Bread and Circuses (Star Trek: The Original Series)
«Нан мен ойын-сауық» Star Trek эпизодында Кирк капитаны мен серіктері римдік империяға ұқсас планетада гладиаторлық ойындарда күреседі. Басты тақырып – көңіл көтерудің маңызды мәселелерден алаңдатуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Бред және Цирк" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" екінші маусымының жиырма бесінші және соңғы алдындағы бөлімі. Джин Родденберри мен Джин Л. Куон жазған, ал режиссері Ральф Сененски – алғаш рет 1968 жылдың 15 наурызында көрсетілді. Бұл бөлімде капитан Кирк және оның серіктері Рим империясына ұқсайтын, бірақ 20-ғасырдың ортасы деңгейіндегі Жер технологиясын қолданатын планетада гладиаторлық ойындарда күресуге мәжбүр болады. Атауы, рим сатира поэзіясының X сатирасынан алынған "бұдай мен цирк" деген сөз тіркесіне сілтеме жасайды. Қазіргі қолданыста бұл сөз тіркесі, халықтың тамақ пен ойын-сауық сияқты қарапайым ләззаттармен алаңдатылып, маңызды мәселелерден ығыстырылуын білдіреді.
"Bread and Circuses" is the twenty fifth and penultimate episode of the second season of the American science fiction television series Star Trek. Written by Gene Roddenberry and Gene L. Coon and directed by Ralph Senensky, it was first broadcast on March 15, 1968. In the episode, Captain Kirk and his companions are forced to fight in gladiatorial games on a planet resembling the Roman Empire, but possessing mid 20th century Earth technology. Its name is a reference to the phrase "bread and circuses" taken from the Satire X written by the poet Juvenal. In modern usage, the phrase implies a populace distracted from greater issues by the base pleasures of food and entertainment.
Сюжет
Федерациялық «Энтерпрайз» кемесі әдеттегі патрульде жүргенде, «СС Бигл» Жұлдыздық Флоттың зерттеу кемесінің қирандыларын табады. «Бигл» кемесі капитан Р.М. Мериктың (Уильям Смитерс) басқаруында болған, соны капитан Кирк академия күндерінен білген. Бірінші офицер Спок қирандылардың іздерімен бұрын зерттелмеген «892 жүйесіндегі» планетаға жетеді. Планетаға келген соң, «Энтерпрайз» экипажы 20 ғасырдың теледидар хабарларын көреді, онда римдік гладиаторлардың жекпе-жегі көрсетіледі. Осылайша, планета мәдениетінің Жердегі ежелгі Римге ұқсас 20 ғасырдың параллелі екені анықталады. Хабарлаушы гладиаторлардың біреуін Уильям Б. Харрисон деп атайды, ол қайтыс болғаннан кейін. Спок оны кеме жазбаларынан «Бигл» ұшу экипажының бірі ретінде таниды. Кирк, Спок және доктор МакКой планетаға тергеу үшін телепортталады. Олар тұтқындалып, қашқан құлдардың басшысы Септимустың (Иан Вульф) алдына әкелінеді, ол олардан «Күннің балалары» екендерін сұрайды. Септимус «Күннің сөздерін» естігенге дейін сенатор болғанын және дінге қарсы болғаны үшін құлдыққа түскенін түсіндіреді. Оның одақтасы Флавий (Родос Ризон) десанттық топты өлтіруді ұсынады, бірақ Септимус олардың қауіпті емес екеніне шешім береді. Кирк капитан Мерикті іздеп жүргенін айтады, құлдар оны «Бірінші азамат» деп атайтын Мерикус екенін айтады. Бұрынғы гладиатор Флавийге Септимус көмектесуді тапсырады және Кирк пен оның тобын жақын қалаға жетеледі. Жақын арада олар тұтқындалып, Мерикус алдына әкелінеді, ол өзінің Мерик екенін және десанттық топты жеке сөйлесуге шақыратын проконсул Клавдий Маркустың (Логан Рамзи) екенін ашады. Мерик «Бигл» зақымданып, жөндеуге мәжбүр болғанын түсіндіреді; ол Клавдий Маркуспен кездесіп, оның мәдениетін білгеннен кейін, планетаны кез келген құнмен мәдени ластанудан қорғауға келіскенін айтады. Содан кейін Мерик өзінің экипажын ассимиляциялауға немесе құлдыққа түсіруге және гладиатор ретінде күресуге тапсырды (Харрисонды «барбарлардың соңғысы» деп атады), ал Мерик өзі ассимиляцияланып, Мерикусқа айналды. Мерик пен Маркус Киркті «Энтерпрайз» экипажының кемесін тастап, планета мәдениетіне енуге көндіруге тырысады. Кирк олардың талаптарын қабылдамайды және бас инженер Скоттка десант тобы қиын жағдайда екенін, бірақ құтқару операциясын жүргізбеу керектігін кодпен хабарлайды. Ашуланған Маркус Спокты және МакКойды теледидардағы аренаға жіберіп, оларды Ахилл есімді жергілікті гладиатормен бірге қайтадан тұтқындалған Флавиймен күресуге мәжбүр етеді. Спок Ахиллды жеңіп, Флавиусқа вулкандық нервтік қысымды қолданады, бұл жекпе-жекті алдын ала жазылған наразылық пен ысқырықтармен аяқтайды. Спок пен МакКой құл қораларына қайтарылады, ал Кирк теледидар менеджерінің келесі күні жоспарлаған теледидардағы өлім жазасына кесіледі, ол «Ойындардың шебері» деп те аталады. Сол кешкі Киркті проконсулдың үйіне алып келіп, құл қыз Друзилламен «адам ретінде соңғы сағаттарын» өткізеді. Өлім жазасы хабарландыру басталғанда, Флавий Киркті құтқаруға жасалған сәтсіз әрекетте қаза табады; Кирк Ойындар шебері мен екі күзетшіні өлтіруге үлгереді, содан кейін Маркус қалған күзетшілерді оны аяқтау үшін жібереді; «Энтерпрайз» кемесінде Скотт кеменің тарғыш сәулелерін пайдаланып, қалада қараңғылық тудырады, бұл Кирктің Спокты және МакКойды босатуына мүмкіндік береді. Мерик пікірін өзгертеді және ұрланған коммуникатор арқылы «Энтерпрайзға» Кирк пен тобын телепорттауға сигнал береді, содан кейін Маркус оны өлтіреді. Құтқарушылар күзетшілер автоматтарынан оқ ату алдында бір секундқа ғана денеден айырылады. «Энтерпрайзға» оралған Спок ғаламдық бауырластықты уағыздаған күнге табынушылар сектасына таңғалады, ол күнге табынуды бастапқы ырым деп санайды, оның артында мұндай философия жоқ. Лейтенант Ухура осы уақытқа дейін планетаның байланысын бақылап отырды, оның жауабы бар: «Аспандағы күн емес. Ол - Құдайдың Ұлы». Капитан таңғалады: «Кезар және Мәсіх. Олардың екеуі де болды. Ал Сөз енді ғана таралуда».
The Federation starship USS Enterprise is on routine patrol when it finds the wreckage of a Starfleet survey vessel, the SS Beagle. The Beagle was under the command of Captain R. M. Merik (William Smithers), whom Captain Kirk knew during his academy days. First Officer Spock traces the path of debris to a planet in the previously unexplored "System 892". Upon arrival, the Enterprise crew monitors a 20th century style television broadcast from the planet showing footage of what appears to be a Roman gladiatorial match. The planet's culture is thus revealed to be a kind of 20th century parallel to Earth's Ancient Rome. An announcer refers to one of the gladiators as William B. Harrison following his death; Spock identifies him from ship's records as one of the Beagles flight officers. Kirk, Spock and Dr. McCoy beam down to the planet to investigate. They are captured and brought before Septimus (Ian Wolfe), the leader of a group of escaped slaves, who asks them if they are "children of the Sun". Septimus explains that he was a senator until he heard the "words of the Sun" and was enslaved for heresy. Although his ally Flavius (Rhodes Reason) suggests killing the landing party, Septimus decides that they pose no threat. Kirk reveals that he is looking for Captain Merik, who the slaves suggest is Mericus, the "First Citizen". Flavius, a former gladiator, is instructed by Septimus to help and leads Kirk and his party to the nearby city. They are soon captured and brought before Mericus, who reveals that he is Merik, and the proconsul Claudius Marcus (Logan Ramsey), who invites the landing party to sit and talk in private. Merik explains that the Beagle suffered damage and was forced to land for repairs; he relates that when he met Claudius Marcus and came to know his culture, he agreed that the planet should be protected from cultural contamination at all costs. Merik then handed over his own crew to either assimilate or be enslaved and forced to fight as gladiators (Harrison was called the "last of the barbarians"), while Merik himself assimilated and became Mericus. Merik and Marcus try to persuade Kirk to have the Enterprise crew abandon their ship and integrate into the planet's culture. Kirk refuses their demands and instead signals to Chief Engineer Scott, in code, that the landing party is in trouble, but that no rescue attempt should be made. Angered, Marcus sends Spock and McCoy into the televised arena, forcing them to fight the recaptured Flavius alongside a native gladiator named Achilles. Spock overpowers Achilles and uses a Vulcan nerve pinch on Flavius, ending the fight to a hail of pre recorded boos and hisses. Spock and McCoy are taken back to the slave pens while Kirk is sentenced to a televised execution scheduled for the next day by the TV Manager a. k. a. "Master of the Games". That evening, Kirk is brought to the Proconsul's home and given "some last hours as a man" with the slave girl Drusilla. As the execution broadcast begins, Flavius is killed in a botched attempt to rescue Kirk; Kirk manages to kill the Master of the Games and two guards before Marcus sends the remaining guards to finish him; on the Enterprise, Scott uses the ship's tractor beams to cause a power blackout in the city, allowing Kirk to free Spock and McCoy. Merik has a change of heart and signals the Enterprise with a stolen communicator to beam up Kirk and party, for which he is fatally stabbed by Marcus. The landing party dematerializes just one second before the guards open fire with their submachine guns. Back on the Enterprise, Spock expresses surprise at a sun worshiping cult preaching universal brotherhood, opining that sun worship was primitive superstition, with no such philosophy behind it. Lt. Uhura, having monitored the planet's communications all this time, has the answer: "It's not the sun up in the sky. It's the Son of God." The Captain is astonished: "Caesar and Christ. They had them both. And the Word is spreading only now."
Өндіріс
Рим күзетшілері қолданған автоматтары – Данияның Madsen M 50 автоматтары. Лоис Джуэлл сұхбатында оның кейіпкері үшін екі костюм тігілгенін айтты: сұр құл киімі және капитан Кирктің көңілін көтеру үшін киген әсем кешкі киім. Ол былай деді: "Бұл өте ерекше костюм болды. Оны "Жұлдыз жолы" сериалының барлық костюмдерін жасаған дизайнер жасаған. Олар жай ғана "Бұл киімді киіп алайық" деп ойламады. Ол жобаланып, тігілді, және оның дұрыс отыруын киім сырғанында тексеру қажет болды. Мен оны кидім. Мен әлі күнге дейін "Жұлдыз жолы" көрмелерінде сол костюм туралы көп пікір естимін. Барлығы сол костюм туралы сөйлейді". Клаудиус Маркустың кейіпкері костюмінде Шекспирдің гербі бейнеленген, бұл "Жұлдыз жолында" Шекспирге жасалған көптеген сілтемелердің бірі. Бастапқы сахнада американдық автомобильдерді өзгертуші және жасаушы Джин Винфилдке тиесілі "Реактор" көлігі қолданылды, ол "Юпитер 8" деп аталды.
The submachine guns used by the Roman guards in the episode are Danish Madsen M 50 submachine guns. Lois Jewell said in an interview that two costumes were made for her character, a grey slave outfit and the revealing evening wear she entertained Captain Kirk in. Of that she said, "That was a very exotic costume. It was made by the designer who designed everything for Star Trek. It wasn’t like they went, “Well, let’s throw this on.” It was designed and it was made, and they had to make sure, in the fitting, that it fit properly. And I wore that. I still get a lot of comments when I’m at the Star Trek shows about that costume. Everybody talks about that costume." The character Claudius Marcus wears the Shakespeare coat of arms on his costume, one of many examples of Shakespeare in Star Trek. The Reactor, a car owned by American automotive customizer and fabricator Gene Winfield, was used in the opening and called the Jupiter 8.
Қабылдау
2013 жылы W.I.R.E.D. журналы осы эпизодты түпнұсқа телесериалдың ең бағаланбаған он эпизодының қатарына қосты. 2018 жылы Den of Geek сайты жариялаған Star Trek көру жөніндегі нұсқаулықта бұл эпизод түпнұсқа серияның ең жақсыларының бірі деп танылды.
In 2013, W. I. R. E. D. magazine ranked this episode one of the top ten most underrated episodes of the original television series. A 2018 Star Trek binge watching guide by Den of Geek, recommended this episode as one of the best of the original series.