Кіріспе
Вайоминг шайқасы – Америка революциялық соғысының бір бөлігі. Вайоминг шайқасы – патриоттық жасақтар мен лоялист әскерлері және үнді жауынгерлері арасындағы әскери қақтығыс. Бұл шайқас 1778 жылдың 3 шілдесінде Пенсильвания штатының Вайоминг аңғарында, қазіргі Лузерн округінде болды. Нәтижесінде американдықтар ауыр жеңіліске ұшырады. Шамамен 300 патриоттың қаза болуына байланысты бұл шайқас көбінесе «Вайоминг қырғыны» деп аталады, олардың көпшілігі Сенека және Кайюга тайпаларының шайқастан қашу кезінде немесе тұтқынға алынғаннан кейін өлтірілді. Шайқастан кейін Вайоминг аңғарында кең ауқымда тонау және ғимараттарды өртеу орын алды, бірақ бейбіт тұрғындар зардап көрмеді. Көптеген тұрғындар Поконо таулары арқылы Страудсбург пен Истонға немесе Сускеханна өзені бойымен Санбериге қашып кетті. Бірнеше аптадан кейін газеттерде жүздеген әйелдер мен балалар қаза тапты деген жалған хабар тарады. Бұл оқиғаның бұрмаланған нұсқасы көптеген жазушылардың ондаған жылдар бойы шындыққа сәйкес факті ретінде қабылдауына себеп болды, бірақ кейіннен толығымен жолдан таңды.
The Battle of Wyoming was a military engagement during the American Revolutionary War between Patriot militia and a force of Loyalist soldiers and Indigenous warriors. The battle took place in the Wyoming Valley of Pennsylvania on July 3, 1778 in what is now Luzerne County. The result was an overwhelming defeat for the Americans. The battle is often referred to as the "Wyoming Massacre" because of the roughly 300 Patriot casualties, many of whom were killed by the Seneca and Cayuga as they fled the battlefield or after they had been taken prisoner. Widespread looting and burning of buildings occurred throughout the Wyoming Valley subsequent to the battle, but non combatants were not harmed. Most of the inhabitants fled across the Pocono Mountains to Stroudsburg and Easton or down the Susquehanna River to Sunbury. Within weeks, a widely distributed but highly inaccurate newspaper report claimed that hundreds of women and children had been massacred. This false version of events was accepted as proven fact by many writers for decades afterwards but has been thoroughly discredited.
Өмірбаян
1777 жылы британдық генерал Джон Бургойн Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Гудзон өзені аңғарына бақылау орнату үшін Саратога науқанын бастады, бірақ қазан айында Саратога шайқастарынан кейін капитуляциялауға мәжбүр болды. Бұл капитуляция Францияны Америкамен одақтасып, соғысқа кіруге итермеледі. Британдық әскери шенеуніктер француздардың Француз және Үнді соғысында жоғалтқан Канаданың бөліктерін қайта басып алуға тырысуы мүмкін деп алаңдады, сондықтан Квебекте қорғаныс стратегиясын қабылдады. Британдықтар Лоялистер мен үндістерден одақтастарды жинап, Он үш колонияның солтүстік және батыс шекараларында шекаралық соғыс жүргізуді ұйымдастырды. Британдық Үндістер департаментінің офицері Джон Батлер Лоялистерді «Батлер рейнджерлері» деп аталатын полкке қабылдауға рұқсат алды. Сенека басшылары Саенкерахта мен Корнплантер Сенека және Кайюга жауынгерлерін шекаралық елді мекендерге шабуыл жасауға шақырып, ынталандырды. Сол сияқты, Мохаук соғыс басшысы Джозеф Брант Мохауктердің қатысуын қолдады және олармен бірге шайқасу үшін Лоялистерден еріктілерді жинады. 1778 жылдың сәуір айында Сенекалар Аллегени және Сускеханна өзенінің батыс саласындағы елді мекендерге шабуыл жасады. Мамыр айының соңында Джозеф Брант Нью-Йорк штатының Трайон округіндегі Коблскиллге шабуыл жасады. Маусымның басында Батлер, Саенкерахта және Брант Тиога нүктесінде – Чемунг өзені мен Сускеханна өзенінің солтүстік саласының қосылған жерінде кездесті. Батлер мен Сенекалар Вайоминг аңғарына ірі шабуыл жоспарлап жатқанда, Брант Онаквагаға оралып, Нью-Йорктегі елді мекендерге шабуылға дайындалуға келісті.
Шайқас
Майор Батлер 110 Батлер рейнджері мен 464 жергілікті жауынгермен 27 маусымда Тиога нүктесінен аттанып, үш күннен кейін Вайоминг аңғарының басына жетті. Жергілікті жауынгерлердің көпшілігі Сенека және Кайюга тайпаларынан болды, оларды Саенкерахта, Корнплантер және Балық аулаушы басқарды, сондай-ақ Мунси Делавэр, Онондага және Тускарора тайпаларының да өкілдері болды. Америкалықтар олардың жақындап келе жатқанын 12 шаруа мен жақын жердегі тері өңдеу зауытының жұмысшыларына шабуыл жасағанда білді. Аңғардағы Forty Fort, Fort Wyoming (Уилкс-Барре) және Fort Pittston сияқты бекіністерге тұрғындар қашып құтылды. Осы уақытта, Континентальдық армия офицері, лейтенант-полковник Зебулон Батлердің басшылығымен, Патриот әскері Forty Fort қаласында жиналды. 1 шілдеде аңғардың солтүстік жағындағы Винтермут форты бір оқ атусыз берілді. Келесі күні таңертең кішкентай Форт Дженкинс те берілді. Екі форттың да берілу шарты тұрғындарға ешқандай зиян келтірілмейтінін күздеді. Forty Fort фортын беру туралы талаптар қабылданбады. Лейтенант-полковник Батлер және оның жоғары шенді офицерлері, полковник Натан Денисон және лейтенант-полковник Джордж Дорранс фортта қалуды жақтады, бірақ Лазар Стюарт бастаған олардың төменгі шендегі офицерлері жаумен кездесу үшін форттан шығуды қалады. Батлер олардың пікіріне келісіп, 3 шілде күні түстен кейін шамамен 375 адамнан тұратын күш, бес отаршыл ротасы мен бір континентальдық ротасынан құрылып, форттан шықты. Америкалықтардың әрбір қимылы жергілікті барлаушылар тарапынан бақыланды. Майор Батлер американдықтарды алдап, кері шегініп жатқанын ойлату үшін Винтермут фортын өртеп жіберді. Батлер өз күштерін "әдемі ашық орманда" орналастырды, Рейнджерлерді сол жаққа, ал жергілікті одақтастарын оң жаққа орналастырды. Ол өзінің әскеріне жерге жатып, оқ ату бұйрығын күтуді бұйырды. Америкалықтар Форт-Винтермутқа жақындағанда шайқасқа дайындалды. Үш рет жауапсыз оқ атқаннан кейін, олар майор Батлердің позициясына 100 метрдей жақындады, бірақ Сенека және Кайюга тайпалары оларды қаптап алғанын білмеді. Рейнджерлер мен олардың жергілікті одақтастарының күшті шабуылынан кейін, Сенека және Кайюга тайпалары қорғаныстан шығып, американдықтарға найза, томахок және шолақпен шабуыл жасады. Шабуыл шамамен 30 минутқа созылды. Америкалықтардың қатарын қайта құруға жасаған әрекеті тез арада үрейлі қашқындауға айналды, өйткені тәжірибесіз отаршылдар қорқып, қашқа бас салды. Бұл өлімге дейін жететін жарысқа айналды, одан тек шамамен 60 адам ғана, соның ішінде лейтенант-полковник Батлер мен полковник Денисон аман қалды. Сенека және Кайюга тайпалары ұстағандардың көпшілігі бірден өлтіріліп, бас сүйектері кесілді, ал кейбіреулері тұтқынға алынып, кейіннен азаптап өлтірді. Форт-Ниагараның командиріне жолдаған есебінде майор Батлер оның жергілікті одақтастары 227 бас сүйек және бес тұтқын алғанын, ал полковник Денисон оған 302 адам өлтірілгенін хабарлады.
Мұра
Вайоминг шайқасы көптеген американдықтар үшін он сегізінші ғасырдың соңына және тоғызыншы ғасырдың басымен аты шықты. Бұл, әсіресе, 1812 жылғы соғыс кезінде ұлттық талқылауда қайта жаңғырды, сол кезде американдықтар британдықтармен және олардың жергілікті одақтастарымен шекарада тағы да күресті. Кейбір газеттер 1813 жылғы Френштаун шайқасын (сонымен қатар Рейзин өзенінің қырғыны деп те аталады) Вайоминг қырғынымен теңестірді. Шотланд ақыны Томас Кэмпбелл 1809 жылғы «Вайомингтің Гертрудасы» өлеңінде «Вайоминг қырғынына» сипаттама берді. Кэмпбелл өлеңінде Могавк соғыс басшысы Джозеф Брантты «құбыжық» ретінде бейнеледі, тіпті Брант шабуыл болған күні Онакуагада болған болатын. Батыс штаты Вайоминг, Вайоминг аңғарының атымен аталады. Штаттың атын 1868 жылы Вайоминг территориясы құрылғанда АҚШ Конгресі берді. Шайқасты еске алу үшін ескерткіш құрылысы 1833 жылы басталды, бірақ қаржы тапшылығына байланысты он жылға созылды. Биіктігі 19 метрлік (63 фут) обелиск шайқаста қаза болған көптеген адамдардың денелері сақталған ортақ қабір орны болып табылады. Ескерткіште 176 қаза тапқан адамның есімдері жазылған. Вайоминг шайқасы Вайоминг естелік қауымдастығы, жергілікті коммерциялық емес ұйым, жыл сайын Вайоминг монументінің аумағында еске алу рәсімін өткізеді. Еске алу рәсімдері 1878 жылы шайқас пен қырғынның 100 жылдығын атап өту үшін басталды. Шараның басты спикері Президент Рутерфорд Б. Хейс болды. 100 жылдық еске алу кезінде Вайоминг аңғарының халқы шайқастың тарихи шындығын насихаттау үшін «Шындықты айту – ең жақсы жол» деген ұранды қолданды. Жыл сайынғы шара сол кезден бері жалғасып келеді.