Кіріспе

Сәулеленуді сезетін термометр түрі

Пирометр немесе сәулелену термометрі – қашықтықтан температураны өлшеуге қолданылатын термометрдің бір түрі. Пирометрлердің әртүрлі түрлері тарихи тұрғыдан белгілі болған. Қазіргі қолданыста, бұл – дененің шығаратын жылулық сәулелену мөлшері арқылы бетінің температурасын қашықтықтан анықтайтын құрылғы, бұл процесс пирометрия деп аталады, ол радиометрияның бір түрі. Пирометр сөзі грек тіліндегі "πῦρ" (пир) – от және метр – өлшеу деген сөздерден шыққан. Пирометр сөзі бастапқыда қызған денеден шығатын жарық арқылы заттың температурасын өлшейтін құрылғыны білдіру үшін қолданылған. Инфрақызыл термометрлер бөлме температурасына дейін салқын денелердің температурасын олардың инфрақызыл сәуле ағынын анықтау арқылы өлшеуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы пирометрлер кең толқын ұзындығы диапазонында қол жетімді және көбінесе сәулелену термометрлері деп аталады.

Принцип

Ол бақылаушының көзден алыстауына және алыс көздің температурасына байланысты жарық интенсивтілігінің принципіне негізделген. Қазіргі заманғы пирометрде оптикалық жүйе мен детектор болады. Оптикалық жүйе жылу сәулесін детекторға шоғырландырады. Детектордың шығыс сигналы (температура T) мақсатты нысанның жылулық сәулеленуімен немесе сәулелену тығыздығымен Стефан-Болцман заңы, пропорционалдық тұрақты σ, Стефан-Болцман тұрақтысы және нысанның ε эмиссивтігі арқылы байланысты:

Бұл шығыс нысанның температурасын алыстан анықтау үшін қолданылады, пирометрдің нысанмен жылулық байланыста болуы қажет емес; көптеген басқа термометрлер (мысалы, терможұптар және кедергілік температура детекторы (RTD)) нысанмен жылулық байланысқа түсіріліп, жылулық тепе-теңдікке жетуіне рұқсат етіледі. Газдардың пирометриясы қиындықтар тудырады. Мұндай қиындықтар көбінесе жіңішке жіп пирометриясы немесе күйе пирометриясы арқылы еңсеріледі. Екі техника да ыстық газдармен жанасқан ұсақ қатты заттарды қолданады.

Тарих

"Пирометр" термині 1730 жылдары Лейден банкасын ойлап тапқан Питер ван Мусшенбрукпен байланысты пайда болды. Оның құрылғысының бірде-бір мысалы сақталмаған. Пирометрдің ең ерте мысалы Лондондық Ғылым мұражайындағы Хиндли пирометрі болып саналады, ол 1752 жылы Корольдік коллекция үшін жасалған. Пирометр 1760 жылы математик Эйлер егжей-тегжейлі сипаттаған, жеткілікті танымал құрал болды. 1782 жылы гончар Жозия Веджвуд пештердегі температураны өлшеу үшін пирометрдің басқа түрін (немесе пирометрлік құрылғыны) ойлап тапты, ол бастапқыда белгілі температурада күйдірілген саздың түсін салыстырды, бірақ кейін саздың ықшамдалуын өлшеуге жаңартылды, ол пеш температурасына байланысты болды (толық мәліметтер үшін Веджвуд шкаласын қараңыз). Кейінгі үлгілерде металл таяқшаның кеңеюі қолданылды. 1860-1870 жылдары Вильям және Вернер Сименс ағайындары платиналық кедергі термометрін жасады, бастапқыда теңіз асты кабельдеріндегі температураны өлшеу үшін, бірақ кейін металлургияда 1000 °C дейін температураны өлшеуге бейімделді, сондықтан пирометр аталымын алды. Бірінші жоғалып бара жатқан жіп пирометрін Л. Холборн мен Ф. Курльбаум 1901 жылы жасады. Бұл құрылғыда бақылаушының көзі мен жарқыраған нысан арасында жұқа электр жібі орналасқан. Жіп арқылы өтетін ток нысанның түсімен (демек, температурасымен) сәйкес келгенше реттелді, содан кейін ол көрінбейтін болды; температураны ток бойынша анықтау үшін калибрленді. Жоғалып бара жатқан жіп пирометрі және оның басқа да түрлері, яғни жарқылық пирометрлері, нысанның сәулелену қасиетіне байланысты температураны көрсетеді. Жарқылық пирометрлерді кеңінен қолданумен бірге, сәулелену қасиеті туралы білімге сенудегі мәселелер анықталды. Сәулелену қасиеті бетінің тегіссіздігіне, көлеміне және құрамына, тіпті температураның өзіне байланысты өзгеруі мүмкін. Осы қиындықтарды еңсеру үшін екі түсті пирометр жасалды. Олар Планк заңына сүйенеді, ол температураны жеке толқын ұзындығындағы сәулелену қарқындылығымен байланыстырады, және егер Планктың екі түрлі толқын ұзындығындағы қарқындылық туралы мәлімдемесі бөлінсе, температураны есептеуге болады. Бұл шешім екі толқын ұзындығында да сәулелену қасиеті бірдей деп есептейді. Егер материалдардың сәулелену қасиеті бірдей болмаса, температураны өлшеу қате болады. Қате мөлшері сәулелену қасиетіне және өлшеу жүргізілген толқын ұзындығына байланысты. Температура металлургиялық пештердегі маңызды параметр болып табылады. Операцияны тиімді басқару үшін металл температурасын сенімді және үздіксіз өлшеу қажет. Балқыту жылдамдығын арттыруға, шлакты оңтайлы температурада өндіруге, отын тұтынуын азайтуға және отқа төзімді материалдардың қызмет ету мерзімін ұзартуға болады. Терможұптар бұл мақсатта қолданылатын дәстүрлі құралдар болды, бірақ олар үздіксіз өлшеуге жарамсыз, себебі олар еріп, бұзылады. Тұз ваннасы пештері 1300 °C дейін температурада жұмыс істейді және жылумен өңдеу үшін қолданылады. Өте жоғары температурада, балқытылған тұз бен өңделетін болат арасындағы қарқынды жылу алмасу кезінде балқытылған тұздың температурасын өлшеу арқылы дәлдік сақталады. Көптеген қателер тұз ваннасының бетіндегі салқын шлактан туындайды. Тюер пирометрі - пеш ваннасына ауа немесе реагенттерді беруге арналған туерлер арқылы температураны өлшеуге арналған оптикалық құрал. Бу қазанындағы бу температурасын өлшеу үшін пирометр орнатылуы мүмкін. Ыстық ауа шарында матаның қызып кетуіне жол бермеу үшін қаптаманың жоғарғы жағындағы температураны өлшеу үшін пирометрмен жабдықталған. Эксперименттік газ турбиналық қозғалтқыштарда турбина қанаттарының беткі температурасын өлшеу үшін пирометрлер орнатылуы мүмкін. Мұндай пирометрлерді тахометрмен жұптастыруға болады, пирометрдің шығысын жеке турбина қанатының орнымен байланыстыруға болады. Уақытты радиалды кодтау жүйесімен үйлестіру инженерлерге зондтан өткен кездегі қанаттардың температурасын анықтауға мүмкіндік береді.