Кіріспе

Пиза университеті (, UniPi) – Италияның Пиза қаласындағы мемлекеттік зерттеу университеті. 1343 жылы негісталған, ол Еуропадағы ең көне университеттердің бірі.

Шығуы

Пиза университеті ресми түрде 1343 жылы құрылды, бірақ көптеген ғалымдар оның тамырларын 11 ғасырға дейін жатқызады. Дегенмен, 12 ғасырдың ортасынан бастап Пизада «Universitas» болғандығы белгілі, бұл сөздің бастапқы мағынасында, яғни ұстаздардың төңірегіне жиналған студенттер тобын білдіреді. Осы кезеңде Леонардо Фибоначчи дүниеге келіп, еңбек етті. Ол тарихтың ең ұлы математиктерінің бірі болды және өз жұмысы арқылы грек геометриясының рухы мен процестерін, сондай-ақ араб математикасының құралдарын Еуропаға алғаш рет енгізіп, біріктірді. Папа Клемент VI 1343 жылдың 3 қыркүйегінде жариялаған «In Supremae dignitatis» папалық мөрі Пизадағы Студиумға Студиум Генерал атағын берді, сонымен қатар бірнеше ерекше артықшылықтармен қамтамасыз етіп, оны бүкіл әлемде мойындады. Орта ғасырларда Studium Generale – папалық немесе империялық билік сияқты жалпыға бірдей мойындалған билік органдарымен құрылған немесе бекітілген жоғары білім беру мекемесі болды. Пиза, Рим папасының куәлігін алған алғашқы еуропалық қалалардың бірі болды, одан кейін 1347 жылы Прага және 1386 жылы Гейдельберг қалалары осы құрметке ие болды. Бастапқыда Пизада теология, азаматтық құқық, канондық құқық және медицина пәндері оқытылды. Жаңа Студиумның алғашқы жылдары өте қиын болды, бірақ 1355 жылдан бастап академиялық белсенділіктің жаңаруын көрсететін құжаттар сақталған. 14 ғасырдың соңы мен 15 ғасырдың басында Пиза мен оның Студиумы өмірден көз жұмып, құлдырауға бет бұрды. Флоренциялықтардың қаланы басып алуына себеп болған соғыс әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан соншалықты зиян келтірді, тіпті ең маңызды академиялық қызметті де сақтап қалу мүмкін болмады.

Медичилер мен Галилей

1473 жылдың қараша айының алғашқы күндері Пизадағы Студиум Лоренцо деи Медичидің өтініші бойынша жүйелі түрде дамуға кірісті. 1486 жылы сабақтарға арналған ғимараттың құрылысы тапсырылды: болашақ Палаццо делла Сапиенца, қазіргі университет орталығы, 13 ғасырдағы Пьяцца дель Грано алаңына орналастырылды, оған Аббонданза қақпасы арқылы жетуге болады. Осы қақпаның үстінде Керубтің бейнесі орналастырылған. Христиан дәстүрінде Керуб – Құдайды айқын көре алатын періштелік жаратылыс, ал ол өз кезегінде абсолютті білімді білдіреді. Содан бері Керуб Пиза университетінің иконографиялық символына айналды, ал соңғы уақыттарда Керуб ордені университеттің беделін арттыруға үлес қосқан университет оқытушыларына табыс етіледі. 1497 жылы Пиза институты құлдыраудың жаңа кезеңіне ұшырап, Флоренцияға 9 жылға көшірілді. Герцог Косимо I де Медичидің таққа отыруы жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Университеттің 1543 жылғы 1 қарашада ресми түрде қайта ашылуы, іс жүзінде, екінші құрылу деп есептелді. 1545 жылғы жарғымен Косимо оқыту сапасын арттыруға қол жеткізді, бұл Пиза университетін оқыту және зерттеу саласындағы Еуропадағы ең маңызды университеттердің біріне айналдырды. Герцог қарапайым өсімдіктер кафедрасын (ботаникада Semplici) құрды және Лука Гиниді тағайындады: 1543 және 1544 жылдар аралығында қарапайым өсімдіктер бағы құрылды. Бұл әлемдегі университет Студиумына тікелей қосылған алғашқы ботаникалық бақ болды. Бірнеше онжылдықтан кейін бақ қазіргі орнына, Пьяцца деи Мираколи алаңынан бірнеше он метр қашықтыққа көшірілді. Бұл бақ шамамен үш гектар аумақты алып жатыр, онда 6000 өсімдік пен тұқымдар өсірілген, олар әлемдегі 400 мекемемен алмастырылды. Гиниден кейін философ және ғалым Андреа Чезальпино оның орнын басты, ол өсімдіктерді жіктеудің алғашқы ғылыми әдісін жасады және жүрек-қан тамырлар жүйесін ашудың алғабасшысы деп есептеледі. Косимо I билік құрып тұрғанда 1564 жылғы 15 ақпанда Пизада Галилео Галилей дүниеге келді. Галилео Галилей – қазіргі заманғы ғылым мен қазіргі заманғы тәжірибелік әдістің негізін қалаушы деп саналады. Алғашында ол Пиза университетінің студенті, содан кейін Падоваға көшіп келгенге дейін математика пәнінің оқытушысы болды. Ол дәл осы Тоскана қаласында өзінің революциялық теорияларының негізі болған зерттеулер мен тәжірибелерді бастады.

Лотарингияның үйі

Тоскананың Ұлы Герцогтігінің (Медичи) құлдырауы 18-шы ғасырдың ортасында Пизадағы Студиумның тоқырауына алып келді, ол Лоррейн әулеті кезінде қайта жанданды. Осы сарапты жаңашылдар мен реформаторлардың арқасында көптеген еңбектер жарық көрді және тәжірибелік физика мен химия кафедралары ашылды. Тоскананың 19-шы ғасырдың басында Наполеон империясына қосылуы Студиумның императорлық академияға айналуына себеп болды: университет Париж университетінің бөлімшесіне айналды, бірақ белгілі бір деңгейде дербестігін сақтап қалды. Осы кезеңде бес факультет (теология, құқық, медицина, ғылым және өнер), емтихан жүйесі, әртүрлі академиялық дәрежелер (бакалавр, магистр және доктор ғылымы) мен дипломдық жұмыстар пайда болды. Scuola Normale Superiore 1810 және 1813 жылдар аралығында құрылды. Ол Париждегі École Normale мекемесінің бөлімшесі ретінде басталып, 1846 жылы Пьяцца деи Кавальеридегі Палаццо-делла Карованадағы қазіргі орнында қайта ашылды.

Қайта қалпына келтіру және Risorgimento

Реставрация кезеңі Студиум ішіндегі ұйымды қайта қарауға әкелді, бірақ Наполеон тәжірибесін толыққанды жоюға әкелмеді. 1826 жылы Пиза университетінде египтология бойынша сабақтар ашылды. Бұл Еуропа және жалпы әлем бойынша алғашқы қадам болды, нәтижесінде 1828-1829 жылдар аралығында Мысырға танымал француз-Тоскана экспедициясы ұйымдастырылды. 1839 жылы Пиза қаласында итальян ғалымдарының алғашқы құрылтайы өтті, онда түбіртектің әртүрлі мемлекеттерінен келген 400-ден астам ғалым мен білімнің түрлі салаларындағы 300-ден астам сарапшы қатысты. Осы кезеңде университет Проведитор Гаэтано Джорджини бастамасымен жүзеге асырылған реформаның орталығына айналды, нәтижесінде факультеттердің саны алтыға дейін көбейді (теология, құқық, гуманитарлық ғылымдар, медицина, математика және табиғаттану ғылымдары), сондай-ақ әлемде алғаш рет ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы кафедрасы құрылып, Козимо Ридольфиге тапсырылды. Университет пен қалада либералдық және патриоттық идеялар күшейді, бұл идеялар мұғалімдер мен студенттер университеттік батальон құрып, 1848 жылы Куртатоне және Монтанара шайқасына қатысқандағы шаңырау шықты. Бұл итальяндық Рисорджименто тарихындағы маңызды шайқастардың бірі болды. Палаццо-делла-Сапиенцадағы ескерткіш тақта "Италияның жаңаруы үшін күресте қаза тапқан" еріктілерді еске алады, ал университеттік батальон қолданған итальян туы 1948 жылы Италия Республикасымен алтын әскери медальмен марапатталды.

Италия патшалығы

Италия Корольдігі құрылған кезде, қазір 560-қа жуық студентті білдіретін Пиза университеті, қағидаларда көрсетілген барлық факультеттерімен қайта жанданды және 1862 жылғы университет реформасы арқылы Турин, Павия, Болонья, Неаполь және Палермо қалаларымен бірге алты маңызды ұлттық университеттің бірі ретінде мойындалды. Университеттің консолидациясы мен кеңеюі, әсіресе 19-шы және 20-шы ғасырлардың арасындағы жылдары, қаланың қалалық құрылымына тікелей әсер етті, студенттер саны орташа деңгейде өссе де (1912 жылы 891 студент). Университет біртіндеп әйел студенттерді қабылдады, ал 1877 жылы Эрнестина Пейпер медицина мамандығын бітірді. Ол итальяндық университеттердің бірінші әйел түлегі болды, одан кейін Корнелия Фабри математикадан және Эрминия Питталуга гуманитарлық ғылымдардан бітірді. 1923 жылы министр Джованни Джентиль шақырған реформа университеттің ұлттық деңгейдегі маңызды орнын одан әрі бекітті, оны мемлекет толық қаржылайтын он университеттің қатарына қосты. Пизаны үлкен «фашистік университет мәдениетінің орталығы» ету мақсатына қарамастан, академиялық қауымдастық пен студенттер арасында антифашистік наразылықтар жалғасты. 1938 жылы Пизаның жанындағы Сан-Россореде король Витторио Эммануэле III қол қойған, алғашқы нәсілдік заңдар шетелдік және итальяндық студенттерге, сондай-ақ университет оқытушыларына ауыр соққы берді, бұл Италияның барлық аймақтарында байқалды. Тек 2018 жылы, Пизада, қол қойылғаннан кейін 80 жыл өткен соң, итальяндық университеттер атынан ресми түрде жауапкершілік мойындалды (Пиза университетінің бастамасымен).

Республика бойынша

Екінші дүниежүзілік соғыстың келтірген физикалық және рухани зияндары көп ұзамай еңсерілді және Пиза университеті, 1945 жылы 768 студентті қабылдағаннан 1950 жылы 1292-ге дейін өсіп, әлеуметтік, азаматтық және экономикалық өмірдің жаңа талаптарына бейімделіп, білімнің көптеген салаларында жетекшілікке ие болды. 1948 жылы құрылған Экономика және Бизнес факультеттері, содан кейін 1969 жылы Шет тілдері мен әдебиеті, ал 1970 жылы Саясаттану факультеттері соғысқа дейін бар болған Инженерлік және Фармация факультеттеріне қосылды, университеттің жаппай дамуына (1961 мен 1972 жылдар аралығында Пизада студенттер саны шамамен 9 000-нан 27 000-ға дейін өсті) серпік берді. 1960-шы жылдардың басында Пиза университеті Италиядағы алғашқы Кино тарихы мен сын кафедрасын ашты. 1969 жылы Компьютерлік ғылым (Информатика) мамандығы ашылды, ол Италиядағы алғашқы мамандық болды және 1950-ші жылдардың ортасында жасалған, Нобель сыйлығының иегері және Пиза университетінің түлегі Энрико Фермидің қолдауымен құрылған Пиза электронды есептегіш машинасының (CEP) құрылысын ұстанып дамыды, ол өз саласында Италиядағы көптеген алғашқы жетістіктердің негізі болды. Мысалы, 1986 жылы Италияда Интернетке алғашқы қосылым Пизадан жасалды. 1967 жылы бұрынғы колледждердің бірігуі Sant’Anna Жоғары оқу мектебінің және Scuola Normale Superiore-нің құрылуына әкелді, бұл халықаралық деңгейде жоғары беделге ие қосымша білім беру жүйесін құрады. Сондай-ақ 1967 жылы, наразылықтар кезеңінде, Италиядағы 1968 жылғы студент қозғалысының маңызды кезеңі болған «Tesi della Sapienza» Пизада жинақталды. Бұл кезеңдегі аласапыран қалада өте жанданды болды және бірнеше күрделі жағдайлар орын алды. 1970-ші жылдардың соңында Университеттің Табиғи тарих мұражайы 14 ғасырлық Кальчидің монах орденіне (Charterhouse) көшірілді, ол баға жетпес тарихи және сәулеттік құндылыққа ие ғимарат. Мұражайда зоология, минералогия және палеонтологияға арналған көптеген залдар, сондай-ақ Италиядағы ең ірі тұщы су аквариумы және трижырманнан астам кит қаңқалары қойылған ежелегі портикасы бар киттер галереясы орналасқан.

UniPi бүгінгі күні

1989 жылғы Руберти реформасы университеттердің заңдық тәуелсіздігін көздеді, бұл университетті жаңа Жарғыны бекітуге мәжбүр етті. Оның негізгі құрылымы 2010 жылғы «Гельмини реформасы» деп аталатын өзгерістермен ғана күмәндандырылды. Бұл 2012 жылғы Жарғының қабылдануына және 11 факультеттің орнына 20 кафедра құрылуына әкелді. Қазіргі уақытта университет 20 кафедраға бөлінген, онда 150-ге жуық бірінші және екінші деңгейлі білім беру бағдарламалары, бір циклді бағдарламалар, 20-дан астам докторантура бағдарламалары, 50 мамандану мектебі және 60-тан астам магистратура бағдарламалары бар. Университетте 1500-ден астам оқытушы, сондай-ақ одан да көп әкімшілік қызметкерлер, техниктер, шетел тілдерінің оқытушылары және кітапханашылар жұмыс істейді. Шамамен 50 000 студент оқып жатыр, ал 90 000 тұрғыны бар Пиза қаласы – нағыз қалалық кампус. Студенттердің көп бөлігі Тоскана және Лигурия аймақтарынан келсе, сонымен қатар Италияның басқа да көптеген аймақтарынан, әсіресе оңтүстігінен де келеді. Студенттердің айтарлық бөлігі шетелдік студенттерді құрайды, бұл қаланың ашық, көрікті және көпмәдениетті ортасына үлес қосады. Өзінің дәстүрлері мен білім беру сапасының жоғары деңгейі, ғылыми зерттеулер мен инновацияларға бағытталғандығы, Scuola Normale Superiore, Sant’Anna жоғары оқу орны және маңызды ғылыми орталықтардан тұратын жүйесінің болуының арқасында Пиза университеті Италияда да, Еуропада да жоғары беделге ие. Әлемдегі үздік университеттердің қатарында және Италиядағы ең жақсы университеттердің бірі ретінде танылады, мұны халықаралық рейтингтерден көруге болады. Пиза университетінің түлектерінің арасында Нобель сыйлығының лауреаттары Джосуэ Кардуччи, Энрико Ферми және Карло Руббия, Филдс медалінің иегерлері Энрико Бомбиери және Алессио Фигалли, Италия Республикасының президенттері Джованни Грончи және Карло Азеглио Цямпи, кинорежиссерлер Марио Моничелли, Паоло Тавиани және Витторио Тавиани, жазушылар Тициано Терзани және Антонио Табукчи, тенор Андреа Бочелли бар.

Рейтингтер

2011 жылы Пиза университеті Әлемдік университеттердің академиялық рейтингісі бойынша итальян университеттері арасында бірінші орынды иеленді және Еуропаның үздік 30 университетінің қатарына кірді. Times Higher Education World University Rankings Пиза университетін әлемнің үздік 350 университетінің ішінде санайды. Times Higher Education Europe Teaching Rankings оқыту саласында Пиза университетін Еуропаның үздік 100 университетінің қатарына қосады. QS World University Rankings Пиза университетін Компьютерлік ғылым және ақпараттық жүйелер, физика және астрономия, математика, классика және ежелгі тарих, кітапхана және ақпаратты басқару салаларында әлемнің үздік 100 университетінің қатарына жатқызады. U.S. News & World Report Пиза университетін әлемнің үздік 300 университетінің ішінде көрсетеді. Еуропалық зерттеулер рейтингісі, Еуропалық комиссияның ашық деректеріне негізделген рейтинг, Пиза университетін Италиядағы үздік және Еуропаның ең нәтижелі ғылыми-зерттеу институттарының қатарына қосады.

Танымал мәдениетте

Пиза университеті Дон Хуан (1926) фильмінде еске алынады.