Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы футбол жарысы – Шотландия кәсіби футбол лигасының күндерлік кубогы, көбінесе Шотландия лигасының күндерлік кубогы немесе Шотландия күндерлік кубогы деп аталады. Турнирдің алғашқы жеңімпазы – «Айр Юнайтедті» жеңген «Данди» командасы.
Association football competition in Scotland
The Scottish Professional Football League Challenge Cup, commonly known as the Scottish League Challenge Cup or Scottish Challenge Cup,
The first winner of the tournament was Dundee, who defeated Ayr United.
Формат
"Чемпиондар кубогы" – бұл іріктеу турнирі. Аймақтық форматта клубтар кездейсоқ түрде жұптастырылады, ал алғашқы тартылған клуб үй командасы ретінде тізімделеді.
The Challenge Cup is a knock out tournament. Within a regionalised format, clubs are paired at random and the first club drawn listed as the home team.
Тарих
Жарыс 1990–91 маусымдарында Шотландия футбол лигасының құрылғанына 100 жыл толуына орай құрылды. Ол бастапқыда бір маусымға ғана жоспарланған, бірақ танымалдылығының арқасында жалғасты. Бұл турнирдің кейінгі кезеңдеріндегі матчтарға жоғары қызығушылық болды, тіпті алғашқы финалда Фир Паркте 11 500 көрермен жиналды. Кубокқа DIY сауда компаниясы B&Q демеушілік етті, ал бірінші жылы жарыс B&Q Centenary Cup деп, ал кейін төрт маусым бойы B&Q Cup деп аталды. Лига турнир шығындарын және жүлде қорын өтегендіктен үш маусым бойы жарыс демеушісіз өтті, бірақ бұл жағдай тұрақсыз болды. 1998–99 маусымдарында жарыс тоқтатылып, 1999 жылы жаңа демеушімен қайта жандандырылды. 1995 жылы «Стенхаусмьюир» финалда жеңіске жеткенде, бұл клубтың 111 жылдық тарихындағы ең үлкен жетістігі деп есептелді. Турнирдің алғашқы кезеңдеріндегі матчтарға қатысушылардың саны лигадағы үйдегі матчтармен салыстырғанда айтарлықтай ерекшеленбесе, бірақ жарыс финалға жақындаған сайын көрермендер саны арта түсетін. Мысалы, 2011 жылы «Аннан Атлетик» командасының «Фолкеркке» қарсы өткен жартылай финалда 1 575 көрермен жиналды. Жарысқа қатысушы клубтардың саны Шотландия футбол лигасының мүшелерінің санына байланысты өзгеріп отырды. Бірінші турнирде Бірінші және Екінші дивизиондардан 28 клуб қатысты, кейін 1994 жылға дейін 26 клубқа дейін азайды. Содан кейін лига кеңейтіліп, үш дивизионға бөлінді, нәтижесінде қатыса алатын клубтардың саны 30-ға жетті. 2010–11 маусымдарында Шотландия футбол қауымдастығының лицензиясына ие «Хайленд футбол лигасының» ең жоғары рейтингтегі екі клубы жарысқа қатысуға шақырылды, бұл қатысушылардың жалпы санын 32-ге жеткізді. 2010 жылға дейін бірнеше клубтар бірінші турда кездейсоқ жеңіске ие болып, матчтардың санын теңестіруге тырысты. Бұл 2014–15 маусымдарында жеңілдетілді, қосымша екі орын «Таулы лиганың» чемпионы («Брора Рейнджерс») мен «Төменгі лиганың» чемпионына («Спартан») берілді. 2016–2017 жылдары жарыс Шотландия Премьер-лигасының 20 жасқа дейінгі командаларын, «Хайленд» және «Лоуленд» лигаларынан қосымша орындарды (әрқайсысынан төрттен) және Солтүстік Ирландия мен Уэльстен ең үздік екі команданы қосып, одан әрі кеңейтілді. 2018–19 маусымдарынан бастап жарыс Англияның Ұлттық лигасында қалған ең жоғары рейтингтегі екі команданы екінші турдан қатысуға шақырып, одан әрі кеңейтілді. Англиядан алғашқы қатысушылар «Саттон Юнайтед» және «Борехам Вуд» болды. 2018–19 маусымы алдында SPFL енгізген ережеге сәйкес, жас санаттық командалар үшін жас шегі 20 жастан 21 жасқа дейін көтерілді. 2018–19 жылғы финалда «Коннаның Кей Номадс» командасы финалға шыққан шотландтық емес алғашқы команда атанды. Шотландиядағы COVID-19 пандемиясы жарысқа елеулі әсер етті. Стадиондарға көрермендерді кіргізуге қойылған шектеулердің салдарынан көптеген SPFL клубтары үшін жарыс өткізу мүмкін болмады, сондықтан жоспарланған 2020–21 маусымы 2020 жылдың қазан айында тоқтатылды. 2021 жылдың мамыр айында коронавирус пандемиясына байланысты 2021–22 маусымына тек шотланд клубтары қатысатыны жарияланды.
The competition was created in the 1990–91 season to celebrate the 100th anniversary of the formation of the Scottish Football League in 1890. It was intended to run for only one season but continued due to its popularity. This was reflected in high attendances at matches in the later rounds of the tournament including a full capacity crowd of 11,500 at Fir Park in the first final. The cup was sponsored by DIY retail company B&Q and named the B&Q Centenary Cup for the first year and continued as the B&Q Cup for four seasons afterwards. The competition was run for three seasons without a sponsor due to the league covering the tournament costs and prize money, but was unsustainable and resulted in it being cancelled for one season in 1998–99 before being re established in 1999 with a new sponsor. When Stenhousemuir won the final in 1995 it was regarded as the club's greatest achievement in its 111 year history. Attendances at matches in the earlier rounds of the tournament are not dissimilar to average home attendances in league competition but as the competition reaches the latter stages they generally increase; Annan Athletic's record attendance of 1,575 was set in a semi final match against Falkirk in 2011. The number of competitors has varied in relation to the number of clubs with Scottish Football League membership. The first tournament featured the 28 clubs in the First and Second Divisions which reduced to 26 until 1994 when the league was expanded and restructured into three divisions; increasing the number of eligible clubs to 30. In the 2010–11 competition the two highest ranked clubs from the Highland Football League with a Scottish Football Association licence were invited to compete, in order to bring the number of competitors to 32. Before the change in 2010, several clubs received a random bye in the first round in order to even out the number of fixtures. This was simplified in the 2014–15 season, with the two additional places going to the Highland League champion (Brora Rangers) and the Lowland League champion (Spartans). From 2016 to 2017 the competition has been further expanded with the addition of Scottish Premiership Under 20 teams, additional places for the Highland and Lowland Leagues, which now have four representatives each, as well as the top two teams from Northern Ireland and Wales. From 2018–19, the competition was further expanded with the two highest ranked teams still remaining in England's National League to take part from the second round. The first English teams to compete were Sutton United and Boreham Wood. The age level was raised for colts teams from under 20 to under 21 in a rule change introduced by the SPFL ahead of 2018–19 competition. The 2018–19 final also saw Connah's Quay Nomads become the first non Scottish side to play in the final. The Covid 19 pandemic in Scotland had a significant impact on the competition. Continuing restrictions on fans entering stadiums meant that the competition was unviable for most SPFL clubs, and the scheduled 2020–21 edition was cancelled in October 2020. It was announced in May 2021, that only Scottish clubs would participate in 2021–22 due to the coronavirus pandemic.
Орындар
Финалға дейінгі турларда әр матчтың өтетін жері жеребе тарту кезінде анықталады; жеребеде бірінші тартылған клуб үй командасы болып тағайындалады және әдетте, өз стадионында матч өткізу орнын таңдайды.
In the rounds before the final, the venue of each match is determined when the fixtures are drawn; the first club drawn in a fixture is named the home team and chooses the venue for the match, usually its own home ground.
Соңғы орын
Турнирдің соңғы матчы бейтарап алаңда, әдетте, матчқа қатысатын клубтардың орналасқан жеріне географиялық жақын немесе тең қашықтықта өткізіледі. 2024 жылға дейін финалды он бір түрлі алаң қабылдады. 1990 жылы Мазеруэллдегі Фир Парк алғашқысы болды, содан бері тағы төрт финал өткізілді, соңғысы 2017 жылы. 2016 жылғы финал Гласгоудағы ұлттық стадион Хэмпден Паркте өтті, себебі жеңімпаз атанған «Рейнджерс» командасына зор қолдау көрсетілді; сол финалда бәйгедегі рекордтық көрермен саны 48 000-нан асты.
The final match of the tournament is played at a neutral venue, usually one that is geographically close or equidistant to where the clubs contesting the match are based. As of 2024, eleven different venues have hosted the final. Fir Park in Motherwell was the first, in 1990, and has since hosted four more finals, the last in 2017. The 2016 final was held at Hampden Park, the national stadium in Glasgow, due to the large support of eventual winners Rangers; that final drew the competition's record attendance of over 48,000.
Жеңімпаздар мен финалистер
Жалпы 27 клуб финалға шықты, оның 17-сі жеңімпаз атанды. Алғашқы жеңімпаз 1990 жылы «Данди» клубы болды. «Росс Каунти», «Инвернес Каледониялық Тистл», «Оңтүстік Королевасы» және «Гамильтон Академик» – финалға бес рет жеткен төрт клуб. «Росс Каунти» және «Гамильтон Академик» үш рет жеңіске жетті, «Инвернес Каледониялық Тистл» екі рет жеңіп, бір рет тең бөлісті, ал «Оңтүстік Королевасы» екі рет жеңіп, үш рет жеңілді. Үш клуб қатарынан екі маусым финалға жетті; «Айр Юнайтед» турнирдің алғашқы екі жылында финалға шықты, бірақ екеуінде де жеңілді. Атағын сәтті қорғаған командалар – «Гамильтон Академик» және түпнұсқа «Эйдриондықтар». Турнир жеңімпазы өз атағын қорғай алмауы мүмкін; егер клуб бір маусымда Шотландия чемпионатынан (екінші деңгейден) Шотландия премьер-лигасына (бірінші деңгейге) көтерілсе, ол клуб турнирде қатысуға құқығын жояды. Бұл «Фолкеркпен» екі рет, «Инвернес Каледониялық Тистлмен», «Сент-Мирренмен», «Рейнджерспен» және «Росс Каунтимен» орын алды. Жеңімпаздар мен финалистердің көпшілігі екінші деңгейден шыққан, ал тек төрт команда осы дивизионнан төменгі деңгейдегі жарыста жеңіске жеткен. «Стенхаусэмуир» 1995 жылы бірінші болып, содан кейін 1996 жылы «Stranraer» және 1999 жылы «Alloa Athletic» командалары осы жетістікке қол жеткізді. Екінші деңгейден төменнен соңғы жеңімпаз 2013 жылы «Оңтүстік Королевасы» болды. Екінші деңгейден төменгі барлық жеңімпаздар мен жүлдегерлер үшінші деңгейден шыққан. 2019 жылы Уэльстің «Connah's Quay Nomads» клубы Шотландияның Челлендж кубогының финалына шыққан алғашқы шотландтық емес команда болды. 21-ші минутта есепті алға басқандарына қарамастан, олар ақырында 3:1 есебімен жеңілді.
A total of 27 clubs have reached the final, of whom 17 have won the competition. The first winners were Dundee in 1990. Ross County, Inverness Caledonian Thistle, Queen of the South and Hamilton Academical are the only four clubs to have reached the final five times, Ross County and Hamilton Academical winning on three occasions, Inverness Caledonian Thistle winning two and sharing one and Queen of the South winning twice and losing thrice. Three clubs have reached the final in successive seasons; Ayr United did so in the first two years of the tournament but lost both. The only teams to have successfully defended their title are Hamilton Academical and the original Airdrieonians. It is possible for the winner of the tournament to be unable to defend their title; if a club is promoted from the Scottish Championship (second tier) in the same season to the Scottish Premiership (first tier), the club becomes ineligible to compete in the tournament. This has happened to Falkirk twice, Inverness Caledonian Thistle, St Mirren, Rangers and Ross County. Most winners and finalists have been from the second tier, while only four teams have won the competition from below this division. Stenhousemuir became the first team to do so in 1995, followed by Stranraer a year later in 1996 and Alloa Athletic in 1999. The most recent club to win from below the second tier was Queen of the South, in 2013. All winners and runners up from below the second tier have been from the third tier. In 2019, Connah's Quay Nomads of Wales were the first non Scottish side to get to the final of the Scottish Challenge Cup; despite taking the lead in the 21st minute, they eventually lost 3–1.