Кіріспе

Жеңіске қол жеткізгеннен кейін апатты әскери қимыл

Жеңіс ауруы – әскери тарихта жеңіске немесе бірнеше жеңіске жеткеннен кейін туындайтын масаттану немесе өршілдік салдарынан қолбасшы мен оның әскерлері үшін жағдайдың апатты аяқталуы. Қолбасшы жауды жеңілсін деп санап, өзінің жеңіске жете алмайтынына сене келе, әскерін апатқа душады. Ондай қолбасшы бұрынғы шайқастарда немесе маневрлерде тиімді болған стратегияларды қолдануы мүмкін, бірақ олар жаңа немесе епті жауға қарсы қиындық тудыруы мүмкін. "Жеңіс ауруына" шалдыққан қолбасшы жаңа жаудың бұрынғы жаулардан өзгеше тактика қолдануы мүмкін екенін де ескермеуі мүмкін. Өзін-өзіне сенім артық қолбасшы жаңа тактиканың қажеттігін түсінуге көмектесетін әскери ақпаратты назарға алмауы мүмкін. "Жеңіс ауруы" міндетті түрде жеңіліске алып келе бермейді, бірақ көбінесе одан бұрын пайда болады. Бұл термин сондай-ақ психология, бизнес немесе маркетинг сияқты әскери саладан тыс жерлерде де қолданылады.

Шығу тегі

Терминнің шығу тегі (戦勝病, жапон тілінде) Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы әрекеттерімен байланысты. 1941 жылы Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін Жапония Оңтүстік-Шығыс Азия мен Тынық мұхитында одақтастарға қарсы үзіліссіз жеңістер тізбесін жеңді. Жапонияның мақтандығының көп бөлігі адмирал Матоме Угакидің іс-әрекеттерімен байланысты. Угакидің тактикасы, Тынық мұхитындағы соғыстың өрбуін елемеуден бастап, шешімдерді жоққа шығаруға дейін, Мидуэй операциясына дейін басқа жапон әскери қызметкерлерінде күдік пен алағайлық тудырды. Жапондықтар периметр құрып, қорғанысқа көшуді жоспарлағанмен, жеңістер оларды логистикалық және теңіз күштеріне салмақ түсіретіндей кеңейуді жалғастыруға итермеледі. Бұл 1942 жылы Мидуэй шайқасында жапондық флоттың күйреуіне әкелді. Қатысқан төрт жапондық ұшақ тасымалдағыш кемесінің барлығы батып, осыған дейін тоқтатылмаған жапондық шабуылға тоқталды.

Қазіргі заманға дейінгі

Ксеркс I-нің мақтандығы б.з.д. 480 жылы Саламис шайқасында Ахеменид империясының күйреуіне алып келді. Бұл грек-парсы соғыстарының шешуші нүктесі болды және парсыларға қарсы тұрған ежелгі гректер соңында жеңіске жетті. Ежелгі грек драматургы Эсхил осы шайқаста қатысты; ол Саламис шайқасын оқиғасы ретінде бейнелейтін "Персиялықтар" пьесасын жазды. 1415 жылы Аженкур шайқасында ағылшындар француз рыцарларынан үш-бес есе кем болды, бірақ француз рыцарларының нашар ұйымдасқандығы және ұзақ қанатты садақтың жоғары сапасы ағылшындардың үстемдікке қол жеткізіп, француздарды талқандауына себеп болды. Артық сенімділік пен дайындықсыздық Эдуард II басқарған ағылшын әскерінің Роберт Брюс басқарған шотландтарға қарсы Баннокберн шайқасындағы апатты жеңілісіне әкелді. 1588 жылы Англияға жасалған испандық теңіз шабуылы испандық "Армаданың" жеңілісімен аяқталды. Сол сияқты, ағылшындардың келесі жылы болған артық сенімділігі ағылшын "Армадасының" апатына соқты.

19 ғасыр

Наполеонның 1812 жылы Ресейді басып алу туралы қате шешімі бастапқыда 610 000 француз әскері жіберілген кезде, тек 10 000-ға жуық француз әскерінің қайтуына әкелді. Наполеонның Орталық Еуропадағы үнемі жеңістері оны Ресейдің бірнеше жеңісті шайқастан кейін қарсы тұруын тоқтатарына сендірді және Ресейде ұзақ соғыс немесе оккупацияға қатысты ешқандай жоспар жасаған жоқ. Франко-прусс соғысының алғашқы алты аптасында, Крым соғысы мен Италияны біріктіру соғыстарындағы француз жеңістерінен кейін өзінің басымдығына сенімді француз әскерлері, пруссиялықтарды қару-жарақтары мен тактикасымен оңай жеңе алады деп ойлап, Пруссиямен соғысқа кірісті. Алайда, пруссиялықтардың тактикасы жақсырақ болды, нәтижесінде Седан мен Метс шайқастарында француз әскері ауыр жеңіліске ұшырады. Мексика мен американдық үндістерге қарсы АҚШ-тың жеңістері Одақ әскерлерін Азамат соғысына тым сенімді күйде кіргізді. Олар жаңа технологияға, мысалы, мылтықтардың ойыстырылуына және оқ-дәрі ретінде Минье шарларының қолданылуына сәйкес тактиканы жаңарта алмады, олардың көп саны тез жеңіске жеткізеді деп ойлады және қайталанған жеңілістерден кейін ғана ұзақ соғыс жоспарларын елемеді. Конфедерацияның Геттисбург шайқасындағы жеңілісіне дейін және одан кейін, Чанселлерсвилл шайқасындағы бес есе көп күшпен жеңіске жеткеннен кейін, сондай-ақ Америка Азамат соғысының Шығыс театрындағы бұрынғы шайқастардағы шешімдері. Американың үнді соғыстары кезінде капитан және лейтенант-полковник Уильям Дж. Феттерман, егер "80 адам" болса, ол "сиу ұлтын аралап өте алады" деп мақтанды. Ол сиулардың жауынгерлік қабілетіне немқұрайлы қарады және өзінің әскери шеберлігіне артық сенімді болды. 1866 жылы, Қызыл бұлт соғысы кезінде, ол және оның дәл 80 адамнан тұратын әскері (ішінде екі ерікті азамат бар) Лакота, Солтүстік Шайен және Арапахоның біріккен күштерімен соңғы адамға дейін қырғынға ұшырады. Бұл, мүмкін, Ұлы жазықтардағы ең ауыр жеңіліс болды, он жылдан кейін Кіші Бигхорндағы апатқа дейін. 1876 жылғы Кіші Бигхорн шайқасында лакоталар мен Солтүстік Шайендер подполковник Джордж Армстронг Кастердің 7-ші кавалериясының бес ротасын жойды және тағы алты ротаны ауыр жарақаттады. Вашита өзені шайқасының қайталануын күткен Кастер, кері ақпаратты елемеді немесе іздемеді. 1879 жылғы Исандлуана шайқасында, ағылшын-зулу соғысы кезінде, зулу әскері сол дәуірдің ең озық қару-жарақтарымен және тактикасымен жабдықталған британ әскерін талқандады. Исандлуанадағы бұл жеңіс, ханзада Дабуламанзи каМпанде басшылығындағы, бұрын қатыспаған зулу бөлімі, Унди корпусын, Рорке дрифт шайқасында британдықтарды қатыгездікпен және үлкен күшпен оңай жеңе алады деп сендірді және патша Сетшвайо каМпандеден келген бұйрықтарды бұза отырып, сол жерге шабуыл жасады. Бірақ британдықтар, ақылға қонымды тактиканы қолданып, отын қуатын барынша шоғырландырды, шайқаста жеңіске жетіп, 351 расталған зулу сарбазын өлтірді және тағы 500-ін жарақаттады.

20 ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Серб және Колубара шайқастары Австро-Венгрия монархиясы үшін апатты жеңіліс болып саналды. Олардың артық сенімділігі және серб армиясын төмен бағалауы Сербия кампаниясын екі жылға кешіктірді. Екінші Қытай-Жапон соғысында Пинсинггуан шайқасы болды. Жапондықтар қарсыластарына қарсы бірқатар жеңіске жеткеннен кейін, артық сенімділікке беріліп, қарапайым сақтық шараларын қабыланбады. Италияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы (1940) Ливияда (1922-1932), Эфиопияда (1935-1936), Испанияда (1936-1939) және Албанияда (1939) жеңіске жеткеннен кейін болды. Бұл фашистік режимге Ұлыбританияға қарсы жаһандық соғыста жеңіске жете алатыны туралы иллюзия берді. 1941 жылы Гитлердің Кеңес Одағына шабуыл жасау туралы шешімі – апатты қадам болды. Ол кеңес әскерінің қарсы тұру қабілетін бағаламады және Польшаға шабуыл мен Франция шайқасында қолданылған тактиканың сәттілігіне сенеді. Жеңіске сенімді немістер қысқы жағдайға немесе распутицаға (балшық маусымына) тап болатынын ескермеді. Нәтижесінде, 1941 жылдың 5 желтоқсанында кеңес территориясындағы неміс шабуылы тоқтатылды. Жапонияның 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға шабуыл жасау туралы шешімі. Бұл Бірінші Қытай-Жапон соғысында, Рус-Жапон соғысында және Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткеннен кейін, сондай-ақ Екінші Қытай-Жапон соғысындағы алғашқы жеңістерден соң жасалды. Шындығында, шабуыл тактикалық тұрғыдан сәтті болғандай көрінді, бірақ стратегиялық тұрғыдан апатты болды. АҚШ Тынық мұхиты флоты салыстырмалы түрде аз зақымдалды, ал әскери кемелер теңізде болды. Шабуыл кезінде отын қоймасы сияқты маңызды жағалау базалық объектілерге назар аударылмады, олардың жойылуы флот операцияларын бірнеше айға тоқтатуы мүмкін еді. Ең бастысы, жапондық дипломатиялық хабарлама американдық үкіметке шабуыл басталғаннан кейін ғана жеткізілді. Американдықтарды әлсірету мақсатымен жасалған шабуыл, керісінше, жапондарды жеңіске жеткізетін ашулы қарсы шабуылға ұшырады. Мысыр президенті Гамал Абдель Насер Суэц дағдарысы кезінде Мысыр қарулы күштері Израиль, Ұлыбритания және Франция күштерін жеңді деп сенді, бірақ шындығында, шешуші фактор АҚШ-тың қысымы болды. Бұл Насерге өз күштерінің күшін арттырып көрсетті, сондықтан алты күндік соғыс басталғанда, Мысыр Израильдің шабуылына қарсы тұра алады деп сенді. Алайда, бұл артық сенімділік, сондай-ақ Иордания мен Сирияны соғысқа тартқан жалған «жеңіс» туралы хабарлар, Израиль араб күштерін жеңіп, олардың аумағын басып алғандықтан, оның құлдырауына себеп болды.