Кіріспе

1849 жылы жазылған Сорен Кьеркегордың кітабы. "Өлімге дейінгі ауру" (Sygdommen til Døden) – 1849 жылы Дания философы Сорен Кьеркегордың Анти Климакус деген атпен жазған кітабы. Христиандық экзистенциализм туындысы, кітап Кьеркегордың үмітсіздік тұжырымы туралы, оны христиандық күнә тұжырымымен теңестіреді, және оны "үмітсіздік күнәсі" деп атайды. Уолтер Лоури "Өлімге дейінгі ауру" кітабындағы тақырыптарды Кьеркегордың бұрынғы "Қорқыныш пен діріл" еңбегіндегі тақырыптардың қайталануы деп, ал "Қорқыныш тұжырымы" кітабындағы тақырыптарға одан да жақын деп жазды. Кьеркегор екі псевдонимді қарама-қарсы мақсаттар үшін қолданды: "Йоханнес Климакус" оның христиан емес екенін көрсетеді, ал "Анти Климакус" оның "ерекше христиан" екенін көрсетеді.

Қорытынды

"Анти Климак" кітабының кіріспесінде Жоханның Ізгі хабарындағы: "Бұл ауру өлімге әкелмейді" деген сөз тіркесі келтіріледі. Бұл сөз тіркесі Исаның Жақия жазған Ізгі хабарында кездеседі, онда Иса Лазарды өлгеннен тірілтеді. Дегенмен, "Анти Климак" мынадай сұрақ қояды: егер Иса Лазарды тірілтпеген болса, бұл мәлімдеме әлі де рас бола ма еді? Адам өлімді өмірдің соңы деп түсінеді, ал христиандық түсінік бойынша ол – мәңгілік өмір жолындағы бір тоқтау ғана, сондықтан одан қорқудың қажеті жоқ. Керісінше, өлуге дайын болмау қорқынышты. Анти Климак пікірінше, нағыз "өлімге әкелетін ауру" – физикалық өлім емес, үмітсіздік, яғни адам өзін-өзі қабылдамауынан туындайтын рухани өлім. Кьеркегордың айтуынша, егер адам Құдаймен немесе Құдайдың өзі үшін жасаған жоспарымен үйлеспесе, ол үмітсіздікке ұшырайды. Осылайша ол өзінің мәнін жоғалтады. Кьеркегор өзін "қарым-қатынаста өзін-өзімен байланыстыру" деп анықтайды және адам тәжірибесін "шексіз бен шектеулінің" және "мүмкін мен қажеттінің" арасындағы шиеленіс ретінде қарастырады. Ол бұл шиеленісті осы қарама-қарсы ұғымдардың арасындағы диалектикалық тепе-теңдікпен – қарым-қатынаспен байланыстырады. Адамдар табиғатынан ойлы және өзіне-өзі сынай білгенімен, нағыз "өзі" болу үшін, осы "өзінің" сүйіспеншілікпен, оны жаратқан күшпен туғанын және негізделгенін білуі керек. Адам өзінің табиғатын немесе оны жаратып, қолдап тұратын күштің табиғатын түсінбесе, ол үмітсіздікке ұшырайды. Кітапта үш түрлі үмітсіздік талқыланады: біреуі – өзінің бар екенін сезінбеумен, екіншісі – өзі болғысы келмеумен, үшіншісі – өзі емес екенін сезінумен байланысты. Ол бірінші түрін "нағыз емес үмітсіздік" деп атайды, себебі ол білімсіздіктен туындайды. Бұл жағдайда адам өзінің шектеулі болмысынан бөлек, өзіндік болмысы бар екенін білмейді. Адам өзін жаратқан және жарата беретін күш бар екенін түсінбейді және өзіндік болмыстың мүмкіндігін білмей, шектеулілік идеясын қабылдайды. Үмітсіздіктің екінші түрі – өзіндік болмысты бірдендіктің сыртында қабылдаудан бас тарту, оны тек бірдендік, шектеулі мәнде анықтау. Бұл – адам өзінің бар екенін түсінген, бірақ осы ауыр сезімнен арылу үшін өзінің шектеулі өмірін қажетсіз етуге тырысатын жағдай. Бұл кезеңді Сартрдың жаман ниетімен салыстыруға болады. Үшінші түрі – өзінің бар екенін білу, бірақ оның сүйіспеншілікке, яғни оны жаратқан күшке тәуелді екенін мойындауға дайын болмау. Бұл жағдайда адам мәңгілікті қабылдайды, сүйіспеншілікті мойындауы мүмкін немесе мойындамайды, бірақ өзінің сүйіспеншілік болып табылатын жағын қабылдаудан бас тартады. Кьеркегор мұндай үмітсіздікті ең жоғары деңгей деп атайды және оны "шайтандық" деп сипаттайды. Үмітсіздікке ұшырамау үшін шектеулі мен шексіздікті татуластыру, өзінің бар екенін және сүйіспеншіліктің күшін сезіну қажет. Керкегор үмітсіздіктің қарама-қарсысын сенім деп анықтайды, ол былай деп сипатталады: "Өзін өзімен байланыстыруда және өзі болуға дайын болуда, өзім оны орнатқан күшке толық сеніммен сүйенеді". Адамдар "өзін жаратқан күшке" "Құдай" деген ат қояды, бірақ Анти Климактың мәтіні осы қарапайым көзқарасқа қарағанда күрделірек. Кьеркегор әрине Құдайды ойлаған, бірақ Құдаймен жеке қарым-қатынас дегеніміз не және Құдайдың сүйіспеншілік екені – осы кітаптың басты тақырыбы. Кітап көп жағынан дұғаның феноменологиясы болғанымен, ол романтиктің өзінің болашақ адамгершілігіне өзі туралы қарым-қатынастық көзқарас арқылы, шығармашылық сүйіспеншілікке негізделген жаңа көзқарасын ұсынуының феноменологиясы болып табылады.

Басқа жұмыстармен байланысы

"Өлімге дейін ауыру" шығармасы күшті экзистенциалистік тақырыптарға толы. Мысалы, адамның шекті және шексіз жақтары туралы ұғымдар Хайдеггердің "фактицитет" және Сартрдың "Білу мен Ешнәрсе" еңбегіндегі "трансценденция" ұғымдарымен байланысты. Кьеркегордың тезисі, әрине, Сартрдан көп жағынан түбегейлі өзгеше, ең алдымен Кьеркегордың тек діни сенім ғана жанды қараңғылықтан құтқара алады деген сенімінен. Экзистенциализмнің осы түрі көбінесе христиандық экзистенциализм деп аталады. Кейбір зерттеушілер кітаптың басы Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің көбінесе түсініксіз, құпия философиясының күрделі пародиясын білдіреді деп санайды; алайда, Грегор Маланчук сияқты басқа ғалымдар мұны жоққа шығарады.

Танымал мәдениетте

Польшалық минималистік композитор Томаш Сикорский Кьеркегордың еңбегінен шабыдаланып, музыка жазды, онда Кьеркегордың мәтіні оқылады. "Неон Жаратылыс Евангелион" анимациялық сериясының он алтыншы бөлімі "Өлімге дейінгі ауру және содан кейін" осы кітаптың атымен аталады. Сериалдың көптеген философиялық және психологиялық астары Артур Шопенгауэрдің пессимизміне, Кьеркегор мен Жан-Поль Сартрдың экзистенциализміне сілтеме жасайды және оларға әсер етуде. Асада Хикаридің "Sickness Unto Death" ("Shi ni Itaru Yamai") мангасында Кьеркегордың үмітсіздік туралы идеялары көп тұлғалық бұзылыс тақырыбында қолданылады. Жапон музыканты Акира Ямаока жазған "Silent Hill 3" видео ойынының саундтрегінің алтыншы әні "Sickness unto Foolish Death" деп аталады. Үмітсіздік, күнә және өлім элементтері "Silent Hill" франшизасының негізгі құрамдас бөліктері болып табылады. Typhoon тобының "Hunger and Thirst" альбомынан "The Sickness unto Death" атты әні шыққан. Кітап "White Lighter" тобының "Caesar" әнінде де еске алынады. Томас Бернхардтың "Қоңырау шалу" романында баяндаушы "Өлімге дейінгі ауру" кітабын оқығысы келетінін айтады, бірақ анасының құпия сүйіктісіне жақындығы мен қазіргі жағдайды ескере отырып, бұл ойға қысылады, оны бір жағынан құрметтейді, екінші жағынан жиренеді және оның жаназасына дейінгі күндері сол үйде болады. Уолкер Персидің Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алған "Кино көруші" романы эпиграфы ретінде "Өлімге дейінгі ауру" кітабынан алынған сөздерді пайдаланады.