Ханс Дженни: Топырақ қалыптасуының факторы мен зерттеулері
Hans Jenny (pedologist)
Ганс Дженни – швейцарлық топырақ ғалымы, педология сарапашысы. Топырақ қалыптасу процестерін зерттеген, 1949 ж. Soil Science Society президенті болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ханс Дженни (7 ақпан 1899 – 9 қаңтар 1992) – Швейцарияда туған топырақ ғалымы және педология саласының маманы (табиғи ортада топырақты зерттеу ғылымы), әсіресе топырақ түзілу процестері бойынша сарапшы. 1949 жылы Америка Топырақ ғылым қоғамының президенті қызметін атқарды.
Hans Jenny (7 February 1899 – 9 January 1992) was a Swiss born soil scientist and expert on pedology (the study of soil in its natural environment), particularly the processes of soil formation. He served as 1949 President of the Soil Science Society of America.
Шолу
Ханс Дженни Швейцарияның Базель қаласында дүниеге келген. 1922 жылы Швейцарияның технология институтында ауыл шаруашылығы мамандығы бойынша диплом алып, 1927 жылы ион алмасу реакциялары туралы диссертациясын қорғап, ғылым докторы дәрежесін алған. Миссури университетінде жұмыс істегеннен кейін, 1936 жылы Берклидегі Калифорния университетінің профессоры болып тағайындалды. Оның далалық зерттеулерді физикалық химияның абстрактілік формализмімен байланыстыруы топырақтың байқалатын қасиеттерін топырақ түзілу процесін анықтайтын тәуелсіз факторлармен байланыстыратын келесі математикалық қатынасты орнатып берді:
Hans Jenny was born in Basel, Switzerland. He earned a diploma in agriculture from the Swiss Federal Institute of Technology (ETH Zurich) in 1922, and a D. Sc. degree in 1927 for a thesis on ion exchange reactions. Following an appointment at the University of Missouri, he joined the faculty of the University of California at Berkeley in 1936. International recognition came to Jenny after the 1941 publication of Factors of Soil Formation: A System of Quantitative Pedology. His synthesis of field studies with the abstract formalism of physical chemistry set down the generic mathematical relationship that connects the observed properties of soil with the independent factors that determine the process of soil formation:
s = f(cl, o, r, p, t, ...)
s = f(cl, o, r, p, t, )
мұндағы s – топырақ қасиеттері; cl – аймақтық климат; o – әлеуетті биота; r – рельеф; p – аналық материал; t – уақыт. Дженни функцияда басқа да айнымалылар болуы мүмкін екенін көрсету үшін көп нүктені қалдырған. «Топырақ ресурсы, шығу тегі және мінез-құлқы» (1980) еңбегінде Дженни топырақ түзілу факторларын күй айнымалылары ретінде қайта қарастырып, олардың әсерін экожүйе қасиеттеріне дейін кеңейтті. Аналық материал мен рельеф топырақ дамуының бастапқы жағдайын анықтайды, аймақтық климат пен әлеуетті биота химиялық және биологиялық трансформациялардың қарқынын анықтайды, ал уақыт осы процестердің шегін және олардың экожүйедегі, топырақтағы, өсімдіктер мен жануарлар құрамындағы көрінісін анықтайды. Оның ең танымал жобаларының бірі – Мендосино пигмей орманының зерттелуі. Бұл ерикалы және қылқан жапырақты өсімдіктерден тұратын ерекше қоғамдастық, олардың өсуінің тоқтауы және ерекше бұрылып өскен морфологиясы 500 000 жылдық теңіз террасасында тірі қалу үшін ұзақ және қиын күресті көрсетеді. Калифорния университетінің Дженни Пигмей Орман Қоры оның құрметіне аталған және Ван Дамм Мемлекеттік Паркіне жақын орналасқан. Дженни пигмей орманды зерттеудің көп бөлігін Джуг Хэндл Мемлекеттік Табиғи Қорығының шегінде жүргізді. Ханс пен оның әйелі Жанның ынтасымен 1974 жылы ол Ұлттық Парк Сервисімен пигмей орманды ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды. Дженни топырақ ғылымының негізгі принциптерін сол кездегі маңызды мәселелерге қолданды. Ол «ұлтты биомассаны спиртке және газға айналдыру туралы қызғылт көзқарасқа» қарсы шығып, былай деді: «Бізге егістіктердегі барлық қалдықтарды, ормандағы жапырақтар мен гумусты жинап алатын тамаша машиналар жасау уәде етілуде. Экожүйедегі көміртек және азот айналымы шектеліп, топырақтың тұрақтылығы қауіпке ұшырайды. Климаттың жылынуы мүмкін болғандықтан, біз гумустың тотығуын және көмірқышқыл газының топырақтан атмосфераға ағылуын үдеткіміз келмейді. Мен биомасса мен органикалық қалдықтарды отынға айналдыруға қарсымын. Гумустың қоры мол және оны сақтау қажет, өйткені сапалы топырақ – ұлттық байлық».
where s soil properties; cl regional climate; o potential biota, r relief; p parent material; t time. Jenny left the ellipsis open to indicate that there might be other variables in the function. In The Soil Resource, Origin and Behaviour (1980), Jenny redefined the soil forming factors as state variables and extended the effects to ecosystem properties. Parent material and relief define the initial state for soil development, regional climate, and potential biota determine the rate at which chemical and biological transformations proceed, and time determines the reach of these processes, and their expression in ecosystem, soil, vegetation, and animal component properties. One notable project was his study of the Mendocino pygmy forest, a remarkable community of ericaceous and coniferous plant species whose stunted growth and grotesquely twisted morphology reveal a long and tortured struggle for survival on a 500,000 year old marine terrace. The University of California's Jenny Pygmy Forest Reserve is named in his honor, and is found adjacent to Van Damme State Park. Jenny did much of his pygmy forest research within the boundaries of Jug Handle State Natural Reserve, which, as a result of Hans and his wife Jean's lobbying was designated the Pygmy Forest National Natural Landmark by the National Park Service in 1974. Jenny applied fundamental soil science to the problems of the day, when he wrote about "the rosy outlook that is sweeping the nation about converting biomass to alcohol and gasohol We are promised construction of ingenious machines that will pick up all crop residues in the fields and leaf litter and humus in the forests. The carbon and nitrogen cycles of ecosystems will be curtailed and soil stability endangered. Because of a possible climatic warm up, we do not wish to accelerate humus oxidation and the concomitant flux of carbon dioxide from soil into the atmosphere. I am arguing against indiscriminate conversion of biomass and organic wastes to fuels. The humus capital, which is substantial, deserves being maintained because good soils are a national asset."