын көрсетті. Ашық дизайн қозғалысы корпоративтік пайда мен өндіріс және артық тұтынудан гөрі, әлеуметтік-экологиялық игілікті басымдыққа қойып, өндірісті ұйымдастыруға ықпал етуі мүмкін.

Ашық бағдарламалық жасақтамамен салыстырғанда ашық машина дизайны

Ашық дизайн қозғалысы қазіргі уақытта дамудың басында тұр, бірақ болашақта зор мүмкіндіктерге ие. Кейбір жағынан, дизайн мен инженерия ашық түрде ынтымақтастықпен дамытуға, қазіргі кезде кең таралған ашық кодты бағдарламалық жасақтама жобаларына қарағанда тікелей сәйкес келеді, себебі 3D модельдер мен фотосуреттер арқылы түсініктерді көбінесе визуальды түрде түсінуге болады. Жобаға қатысушылардың бір тілде сөйлеуі міндетті емес, олар тиімді ынтымақтастық жасай алады. Дегенмен, бағдарламалық жасақтаманы дамытумен салыстырғанда ашық дизайн үшін еңсеруге тиіс белгілі бір қиындықтар бар, онда дамыған және кеңінен қолданылатын құралдар бар, ал кодты көшіру мен тарату өте төмен құнмен жасалады. Физикалық дизайнды жасау, сынау және өзгерту физикалық өнімді жасауға жұмсалатын күш-жігер, уақыт және шығындарға байланысты оңай емес; алайда, жаңа компьютерлік бақылаудағы өндіріс технологияларына қол жеткізу арқылы құрылыстың күрделілігі мен қажетті күш-жігерді едәуір азайтуға болады (фаб лаб мақаласында аталған құралдарға қараңыз).