Қорғасын(II) оксиді: қасиеттері, қолданылуы және өндірілуі
Lead(II) oxide
Қорғасын(II) оксиді (PbO) – құрамы, түрлері, қасиеттері, өндірілу жолдары. Қорғасын өндірісінде, шыны және керамика жасауда қолданылады. Химиялық формуласы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қорғасын(II) оксиді, сондай-ақ қорғасын моноксиді деп аталады, молекулалық формуласы PbO болатын бейорганикалық қосылыс. PbO екі полиморф түрде кездеседі: литарж төртбұрышты кристаллдық құрылымға ие, ал массикот орторомбтық кристаллдық құрылымға ие. PbO-ның қазіргі қолданылулары көбінесе қорғасын негізіндегі өнеркәсіптік шыны мен өнеркәсіптік керамикада, соның ішінде компьютерлік компоненттерде қолданылады. Ол амфотерлік оксид. PbO2 >[{293 °C}] Pb12O19 >[{351 °C}] Pb12O17 >[{375 °C}] Pb3O4 >[{605 °C}] PbO
Lead(II) oxide, also called lead monoxide, is the inorganic compound with the molecular formula PbO. PbO occurs in two polymorphs: litharge having a tetragonal crystal structure, and massicot having an orthorhombic crystal structure. Modern applications for PbO are mostly in lead based industrial glass and industrial ceramics, including computer components. It is an amphoteric oxide. PbO2 >[{293 °C}] Pb12O19 >[{351 °C}] Pb12O17 >[{375 °C}] Pb3O4 >[{605 °C}] PbO
Қорғасын(II) нитратының немесе қорғасын(II) карбонатының термиялық ыдырауы да PbO түзілуіне әкеледі:
2 → 2 PbO + 4 азот диоксиді NO2 +
→ PbO +
Thermal decomposition of lead(II) nitrate or lead(II) carbonate also results in the formation of PbO:
2 → 2 PbO + 4 link=nitrogen dioxideNO2 +
→ PbO +
PbO ірі көлемде шикі қорғасын кендерін металл қорғасынға өңдеудің аралық өнімі ретінде өндіріледі. Көбінесе қорғасын кені – галена (қорғасын(II) сульфиді). Шамамен 1000 °C (1832 °F) температурада сульфид оксидке айналады:
2 PbS + 3 → 2 PbO + 2
PbO is produced on a large scale as an intermediate product in refining raw lead ores into metallic lead. The usual lead ore is galena (lead(II) sulfide). At a temperature of around 1000 °C (1832 °F) the sulfide is converted to the oxide:
2 PbS + 3 → 2 PbO + 2
Қолданбалар
Қорғасын шыныдағы қорғасынның түрі әдетте PbO болып табылады, ал PbO шыны жасауда кеңінен қолданылады. Шынының түріне байланысты, шыныға PbO қосудың артықшылығы шынының сыну көрсеткішін арттыру, шынының тұтқырлығын төмендету, шынының электр кедергісін жоғарылату және шынының рентген сәулелерін сіңіру қабілетін арттыру болуы мүмкін. Өнеркәсіптік керамикаға (сондай-ақ шыныға) PbO қосу материалдарды магниттік және электрлік жағынан инертті етеді (олардың Кюри температурасын көтеру арқылы), және осы мақсатта жиі қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, PbO тұрмыстық керамикаға арналған керамикалық глазурьде де кеңінен қолданылған, қазір де қолданылады, бірақ бұрынғыдай кеңінен емес. Басқа, азырақ қолданылатын салаларға резеңке вулканизациясы және кейбір пигменттер мен бояулардың өндірісі жатады. PbO катодтық сәулелі түтік шынысында рентген сәулелерін тоқтату үшін қолданылады, бірақ көбінесе түтіктің мойны мен конусы бөлігінде, себебі ол экранда қолданғанда түс өзгерісіне себеп болуы мүмкін. Экран үшін стронций оксиді мен барий оксиді көбірек таңдалады. Қорғасынды тұтыну, демек PbO өңдеу, автомобильдер санымен байланысты, өйткені қорғасын автомобильдердегі қорғасын-қышқыл аккумуляторларының маңызды бөлігі болып табылады.
The kind of lead in lead glass is normally PbO, and PbO is used extensively in making glass. Depending on the glass, the benefit of using PbO in glass can be one or more of increasing the refractive index of the glass, decreasing the viscosity of the glass, increasing the electrical resistivity of the glass, and increasing the ability of the glass to absorb X rays. Adding PbO to industrial ceramics (as well as glass) makes the materials more magnetically and electrically inert (by raising their Curie temperature) and it is often used for this purpose. Historically PbO was also used extensively in ceramic glazes for household ceramics, and it is still used, but not extensively any more. Other less dominant applications include the vulcanization of rubber and the production of certain pigments and paints. PbO is used in cathode ray tube glass to block X ray emission, but mainly in the neck and funnel of the tube, because it can cause discoloration when used in the faceplate. Strontium oxide and Barium oxide are preferred for the faceplate. The consumption of lead, and hence the processing of PbO, correlates with the number of automobiles, because lead remains the key component of automotive lead–acid batteries.
Нишалық немесе төмендеуде
PbO пен глицериннің қоспасы аквариумдардың жалпақ шыны жақтары мен түбін біріктіруге қолданылатын қатты, су өткізбейтін цементке айналады, сондай-ақ бұрын терезелердегі шыны панельдерді тығыздау үшін де пайдаланылған. Ол қорғасын бояуларының құрамына кіреді. PbO – қытайлық консервіленген жұмыртқаның, яғни «ғасыр жұмыртқасының» жасалуына қажетті шикізаттың бірі болған. Бірақ денсаулыққа зиян келтіретін болғандықтан, оның қолданылуы бірте-бірте тоқтатылды. Бұл кейбір шағын фабрикалардағы адалсыздыққа жол берген жағдай еді, бірақ Қытайда кеңінен таралды. 2013 жылы осы мәселе көпке белгілі болғаннан кейін, көптеген адал өндірушілер өнімдеріне «қорғасынсыз» деген жазуды қоюға мәжбүр болды. Тетрагональды литарж ұнтағын зығыр майымен араластырып, қайнатса, алтын жалатуда қолданылатын, ауа райына төзімді жабын жасауға болады. Литарж алтын жапырақты жылулы және жарқыратылған түрде көрсету үшін қою қызыл түс береді, ал зығыр майы жабысу қабілетін арттырып, тегіс және берік жабысқақ бетін қамтамасыз етеді. PbO органикалық синтездегі кейбір конденсация реакцияларында қолданылады. PbO – Plumbicon деп аталатын бейнекамера түтігіндегі кіретін фотоөткізгіш.
A mixture of PbO with glycerine sets to a hard, waterproof cement that has been used to join the flat glass sides and bottoms of aquariums, and was also once used to seal glass panels in window frames. It is a component of lead paints. PbO was one of the raw materials for century eggs, a type of Chinese preserved egg. but it has been gradually replaced due to health problems. It was an unscrupulous practice in some small factories but it became rampant in China and forced many honest manufacturers to label their boxes "lead free" after the scandal went mainstream in 2013. In powdered tetragonal litharge form, it can be mixed with linseed oil and then boiled to create a weather resistant sizing used in gilding. The litharge would give the sizing a dark red color that made the gold leaf appear warm and lustrous, while the linseed oil would impart adhesion and a flat durable binding surface. PbO is used in certain condensation reactions in organic synthesis. PbO is the input photoconductor in a video camera tube called the Plumbicon.
Денсаулық сақтау мәселелері
Қорғасын оксиді жұтқанда немесе тыныс алғанда қауіпті, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Ол теріні, көзді және тыныс жолдарын тітіркендіреді. Ол қызыл иек тінінің тіндеріне, орталық нерв жүйесіне, бүйректерге, қанға және көбелек жүйесіне әсер етеді. Ол өсімдіктер мен сүтқоректілерде бойға сіңірілуі мүмкін.
Lead oxide may be fatal if swallowed or inhaled. It causes irritation to skin, eyes, and respiratory tract. It affects gum tissue, the central nervous system, the kidneys, the blood, and the reproductive system. It can bioaccumulate in plants and in mammals.