Жаңа Зеландиядағы Реформа партиясының тарихы

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы саяси партия

Реформа партиясы, ресми түрде Жаңа Зеландия саяси реформалар лигасы деп аталса, Жаңа Зеландияның екінші ірі саяси партиясы болды. Ол бастапқы Либерал партияға консервативті жауап ретінде құрылған. 1912 және 1928 жылдар аралығында үкіметте болды, кейін Біріккен партиямен (либералдардың қалдығы) коалиция құрып, одан кейін қазіргі Ұлттық партияны құру үшін Біріккен партиямен бірікті.

Қор

Джон Балланс құрған және Ричард Седдон нығайтқан Либералдық партия 20 ғасырдың басында Жаңа Зеландия саясатында үстемдік құрды. Тек тәуелсіздерден тұратын консервативті оппозиция ұйымсыз және әлсіреген еді. Оның Либералдық партияның үстемдігіне қарсы тұруға ешқандай тұтас жоспары болған жоқ, және көбінесе бір көшбасшыға келісе алмайтын – оны бір тарихшы шашыраңқы партизандық топқа теңеді, және Либералдық партияның билігіне нақты қауіп төндірмеді. Алайда, Либералдық партия бірте-бірте күнге батып бара жатты – алғашқы соққы олардың халыққа танымал көшбасшысы Ричард Седдонның қазасы болды, бірақ олардың құлдырауына басқа да факторлар да себеп болды. Консерваторлар үшін маңыздысы, либералдар жер реформасы туралы уәделеріне байланысты бұрын либералдарды қолдаған шағын шаруалардың қолдауын жоғалта бастады. Жер реформасын жүзеге асырғаннан кейін шаруалардың либералдарды қолдауына себеп қалмады, олар әлеуметтік консервативті оппозицияға қарай бұрылды. Сонымен қатар, либералдар өздерінің тағы бір қолдау базасын – қалалық жұмысшы табын да жоғалта бастады. Балланс және Седдон үкіметтері көптеген реформалық еңбек заңдарын енгізді, бірақ кейінгі басшылар (әсіресе Джозеф Уорд) реформаларды баяулатты. Либералдар шаруалар мен жұмысшылардың арасында қысылып, екеуін де қанағаттандыруға тырысып, нәтижесінде екеуіне де ұнамайтын жағдайға түсті. Либералдардың жұмысшы дауысын қайтарып алуға жасаған әрекеттері консерваторлар тарапынан «социалистік» деп айыпталды, және фермерлер мен кәсіпкерлердің Либералдық партиядан кетуі үдеді. Либералдардың болжамды социалистік бейімділіктеріне қарсылық білдірген консервативті оппозиция күшейді. Реформа партиясының құрылуы оппозицияның саяси маңызға оралуымен және Либералдық партияның социализміне қарсы күрес күшеюімен тығыз байланысты болды. Партияның өзі 1903 жылы консервативті ұйымдастырушы ретінде көп жылдар қызмет еткеннен кейін парламенттегі консерваторлардың көпшілігінің көшбасшысы болған Уильям Масси атты фермерден саясаткерге айналған тұлғаның айналасында қалыптасты. Топпен тығыз байланысты Саяси реформалар лигасы, Оклендтің «Ұлттық қауымдастығы» және (ресми емес) Фермерлер одағы болды. Оппозиция өзін 1909 жылы Реформа партиясы деп атауға бастады және сайлауда бақ сынау үшін ортақ платформа қабылдады. Партияның маңызды саяси бағыттарының ішінде шаруалардың жер иелігіне құқығы және мемлекеттік қызметті реформалау болды. Үкіметтің «социализміне» қарсы белсенді науқан жүргізгеніне қарамастан, ол Либералдық партияның еңбек және әлеуметтік реформаларын жоюды ұсынбады. 1911 жылы Реформа партиясының науқанындағы тұрақты тақырып – ол «нағыз либерализмді» қорғайтыны болды, және Оппозиция либералдардың 1890 жылдардағы негізгі реформаларының мәңгілік екенін қабылдады. Олар, мысалы, мемлекеттік қызметке тағайындаулардағы меценаттық, жемқорлық және «Тамманизм» (қарым-қатынасқа негізделген меценаттық) сияқты жайттарды айыптады.

The Liberal Party, founded by John Ballance and fortified by Richard Seddon, was highly dominant in New Zealand politics at the beginning of the 20th century. The conservative opposition, consisting only of independents, was disorganised and demoralised. It had no cohesive plan to counter the Liberal Party's dominance, and could not always agree on a single leader — it was described by one historian as resembling a disparate band of guerrillas, and presented no credible threat to continued Liberal Party rule. Gradually, however, the Liberals began to falter — the first blow came with the death of Richard Seddon, their popular leader, but other factors contributed to their decline. Importantly for conservatives, the Liberals were slowly losing support from small farmers, who had once backed the Liberals due to their promise of land reform. Having achieved the land reforms, farmers had little reason to continue their support for the Liberals, and drifted towards the socially conservative opposition. At the same time, the Liberals were also slowly losing their other base of support, the urban working class — the Ballance and Seddon governments had introduced many reformist labour laws, but under later leaders (notably Joseph Ward) the reforms had slowed. The Liberals were split between the farmers and the workers, attempting to please both and therefore satisfying neither. The attempts of the Liberals to win back the labour vote were decried by conservatives as "socialistic", and the flight of farmers and businessmen from the Liberal Party was accelerated. The conservative opposition, which pledged its opposition to the alleged socialist tendencies of the Liberals, was strengthened. The foundation of the Reform Party was closely associated with this return of the opposition to political significance, and with growing agitation against the Liberal Party's alleged socialism. The party itself crystallised around a farmer turned politician named William Massey, who became the leader of most conservatives in Parliament in 1903 after serving many years prior as the conservative whip. Also closely linked to the group were the Political Reform League, Auckland's "National Association", and (in an unofficial capacity) the Farmers' Union. The opposition began referring to itself as the Reform Party in 1909, and adopted a common platform for contesting elections. Among the party's important policy planks were farmers' freehold and the reform of the public service. Despite campaigning heavily against the government's "socialism", it did not propose to undo the Liberal Party's labour and welfare reforms. In 1911 a consistent theme of the Reform campaign was that it stood for "true Liberalism" and the Opposition accepted the permanency of the basic reforms of the Liberals in the 1890s. They claimed patronage, corruption and "Tammanyism" (patronage based on connections) for example in civil service appointments.

Үкіметті реформалау

1911 жылғы сайлауда Реформа партиясы либералдардың отыз үш орынына қарсы отыз жеті орын жеңіп алды. Либералдардың қолдаушылары Реформаның билік етуге мандат алғанын жоққа шығарды, бірақ ел квотасы (ауылдық сайлау округтері қалалықтарға қарағанда кішірек болғандықтан, ауылдық аймақтар Парламентте сәл артық өкілдік етілген) Реформаның дауысын «көтеріп» көрсеткенін атап өтті. Дегенмен, енді тек тәуелсіздердің қолдауымен билік жүргізіп отырған либералдық үкіметтің құлауына көп уақыт кетпеді. Уорд 1912 жылы отставкаға кетті, ал оның орнын басушы Томас Маккензи сенімсіздік дауысынан кейін Уильям Масси 1912 жылдың 10 шілдесінде премьер-министр болды. Үкіметте Реформа партиясы еркін меншік және мемлекеттік қызмет реформасына қатысты көптеген саясатын жүзеге асырды. Алайда, көптеген басқа либералдық дәуір саясаты өзгертілмеді, және Реформа либералдық партияның көңілі тоймаған мүшелерінен одан әрі қолдау алды. Реформа сонымен қатар бірқатар маңызды ереуілдерге жауап бергенде «социализмге» қарсы қатал ұстанымын көрсетті. Масси «тәртіптің жауы» деп айыптаған солшыл «Қызыл Федерация» одақтары бастаған Вайхи шахтерлерінің ереуілі қатаң түрде басылды, бір жұмысшы қаза тапты. 1913 жылғы докерлер ереуілі де тоқтатылды. Ереуілдер қоғамның белгілі бір салаларында социализмге қатысты үлкен алаңдаушылықты туғызды, бұл 1914 жылғы сайлауда Реформаның қайта сайлануына көмектесті. Партияның дауыс үлесі өскенімен, Масси партияның тек екі дауыс айырмасымен жеңіске жеткеніне көңілі қалды. Сонымен қатар, сайлауда Реформа және либералдардың маори сайлау округтерінде дауыс берудің бұзылуына қатысты айыптары орын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін 1915 жылдың тамызында Реформа және либералдық партиялар Ұлттық үкімет құрды. Либералдық партияның көшбасшысы Джозеф Уорд 1918 жылдың қарашасында Реформа жөніндегі резолюцияны қабылдамағаннан кейін екі партия бірікті, бірақ 1919 жылдың мамырында Масси екі партияның 1919 жылғы сайлауға жеке-жеке қатысатынын жариялады. Ұлттық үкімет 1919 жылдың тамызында таратылды. 1919 жылдың 17 желтоқсанында өткен сайлауда Реформа өз позициясын нығайтып, 47 орынды (37%) жеңіп алды. Либералдық партия 19 орынға ие болды, ал Лейбористік партия 8 орын жеңіп алды. 1922 жылғы сайлауда экономикалық дағдарыстың жақындауы үкіметке тоғыз орыннан айырылуына себеп болды, ол 47-ден 38-ге дейін төмендеді. Либералдар 24 орын алды, ал Лейбористер Реформа партиясының есебінен 17 орын жеңіп алды. Көпшілігін сақтап қалу үшін Реформа партиясы бұрынғы үш либералдық парламент мүшесімен тұрақсыз коалиция құруға мәжбүр болды, олар тәуелсіздерге айналды. Сол кезде Жаңа Зеландия саясаты Реформа, Лейбористік және Либералдық партияларынан тұратын үш партиялық жүйеге айналды. 1925 жылы Масси қайтыс болды. Уақытша көшбасшы Фрэнсис Белл басқарған кезеңнен кейін Реформа Гордон Коутсты жаңа көшбасшы етіп таңдады. Коутс саяси тұрғыдан өткір болмаса да, жұртшылық арасында белгілі бір дәрежеде танымал болды және жақсы үгіт жүргізді. 1925 жылғы сайлауда Реформа партиясы күтпегендей көп орын – 55 орын жеңіп алды, ал Лейбористер 12, либералдар 11 орынға ие болды. Бұл жеңіс халықтың дауыс беруі бойынша статистикада осылай көрінбеді, өйткені көптеген адамдар Реформаның үш партиялық конфигурациядан пайда тапқанына сенді, реформаға қарсы дауыс бөлінді. Коутс сонымен қатар сайлау нәтижесінен туған жоғары үміттерді орындамады. Коутстың Реформа партиясы мен парламенттік фракцияны басқаруға қажетті саяси шеберлігі жетіспеді, сонымен қатар нашар жұмыс істейтін бірнеше министрлерді сақтап қалды. Коутс үкіметі отбасылық жәрдемақы туралы заңды қабылдады, бұл партияның жақтастары арасында танымал болмады. Коутс әкімшілігі 1926 жылы ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорттық бағасының күрт төмендеуіне де кінәлі деп айыпталды. Реформа сонымен қатар Еден және Раглан округтеріндегі екі қосымша сайлауда Лейбористік партияға жеңіліп, жаңа ресми оппозиция ретінде өзін көрсетті. Алайда 1928 жылғы сайлауда жағдай күрт өзгерді. Либералдық партияның күлінен құрылған, бұрынғы либералдық көшбасшы Джозеф Уорд басқарған Біріккен партия қолдаудың күрт өсуін бастан кешірді. Реформаның парламенттегі өкілдігі 28 орынға дейін азайды, Біріккен партия 27 орын жеңіп алды, Лейбористер 19 орын, жаңа Ауыл партиясы бір орын алды, ал бес тәуелсіз депутат сайланды. Біріккен партия Лейбористер мен бес тәуелсіздің қолдауымен жаңа үкімет құрды.

In the 1911 elections, the Reform Party won thirty seven seats compared with thirty three for the Liberals. Supporters of the Liberals denied that Reform had won a mandate to rule, however, pointing out that the country quota (a system in which rural electorates were smaller than urban ones, meaning that rural areas were slightly over represented in Parliament) worked to "inflate" Reform's vote. Nevertheless, it did not take long for the Liberal government, now ruling only with the support of independents, to fall. Ward resigned in 1912, and after successor Thomas Mackenzie lost a confidence vote, William Massey became Prime Minister on 10 July 1912. In government, the Reform Party implemented many of its policies regarding freehold and public service reform. Many other Liberal era policies were not changed, however, and Reform gained further support from disillusioned members of the Liberal Party. Reform also demonstrated its tough line against "socialism" with its responses to a number of notable strikes — the Waihi miners' strike, led by left wing "Red Fed" unions which Massey condemned as "enemies of order", was harshly suppressed, and one worker died. A dockworkers' strike in 1913 was also broken. The strikes prompted considerable concern about socialism in certain sectors of society, boosting Reform's re election in the 1914 elections. While the party's share of the vote increased, Massey was disappointed that the party only won by two votes. In addition, the election was marred by allegations by both Reform and Liberals of voting irregularities in the Māori electorates. Following the outbreak of World War One, the Reform and Liberal parties formed a National Government in August 1915. After the Liberal leader Joseph Ward rejected a Reform caucus resolution in November 1918 the two parties merge, Massey announced in May 1919 that the two parties would contest the 1919 election separately. The National Government subsequently lapsed on August 1919. During the 1919 election held on 17 December, Reform further strengthened its position, winning 47 seats (37%) of the vote. The Liberals won 19 seats while the Labour Party won eight seats. In the 1922 elections, however, the approach of depression cost the government to lose nine seats, dropping from 47 to 38. The Liberals gained 24 seats while Labour gained 17 seats at the Reform party's expense. In order to maintain its majority, Reform was forced to build an unstable coalition with three former Liberal Members of Parliament, who became independents. By that time, New Zealand politics had developed into a three party system consisting of Reform, Labour and the Liberals. In 1925, Massey died. After a period under interim leader Francis Bell, Reform chose Gordon Coates as its new leader. Coates, while not regarded as politically astute, was relatively popular with the public, and campaigned well. In the 1925 elections, Reform won a surprisingly high number of seats — 55, compared with 12 for Labour and 11 for the Liberals. This victory was not as pronounced in the statistics for the popular vote since many believed that Reform had profited from the three party configuration, with the anti Reform vote being split. Coates was also unable to live up to the high expectations generated by the election result. Coates lacked the political skills needed to manage the Reform party and parliamentary caucus, and also retained several poor performing ministers. Under Coates, the Reform Government passed the Family Allowances Act, which was unpopular with party supporters. Coates' administration was also blamed for a major drop in farm export prices in 1926. Reform also lost two by elections in Eden and Raglan to the Labour Party, which began positioning itself as the new official opposition. In the 1928 elections, however, there was a substantial reversal. The new United Party led by former Liberal leader Joseph Ward, founded on the ashes of the Liberal Party, experienced a surge of support. While Reform's parliamentary presence was reduced to 28 seats, the United Party won 27 seats, Labour won 19 seats, the new Country Party gained one seat, and there were five independents. The United Party formed a new government with the support of Labor and the five independents.

Қарсылық пен коалиция

Коутс басқарып тұрған Реформа партиясы оппозицияда қалды. Экономикалық жағдайдың нашарлауы Біріккен партия үкіметін қиын жағдайға түсірді, ал 1931 жылы Еңбек партиясы кейбір экономикалық шараларға наразылық білдіріп, қолдауын кері тартып алды. Уорд 1930 жылғы мамыр айында отставкаға кеткеннен кейін Джордж Форбс Біріккен партияның басшысы және премьер-министр болды. Егер сайлау өтінше, Еңбек партиясы үлкен жетістіктерге жетеді деген қауіп туғандықтан, Реформа партиясы Біріккен партия үкіметін қолдауға мәжбүр болды. Біріккен және Реформа партиялары коалициялық үкімет құрды, Біріккен партияның Форбсы премьер-министр қызметінде қалды, ал Реформа партиясының Дауни Стюарты қаржы министрі болды. Коалиция құрғаннан кейін екі партия 1931 жылғы сайлауда аз ғана шығынға ұшырады: Біріккен Реформа коалициялық үкіметі 51 орын, ал Еңбек партиясы 24 орын жеңіп алды. Алайда, экономикалық дағдарыс аяқталуға тиіс болғандықтан, үкіметтің беделі төмендеді және Еңбек партиясына қолдау артты. Гордон Коутс (әлі де Реформа партиясын басқарып тұрған) пен Дауни Стюарт арасындағы экономикалық саясатқа байланысты келіспеушіліктер 1933 жылғы қаңтарда Дауни Стюарттың отставкаға кетуіне әкелді, бұл үкіметке жаңа сыншыны әкелді және оның беделін одан әрі төмендетті. Сонымен қатар, коалицияның экономиканы жандандыруға бағытталған кейбір шаралары "социалистік" деп айыпталды. Осы "социализмге" қарсы күресу үшін құрылған Демократиялық партия коалицияға белгілі бір деңгейде қолдау көрсетті. 1935 жылғы жалпы сайлауда коалиция Еңбек партиясына қарағанда үлкен жеңіліске ұшырады, 19 орынға қарсы 53 орын жеңіп алды. 1935 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін Реформа және Біріккен партиялары 1936 жылы Еңбек партиясына қарсы біртұтас күш құру үшін толыққанды бірігуге келісті. Жаңа құрылған партия Ұлттық партия деп аталды және сол кезден бері Еңбек партиясының басты қарсыласы болып табылады. Біріккен партияның алғашқы үш жетекшісі – Адам Гамильтон, Сидни Холланд және Кит Холиоак – бірігудің Реформа партиясынан шыққан.

Сайлау нәтижесі

1911 159,309 33.37 Үкімет
1914 243,025 47.1
1919 193,676 35.7
1922 249,735 39.35
1925 324,239 47.18
1928 271,259 35.87 Оппозиция
1931 190,170 26.6 Үкімет (коалиция)
1935 285,422† 33.48† Оппозиция
† Коалицияның жалпы дауысы.

Қазіргі заманғы көздер

Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының жер саясаты: жеке меншікке оның зиянды әсері: социализмде "еңбек ететін фермер" қалай жағдайға түсері, 1910 жылғы 30 маусымда Виктория университетінің колледжінде Жаңа Зеландия университетінің канцлері оқыған лекция.