Кіріспе

Құрылтайлы гетерохроматин домендері – эукариоттардың хромосомаларындағы ДНК аймақтары. Құрылтайлы гетерохроматиннің көп бөлігі хромосомалардың перицентромерлік аймақтарында, бірақ сондай-ақ теломерлерде және хромосомалардың бойында да кездеседі. Құрылтайлы гетерохроматин негізінен спутниктік қайталанулар, миниспутниктік және микроспутниктік қайталанулар, сондай-ақ транспозондық қайталанулар деп аталатын жоғары көшірме саны бар тандемдік қайталанулардан тұрады. Адамда бұл аймақтар шамамен 200 Мб немесе жалпы адам геномның 6,5% құрайды, бірақ олардың қайталану құрамы оларды тізбектеуді қиындатады, сондықтан тек шағын аймақтар тізбектелген. Құрылтайлы гетерохроматинді C-жолақты техниканы қолдану арқылы көруге болады. Қараңғырақ боялған аймақтар – құрылтайлы гетерохроматин аймақтары. Гетерохроматин қараңғырақ боялуының себебі ДНК-ның жоғары тығыздығы. Құрылтайлы гетерохроматинді, аз конденсацияланған, тұрақсыз және полиморфизмі төмен, сондай-ақ C-жолақты техниканы қолданғанда боялмайтын факультативті гетерохроматинмен шатастыруға болмайды. [[Файл:Гендердің экспрессиясы гетерохроматин.jpg|thumb|316x316px|Құрылтайлы гетерохроматинде табылған гендердің экспрессиясының мүмкін үлгілері. Бұл аймақтар жоғары тығыздықта орналасқан және транскрипцияны болдырмау үшін эпигенетикалық түрде өзгертілген. Гендердің транскрипциялануы үшін, олар гетерохроматиннің қалған бөлігінде болатын тыныштықты жеңу механизміне ие болуы керек. Бұл аймақтардағы гендердің экспрессиясының қалай жүзеге асырылатыны туралы көптеген ұсынылған модельдер бар, олардың ішінде оқшаулау, бас тарту, интеграциялау, пайдалану және TE шектеу модельдері бар. Гендер құрылтайлы гетерохроматин аймағына жақын орналасқанда, олардың транскрипциясы көбінесе тоқтатылады. Бұл позициялық эффекттің өзгеруі деп аталады және мозаикалық фенотипке алып келуі мүмкін.

Аурулар

Генетикалық бұзылулар, конститутивті гетерохроматинге қатысты мутациялардың нәтижесінде туындайды, жасуша дифференциациясына әсер етеді және аутосомалық рецессивті тип бойынша мұраға беріледі. Бұл бұзылуларға Робертс синдромы және ICF синдромы жатады. Кейбір қатерлі ісіктер конститутивті гетерохроматиннің және оның қалыптасуы мен сақталуына қатысатын ақуыздардың аномалияларымен байланысты. Сүт безінің қатерлі ісігі HP1 альфа ақуызының деңгейінің төмендеуімен байланысты, ал Ходжкин емес лимфома геномның, әсіресе спутниктік аймақтардың гипометилденуімен байланысты.