Кіріспе
Ортағасырлық Еуропалық университеттер
Ортағасырлық университеттер тізімі Еуропада Орта ғасырлар кезеңінде болған университеттерді (дәлірек айтқанда, studia generalia) қамтиды. Сондай-ақ, аз ғана уақыт бойы жұмыс істеген және университет мәртебесі күмәнді еуропалық білім беру ошақтары да кіреді. Корпоративтік ұйыммен және белгілі бір тәуелсіздікпен дипломдарды табыстайтын университет – ортағасырлық христиан Еуропасының туындысы.
Тізім
Тізім танылу күні бойынша сұрыпталған. Бірден көп университет құрылған жерлерде оқу орнының атауы жақшада көрсетілген. Рейтинг Жыл Атауы Заманауи орналасқан жері Қазіргі орналасқан жері Ескертулер 1 Ш. 1088 (1158 жылғы жарғысы берілген) Болонья университеті Италия Корольдігі (Киелі Рим империясы) Болонья, Италия Жоғары білім беруді, диплом беруді қамтамасыз ететін институт ретіндегі алғашқы университет, universitas сөзі оның негізінде пайда болған. Ондағы оқыту одан да ертерек басталды, мысалы, 980 жылы туған Джерард Сагредо осында бостандық өнерін оқыған; сол кезде қалада заңгерлер мен сот ісіндегі мамандардың корпорациясы болған, ол оның негізін одан бұрын қалады. Париж университетінің факультеттер мен ұлттар жүйесі (Болон университетімен бірге) кейінгі ортағасырлық университеттердің барлығы үшін үлгі болды. Париж университеті Болонья университетінен өзгеше, оқытушылар мен ғалымдардың гильдиясы – universitas magistrorum et scholarium деп аталды. Университетте төрт факультет болды: өнер, медицина, құқық және теология. Өнер факультеті ең төмен дәрежелі болғанымен, студенттер жоғарырақ факультеттердің біріне қабылдану үшін одан бітіруі керек болғандықтан, ең ірі факультет болды. Студенттер тіл немесе аймақтық тегі бойынша төрт ұлтқа бөлінді: Франция, Нормандия, Пикардия және Англия. Соңғысы алемандық (неміс) ұлты деп аталды. Әр ұлтқа студенттерді қабылдау атауларынан гөрі кеңірек болды: ағылшын-неміс ұлтына Скандинавия және Шығыс Еуропадан келген студенттер де қабылданды. 3 1096–1167 (1248 жылғы жарғысы берілген) Оксфорд университеті Англия Корольдігі Оксфорд, Ұлыбритания "Ағылшын тіліндегі ең көне университет деп есептеледі, Оксфорд университетінің негізі қаланған күні нақты белгісіз, бірақ Оксфордта 1096 жылдан бері қандай да бір оқыту болған және 1167 жылдан бастап Генрих II ағылшын студенттерінің Париж университетіне баруына тыйым салғаннан кейін қарқынды дамыды". 1209 жылы (екі ғалымның өліміне байланысты) және 1355 жылы (Сент-Сколастика көтерілісіне байланысты) оқыту тоқтатылды, бірақ ағылшын азаматтық соғысы (1642–1651) кезінде жалғасты. Университет роялистік болды. All Souls College және University College бірнеше рет Оксфордта оқыту 825 жылы басталғанын дәлелдейтін құжаттарға ие екенін мәлімдеді, бірақ бұл құжаттар ешқашан жарияланбады (Джон Спид өзінің 1605 жылғы Оксфорд карталарын осы құжаттарға сүйене отырып жасады деп есептеледі). Алайда 1254 жылы ғана папа Иннокентий IV Оксфордқа университет жарғысын паптық бұйрық арқылы ("Querentes in agro") берді. 4 1204 Виченца университеті Виченца коммунасы Виченца, Италия 1209 жылы жабылды. 5 1209 (1231 жылғы жарғысы берілген) Кембридж университеті Англия Корольдігі Кембридж, Ұлыбритания 1209 жылы екі ғалымның өліміне байланысты туған даудан кейін Оксфордтан кеткен ғалымдар құрды, ал 1231 жылы патша жарғысы берілді. Университет 1209 жылды өзінің ресми мерейтойы ретінде қабылдайды. 6 1212 Паленсия университеті Леон Корольдігі Паленсия, Испания Бұл Пиреней түбегіндегі ең көне Studium Generale болды. Ол шамамен 1264 жылы жоғалып кетті, ал оның қалдықтары Вальядолид университетіне жеткізілді. 7 1218 (бәлкім, көнерек) Саламанка университеті Леон Корольдігі Саламанка, Испания Бұл испан әлеміндегі үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне университет. Университет бірнеше жыл бұрын дипломдар бергендігі туралы жазбалар бар (Джеймс Трагердің Халық хронологиясы оның негізін 1134 жылға жатқызады), ол 1218 жылы ғана "Estudio General" ретінде патшалық жарғы алды, бұл оны төртінші немесе тіпті үшінші еуропалық университет етеді. Алайда ол Кастилия және Леон королі Альфонсо X және Папа 1254 жылы берген "университет" атағын алған алғашқы еуропалық университет болды. 1852 жылы испан үкіметінен университеттен шеттетілген Теология және Канондық құқық факультеттері 1940 жылы Саламанка понтификалды университетіне айналды. 8 1222 (бәлкім, көнерек) Падуа университеті Падуа коммунасы Падуа, Италия Болоньядан кеткен ғалымдар мен профессорлар құрған. 9 1224 Неаполь университеті Федерико II Сицилия Корольдігі Неаполь, Италия Сицилия Корольдігінің патшасы Федерик II құрған алғашқы мемлекеттік университет. 10 1229 Тулуза университеті Тулуза округі Тулуза, Франция Тулуза графы Раймонд VII Париж келісімі (1229) нәтижесінде Альбигендік крест жорығын аяқтады. Келісім Тулуза графтығының саяси тәуелсіздігінің аяқталуын білдірді және Раймонд VII еретиктерге көңіл білдірген деген күдік туды, сондықтан ол еретиктер қозғалысын тарату үшін теологияны оқытуды қаржыландыруға мәжбүр болды. Нәтижесінде, оқытуды 1216 жылы Тулузада ереске қарсы тұру үшін құрылған Доминик орденінің мүшелері жүргізді. 11 1235 (1306) Орлеан университеті Орлеан герцогтығы, Орлеан, Франция 1219 жылы папа Гонорий III Париж университетінде рим құқығын оқытуға тыйым салды. Содан кейін оқытушылар мен шәкірттердің тобы Орлеанға қашқан. 1235 жылы папа Григорий IX бұйрық арқылы Орлеанда рим құқығын оқытуға тыйым салынбағанын растады. Кейінірек, 1298 жылы папа Бонифаций VIII Decretals-тың алтыншы кітабын жариялады және Болонья докторларын және Орлеан докторларын оған түсініктеме беруге тағайындады. Папа Климент V Орлеанда құқық және әдебиетті де оқыды және 1306 жылдың 27 қаңтарында Лионда жарияланған паптық бұйрық арқылы Орлеан институттарына университет атағы мен құқықтарын берді. 12 1240 Сиена университеті Сиена Республикасы Сиена, Италия Бұрын Studium Senese деп аталған, 1240 жылы Сиена коммунасы құрған. 1321 жылы престижді Болонья университетінен жаппай шығуға байланысты студиум көптеген оқушыларды тартты. 1808–1815 жылдары Наполеон күштері Тоскананы басып алғанда уақытша жабылды. 7 қараша күні 1990 жылы университет 750 жылдығын тойлады. 13 1241 Вальядолид университеті Кастилия Корольдігі Вальядолид, Испания Бір гипотеза бойынша, оның негізі 1208 және 1241 жылдар арасында Кастилия королі Альфонсо VIII және епископ Телло Тельез де Менесес Паленсияның студиум генералесін ауыстыруының нәтижесі болды. 14 1261 Нортгемптон университеті Англия Корольдігі Нортгемптон 1261 жылы король Генрих III құрған. 1265 жылы таратылды. 15 1262 Үңгірдегі ғалымдар колледжі Англия Корольдігі Солсбери Колледж 1262 жылы Бридпорт епископы, Солсбери епископы Гайлес құрған және 1542 жылы таратылды. 16 1272 Мурсия университеті Кастилия тәжі Мурсия, Испания Мурсия университеті 1272 жылы Кастилия королі Альфонсо X құрған. 14 ғасырдан кейін үзіліс болды, 1915 жылы қайта құрылды. 17 1220 (1289) Монпелье университеті Монпелье лордтығы, Майорка Корольдігі Монпелье, Франция 1289 жылы папа Николай IV бұйрығымен 1160 жылдан бері барлық мектептер біріктіріліп, университет құрылды. Алғашқы жарғылар 1220 жылы Конрад фон Урах берді. 18 1290 Мачера университеті Паптық мемлекеттер Мачера, Италия Мачера университеті (италянша: Università degli Studi di Macerata) 1290 жылы жеті факультетпен құрылды. 19 1290 Коимбра университеті Португалия Корольдігі Коимбра, Португалия Лиссабонда Studium Generale (португалша: Estudo Geral) деген атпен өмірге келді. Университет құрылғанын жариялаған патшалық жарғы (scientiae thesaurus mirabilis) сол жылдың 1 наурызында жарияланды, бірақ Португалиядағы алғашқы университет құруға қатысты жұмыстар 1288 жылдан бері жүргізіліп келді. Паптық растау 1290 жылы да берілді (сол жылдың 9 тамызында, папа Николай IV тұсында). 20 1293 Алкала университеті Кастилия тәжі Алкала-де-Энарес, Испания Алкала университеті...
(1289) University of Montpellier Lordship of Montpellier, Kingdom of Majorca Montpellier, France A bull issued by Pope Nicholas IV in 1289, combined all the long existing schools, since 1160, into a university. The first statutes were given by Conrad of Urach in 1220. 18 1290 University of Macerata Papal States Macerata, Italy The University of Macerata (Italian: Università degli Studi di Macerata) was founded in 1290, organized into seven faculties. 19 1290 University of Coimbra Kingdom of Portugal Coimbra, Portugal Began its existence in Lisbon with the name Studium Generale (Portuguese: Estudo Geral). Scientiae thesaurus mirabilis, the royal charter announcing the institution of the university, was dated 1 March of that year, although efforts had been made at least since 1288 to create this first university in Portugal. The papal confirmation was also given in 1290 (on 9 August of that year), during the papacy of Pope Nicholas IV. 20 1293 University of Alcalá Crown of Castile Alcalá de Henares, Spain The University of Alcalá was founded by King Sancho IV of Castile as Studium Generale in 1293 in Alcalá de Henares. It was granted university status in a papal bull in 1499, and quickly gained international fame thanks to the patronage of Cardinal Cisneros and the production of the Complutensian Polyglot Bible in 1517, which is the basis for most of the current translations. The university moved to Madrid in 1836 by royal decree. The Moyano Law of 1857 established Complutense as the sole university in Spain authorized to confer the title of doctor on any scholar. This law remained in effect until 1969. 21 1300 University of Lleida Principality of Catalonia Lleida, Spain Founded in 1300 as Estudi General, after a 1297 granting papal bull. It was closed down in 1717 along with the banning of the rest of Catalan universities and the original political institutions of Catalonia. Refounded on 12 December 1991. 22 1303 La Sapienza University of Rome Papal States Rome, Italy Founded by Pope Boniface VIII, but became a state university in 1935. According to the Catholic Encyclopaedia, the university "remained closed during the entire pontificate of Clement VII". 23 1308 University of Perugia Papal States Perugia, Italy Attested by the Bull of Pope Clement V. On 19 May 1355, the Emperor Charles IV, Holy Roman Emperor issued a bull confirming the papal erection and raising it to the rank of an imperial university. 24 1320 University of Dublin Lordship of Ireland Dublin, Ireland Papal brief granted by Pope Clement V in 1311 to John de Leche, Archbishop of Dublin, but it was not acted on until his successor, Alexander de Bicknor, issued an instrument establishing the university in 1320. The university had power to confer degrees, and three doctors of theology were appointed. It was based at St Patrick's Cathedral. The university struggled to attract benefactors and disappeared at the time of the Reformation (1530s). It has no relation to the current University of Dublin, which was founded in 1592. 25 1321 University of Florence Republic of Florence Florence, Italy The University of Florence evolved from the Studium Generale established by the Florentine Republic in 1321. The studium was recognized by Pope Clement VI in 1349. 26 1336 University of Camerino Papal States Camerino, Italy The great poet and jurist Cino da Pistoia, living in Marche in the years 1319–1321, and in Camerino in the spring of 1321, remembers the territory blooming with juridical schools. Camerino had been a center of learning since no later than 1200, offering degrees in civil law, canonical law, medicine, and literary studies. Gregory XI took the decision upon the request of Gentile III da Varano with the papal edict of 29 January 1377, directed to the commune and to the people, authorizing Camerino to confer (after appropriate examination) bachelor and doctoral degrees with apostolic authority. 27 1339 University of Grenoble Dauphiné Grenoble, FranceThe university was founded in 1339 by Dauphin Humbert II of Viennois and Pope Benedict XII to teach civil and canon law, medicine, and the liberal arts. 28 1343 University of Pisa Republic of Pisa Pisa, Italy It was formally founded on 3 September 1343, by an edict of Pope Clement VI, although there had been lectures on law in Pisa since the 11th century. Today it is one of the most important universities in Italy. 29 1348 Charles University of Prague Kingdom of Bohemia Prague, Czech Republic Three of four faculties closed in 1419, joined with Jesuit university and renamed Charles Ferdinand University in 1652, split into German and Czech parts in 1882. The Czech branch temporarily closed during the Nazi occupation (1939–1945), and the German branch definitively closed in 1945. 30 1349 University of Perpignan Principality of Catalonia Perpignan, France Founded in 1349 by Peter IV of Aragon, it was closed in 1794. Refounded in 1971, and in 1979 as independent university with the name Université de Perpignan Via Domicia. 31 1356 University of Angers Charles V of France Angers, France Founded in 1356, closed down in 1793, and re established in 1971. By 1080, the Studium or the School of Angers was already a renowned scholarly institution. It received the title "university" in 1356, and in 1364, Charles V granted the university its autonomy and privileges. 32 1361 University of Pavia House of Visconti Pavia, Italy Closed for short periods during the Italian Wars, Napoleonic wars, and Revolutions of 1848. 33 1364 Jagiellonian University Kingdom of Poland Kraków, Poland Founded by Casimir the Great under the name Studium Generale, it was commonly referred to as the Kraków Academy. The institution's development stalled upon the king's death in 1370, owing primarily to a lack of funding. The academy lacked a permanent location, so lectures were held across the city at various churches and in the Kraków Cathedral School. Further development again resumed in the 1390s, by the initiative of King Władysław Jagiełło and his wife Jadwiga of Poland; at which point the school became a fully functioning university with a permanent location. The university was forcibly shut down during the German Occupation of Poland (1939–1945). The staff was deported to Nazi concentration camps, and many of its collections were deliberately destroyed by the occupying German authorities. Within a month after the city's liberation, the university again reopened with some of the original pre war staff who survived the occupation. 34 1365 University of Vienna Holy Roman Empire Vienna, Austria Modeled on the University of Paris. 35 1367University of Pécs Kingdom of Hungary Pécs, Hungary The first Hungarian university was founded by the Hungarian king Louis the Great (Nagy Lajos), in 1367 in Pécs. 36 1379University of Erfurt Holy Roman Empire Erfurt, GermanyDisestablished 1816 and reopened 1994. The first universities founded in the German speaking world were Prague (1348), Vienna (1365), and Erfurt (1379). The University of Erfurt claims to be the oldest university in what is present day Germany, although it was closed for 178 years. Heidelberg University (founded 1386, before actual teaching started in Erfurt) also claims to be Germany's oldest university. 37 1380University of Dyrrachium Medieval Kingdom of AlbaniaDurrës, Albania Established in 1380 it was a theological university (Studium generale) in Durrës (Dyrrhachium), Albania, then Medieval Kingdom of Albania. The university was established around 1380, and then transferred to Zadar in 1396, amid the mounting Turkish threats in south eastern Europe. 38 1386 Ruprecht Karl University of Heidelberg Holy Roman Empire Heidelberg, Germany Founded by Rupert I, Elector Palatine. 39 1388 University of Cologne Holy Roman Empire Cologne, Germany Founded by the city council of the Free City of Cologne. Pope Urban VI granted a university charter in the year of foundation. Closed in 1798, refounded in 1919. 40 1391 University of Ferrara House of Este Ferrara, Italy Founded by Marquis Alberto d'Este. 41 1395 University of Óbuda Kingdom of Hungary Óbuda, Hungary Founded by the Hungarian king Sigismund of Luxembourg. On 6 October 1395 Pope Boniface IX signed Óbuda University’s first deed of foundation on the Hungarian king’s, Sigismund of Luxemburg’s request, thus this university became the country’s second and the capital’s first university. In 1504, Pope Julius II approved the foundation of the university. 74 1495 University of Aberdeen Kingdom of Scotland Aberdeen, United Kingdom Founded by a papal bull. 75 1498 Viadrina European University Frankfurt on the Oder Germany 76 1499 Valencia Kingdom of Valencia Spain