Украина Әуе Күштері: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Украинаның қарулы күштерінің әуе күштері

Украинаның Әскери-әуе күштері (Повітряні сили Збройних сил України, PS ZSU) – Украинаның әуе күштері және Украинаның қарулы күштерінің жеті тармағының бірі. Оның қазіргі түрі 2004 жылы Украинаның Әуе қорғаныс күштерін Әскери-әуе күштерімен біріктіру арқылы құрылды. 1991 жылы КСРО тараған кезде көптеген ұшақтар Украина аумағында қалды. 1991 жылы Украина тәуелсіздік алғаннан кейін Әскери-әуе күштері соңғы жылдарда қаржыландырудың жетіспеушілігінен зардап шекті, нәтижесінде паркінің көп бөлігі қолданыстан шығарылды немесе жұмыс істемей қалды. Дегенмен, оның ішкі қорғаныс өнеркәсібі «Укроборонпром» және оның «Антонов» еншілес компаниясы ескі ұшақтарды күтіп ұстауға қабілетті. Украинаның Әскери-әуе күштері Донбастағы соғысқа қатысты. 2022 жылдың ақпанынан бері Әскери-әуе күштері Украинаға Ресейдің басып кіруіне қарсы үздіксіз ұрыс операцияларында болып келеді. Әскери-әуе күштерінің негізгі паркі әлі де кеңес жасалған ұшақтардан тұрады, бірақ ұшқыштар F-16 ұшақтарын басқаруға оқытылуда.

Миссиялар

Әуе күштерінің рөлі – Украинаның әуе кеңістігін қорғау. Оның мақсаттары: операциялық әуе басымдылығын қамтамасыз ету, жаудың бөлімшелері мен нысандарына қарсы әуе шабуылын жүргізу, жаудың әуе шабуылынан әскерді қорғау, соғыс кезіндегі және бейбіт уақыттағы жаттығуларда Украинаның Құрлық әскерлеріне, Теңізшілер корпусына және Әскери-теңіз күштеріне әуеден қолдау көрсету, жаудың құрлықта, әуеде және теңіздегі әскери қимылдарын тоқтату, жаудың байланысын бұзу, сондай-ақ бейбіт және соғыс уақытында барлау, әуеден тасымалдау және әскер мен жүк тасымалдау арқылы әуеден қолдау көрсету. Бейбіт уақытта бұл Украинаның бүкіл аумағы бойынша (603 700 шаршы километр) әуе кеңістігін бақылау миссияларын орындау және әуе шекараларындағы (жалпы ұзындығы шамамен 7000 километр, оның ішінде 5600 километрі құрлықта және 1400 километрі теңізде) әуе кеңістігіне рұқсатсыз енудің алдын алу арқылы жүзеге асырылады. Күніне 2200-ден астам әскери қызметкер мен азаматтық персонал, 400 бірлік қару-жарақ және техниканы пайдалана отырып, Әуе күштері қорғаныс міндеттерін орындауға шақырылады. Украинаның радарлық күштері күніне 1000-нан астам нысанды анықтап, қадағалайды. Нәтижесінде, 2006 жылы мемлекеттік шекарадан екі рет заңсыз өту мен Украинаның әуе кеңістігін 28 рет бұзудың алдын алды. Әуе кеңістігін бақылауды күшейту арқасында, әуе кеңістігін бұзу оқиғалары өткен жылмен салыстырғанда 35%-ға азайды, тіпті әуе трафигі 30%-ға өсті. Бұрын, Бірінші дүниежүзілік соғыста Ресей қызметінде болған кезде Павленко Ресейдің Ставкасының әуе қауіпсіздігіне жауапты болды. 1918 жылы Батыс Украина Халық Республикасы Петро Франко басшылығымен, атақты украин жазушысы Иван Франконың ұлы болған Украина Галисия армиясымен бірге өз авиациялық корпусын құрды. 1918 жылы ол 1920 жылға дейін жұмыс істеген Украина Галисия армиясының Командалық орталығының авиациялық мектебін ұйымдастырды. Украина осы кезеңде пайдаланған ұшақтардың арасында Бельгияда жасалған SPAD S.VII ұшақтары болды. Украина Галисия армиясы Nieuport 17 бипландарын қолданды. 1918 жылдың басында украиналық тізілімдерде 26 модельдегі 188 ұшақ тіркелген.

The role of the Air Force is to protect the air space of Ukraine. The objectives are: obtaining operational air superiority, delivering air strikes against enemy units and facilities, covering troops against enemy air strikes, providing air support to Ukrainian Ground Forces, Marine Corps and the Navy in wartime operations and peacetime exercises, disrupting enemy military movements on the ground, air and sea, disrupting enemy communications, and providing air support by reconnaissance, airdrops, and troop and cargo transportation in peace and war. In peace time, this is carried out by flying air space control missions over the entire territory of Ukraine (603,700 square km), and by preventing air space intrusion along the aerial borders (totaling almost 7,000 km, including 5,600 km of land and 1,400 km of sea). Over 2,200 service personnel and civilian employees of the Air Force, employing 400 items of weapons and equipment, are summoned daily to perform defense duties. On average, the Ukrainian radar forces detect and track more than 1,000 targets daily. As a result, in 2006 two illegal crossings of the state border were prevented and 28 violations of Ukrainian air space were prevented. Due to such increased strengthening of air space control, the number of air space violations decreased by 35% compared to the previous year, even though the amount of air traffic increased by 30%. Previously, while in Russian service in World War I, Pavlenko was in charge of air security of the Russian Stavka. Sometime in 1918 the West Ukrainian People's Republic created its own aviation corps with the Ukrainian Galician Army headed by Petro Franko, a son of renowned Ukrainian writer Ivan Franko. In 1918 he organized an aviation school of the Ukrainian Galician Army Command Center which was active until 1920. The airplanes used by Ukraine in this period included Belgium built SPAD S. VIIs. The Ukrainian Galician Army used Nieuport 17 biplanes. At the beginning of 1918, 188 aircraft of 26 models were listed in Ukrainian registers.

Әуе күштері

Украинадағы бұрынғы Кеңес Әуе күштері құрамаларының негізінде 1992 жылдың 17 наурызында Украинаның Әуе күштері құрылды. Әуе күштерінің штабын құру үшін негіз ретінде Винницадағы Кеңес Әуе күштерінің 24-ші Әуе армиясының штабы пайдаланылды. Украина аумағында бұрынғы Кеңес 5-ші, 14-ші және 17-ші Әуе армияларының бөлімдері, сондай-ақ 46-шы Әуе армиясының ұзақ қашықтыққа ұшу авиациясының бес полкі (185-ші, 251-ші, 260-шы, 341-ші ауыр бомбалау авиация полктері және 199-шы барлау авиация полкі) орналасқан. Сонымен қатар, Одесса облысындағы Лиманск қаласындағы 161-ші теңіз ұшқыштар авиация полкі Қарулы Күштердің (АФУ) бақылауына өтті. Бұл полк бұрын Қара теңіз флотының (Кеңес Әскери-теңіз күштері) 119-шы теңіз ұшақ-жауынгерлік авиация дивизиясының құрамында болған. Жаңа Әуе күштері 184-ші гвардиялық ауыр бомбалау авиация полкінің (201-ші ауыр бомбалау авиация дивизиясы) және Туполев Ту-160 «Блэкджек» ұшақтарының мұрагері болды. Оларды Ресейге қайтару туралы келіссөздер тоқтап қалды. Басты дау бағаға байланысты болды. 1993 және 1996 жылдары Прилюкидегі ұшақты тексерген ресейлік сарапшылар оның техникалық жағдайын жақсы деп бағалағанмен, Украина талап еткен 3 миллиард доллар бағаны қабылдау мүмкін болмады. Келіссөздер нәтижесіз аяқталды және 1998 жылдың сәуірінде Украина Нунн-Лугар ынтымақтастық қауіпті азайту келісімі бойынша ұшақты жоюды бастады. Қарашада алғашқы Ту-160 Прилюкиде қиылып тасталды. 1999 жылдың сәуірінде НАТО Сербияға қарсы әуе шабуылын бастағаннан кейін Ресей Украинамен стратегиялық бомбалаушылар туралы келіссөздерді қайта бастады. Бұл жолы олар 1991 жылы шығарылған сегіз Ту-160 және үш Ту-95МС ұшағын (техникалық жағдайы ең жақсы болғандарын), сондай-ақ 575 Х-55МС зымырасын сатып алуды ұсынды. Ақырында келісімге қол жеткізіліп, 285 миллион долларлық келісімшартқа қол қойылды. Бұл сома Украинаның табиғи газға деген қарызынан шегерілуі тиіс еді. Ресейлік әскери сарапшылар тобы 1999 жылдың 20 қазанында ұшақты «Энгельс-2» әуе базасына дайындау үшін Украинаға келді. 1999 жылдың қарашасынан 2001 жылдың ақпанына дейін ұшақтар Энгельске жеткізілді. Украинада Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Туполев Ту-22, Туполев Ту-22М және Туполев Ту-95 ұшақтары да болды. Олардың кейбіреулері 37-ші Әуе армиясының құрамындағы 106-шы ауыр бомбалау авиация дивизиясының құрамында пайдаланылды. Алайда, мұражайларда сақталған бірнеше данадан басқасының бәрі жойылды. TU-16 және TU-22M бомбалаушылары Еуропадағы қалыпты күштер туралы келісім бойынша жойылған ұшақтардың қатарында болды. 1995 жылы IISS әскери теңгерімі 1995/96 жылғы басылымында қызметте тұрған Tu-22 Blinders ұшақтарының жоқтығын көрсетті, бірақ бір дивизия штабы және екі Tu-22M Backfire полкі 1995/96 жылдан 2000/01 жылға дейін әскери теңгерімде тіркелді. 1992 жылдың 24 қаңтарынан бастап КСРО ыдырағаннан кейін 28-ші Әуе қорғанысы корпусы, бұрын 2-ші Әуе қорғанысы армиясына бағынышты болған, Украинаның 8-ші Әуе қорғанысы армиясына берілді. Молдовада орналасқан бөлімшелер Молдова Қарулы Күштеріне (275-ші гвардиялық зениттік-ракеталық бригада, 14-ші радиотехникалық бригаданың батальондары мен роталары) берілді. 1992 жылы әуе қорғанысы күштерінде шамамен 67 мың әскер болды. Украинаның Әуе қорғанысы күштерінің штабы 8-ші Әуе қорғанысы армиясының штабы негізінде құрылды. Сондай-ақ, үш әуе қорғанысы корпусы болды: 28-ші (Львов), 49-шы (Одесса) және 60-шы (Днепропетровск). Холм барлық үш әуе қорғанысы корпусының 1992 жылдың 1 ақпанында Украинаға берілгенін және 28-ші ӘҚК-ның 1992 жылдың 1 маусымында Батыс ӘҚ аймағына айналғандығын хабарлады. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін шыққан «Әскери теңгерімнің» алғашқы басылымында (1992–93 жж.) бір Әуе қорғанысы армиясы, 270 ұшақ және жеті полк Су-15 (80), МиГ-23 (110) және МиГ-25 (80) және 933-ші жауынгер авиация полкі тіркелді. 95/96 жылғы әскери теңгерімде алты жауынгер авиация полкі таратылғаны хабарланды. 1994 жылдың наурыз айында 14-ші Әуе армиясы 14-ші Әуе корпусына айналды, ал 1994 жылдың 18 наурызында 5-ші Әуе армиясы 5-ші Әуе корпусына қайта аталды. 1996 жылы екі әуе корпусы белсенді болды: 14-ші Карпат әскери округінде және 5-ші Одесса әскери округінде, ол сол кезде бұрынғы Киев әскери округінің аумағын қамтыды. Полтавадағы ұзақ қашықтыққа ұшатын бомбалаушы дивизиясы әлі де жұмыс істеп тұрды және тікелей Әуе күштерінің штабына бағынышты болды. Бұл дивизия штабы, мүмкін, 13-ші гвардиялық ауыр бомбалау авиация дивизиясы болды.

On the basis of the ex Soviet Air Forces formations in Ukraine, the Ukrainian Air Force, as a service branch of the young Armed Forces, was established on 17 March 1992, in accordance with a Directive of the Chief of the General Staff of the AFU. The headquarters of the 24th Air Army of the Soviet Air Force in Vinnytsia served as the basis to create the Air Force headquarters. Also present on Ukrainian soil were units of the former Soviet 5th, 14th, and 17th Air Armies, plus five regiments (185th, 251st, 260th, 341st Heavy Bomber Aviation Regiments and 199th Reconnaissance Aviation Regiment) of the 46th Air Army, Long Range Aviation. In addition, the 161st Maritime Fighter Aviation Regiment, at Limanske in Odesa Oblast, came under the supervision of the AFU. It had formerly been part of the 119th Maritime Fighter Aviation Division of the Black Sea Fleet (Soviet Navy). The new Air Force inherited the 184th Guards Heavy Bomber Aviation Regiment (201st Heavy Bomber Aviation Division) of Tupolev Tu 160 'Blackjack' which were based at Pryluky. Discussions with Russia concerning their return bogged down. The main bone of contention was the price. While Russian experts, who examined the aircraft at Pryluky in 1993 and 1996, assessed their technical condition as good, the price of $3 billion demanded by Ukraine was unacceptable. The negotiations led nowhere and in April 1998, Ukraine decided to commence scrapping the aircraft under the Nunn Lugar Cooperative Threat Reduction Agreement. In November, the first Tu 160 was ostentatiously chopped up at Pryluky. In April 1999, immediately after NATO began air attacks against Serbia, Russia resumed talks with Ukraine about the strategic bombers. This time they proposed buying back eight Tu 160s and three Tu 95MS models manufactured in 1991 (those in the best technical condition), as well as 575 Kh 55MS missiles. An agreement was eventually reached and a contract valued at $285 million was signed. That figure was to be deducted from Ukraine's debt for natural gas. A group of Russian military experts went to Ukraine on 20 October 1999 to prepare the aircraft for the trip to Engels 2 air base. Between November 1999 and February 2001 the aircraft were transferred to Engels. Ukraine also had Tupolev Tu 22s, Tupolev Tu 22Ms and Tupolev Tu 95s for a period after the collapse of the Soviet Union. The 106th Heavy Bomber Aviation Division, part of the 37th Air Army, operated some of them. However, these have all been scrapped, apart from a handful displayed in museums. TU 16 and TU 22M bombers were among the aircraft destroyed under the Conventional Forces in Europe treaty. By 1995, the IISS Military Balance 1995/96 listed no Tu 22 Blinders in service, though a listing for one division HQ and two regiments of Tu 22M Backfires remained in the Military Balance from 1995/96 to 2000/01. From 24 January 1992, after the collapse of the USSR, 28th Air Defense Corps, previously subordinate to 2nd Air Defence Army was transferred under the 8th Air Defence Army of Ukraine. Units stationed in Moldova were transferred to the Moldovan Armed Forces (275th Guards Anti Aircraft Rocket Brigade, battalions and companies from the 14th Radio Technical Brigade). There were about 67,000 air defense troops in 1992. The headquarters of the Ukrainian Air Defence Forces was formed on the basis of HQ 8th Air Defence Army. There were also three air defence corps: the 28th (Lviv), 49th (Odesa), and 60th (Dnipropetrovsk). Holm reports that all three air defence corps were taken over by Ukraine on 1 February 1992, and that the 28th ADC became the Western AD Region on 1 June 1992. The first issue of the Military Balance after the Soviet collapse, 1992–93, listed one Air Defence army, 270 combat aircraft, and seven regiments of Su 15s (80), MiG 23s (110) and MiG 25s (80). and 933rd Fighter Aviation Regiments. The Military Balance 95/96 said that six fighter regiments had been disbanded. In March 1994 the 14th Air Army became the 14th Air Corps, and on 18 March 1994 the 5th Air Army was redesignated the 5th Air Corps. The two air corps remained active in 1996: the 14th in the Carpathian MD and the 5th in the Odesa MD, which by that time incorporated the former Kyiv MD area. The long range bomber division at Poltava was still operational, reporting directly to Air Force headquarters. This division headquarters was probably the 13th Guards Heavy Bomber Aviation Division.

1991-2014 жылдар

1991 жылы Украина тәуелсіздік алғаннан кейін Әуе күштері соңғы жылдары жеткіліксіз қаржыландырылып, паркінің көп бөлігі сақтауға қойылды немесе қолданудан шығарылды. 2005 жылы UAF тиімділікті арттыру мақсатында қайта құрылымдауды жоспарлап отырды. Украина жаңа буын реактивтік ұшақтарды қаруға алуды жоспарлап отырды. Мүмкін, Ресейден жаңа SU-27 және МиГ-29 ұшақтарын сатып алуы мүмкін. Жоспарлар бойынша, 2012 жылдан бастап Украина жаңа жауынгерлік ұшақтар құруға немесе көптеген қолданыстағы ұшақтарды сатып алуға батыл қадамдар жасауы керек еді. Қаржының жетіспеуіне байланысты техникалық жаңарту үнемі кейінге шегерілді. Украинаның Әуе күштері қару-жарақ пен әскери техниканы пайдалануды жалғастырды, олардың жұмыс істеуі негізінен «канибализацияция» (басқа бөлімшелерден сақталған бөлшектерді алу) арқасында болды, бұл олардың жалпы мүмкіндіктерін біртіндеп төмендетті. Әскери қабілетін жоғалту қаупіне тап болғандықтан, техникалық жаңарту процесін бастау қажеттілікке айналды. 2011 жылы Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты Украинаның Әуе күштерінің құрамында бір Су-24М полкі, Микоян МиГ-29 және Су-27 ұшақтары бар 5 полк, Су-25 ұшақтары бар бір полк, Су-24МР ұшақтары бар екі эскадрилья, үш көлік полкі, бірнеше тірек тікұшақ эскадрильялары, бір тікұшақ оқу полкі және L 39 Albatros ұшақтары бар бірнеше әуе оқу эскадрильялары бар екенін мәлімдеді. IISS олардың 5-ші және 14-ші авиациялық корпусқа, көп мақсатты жедел әрекет тобы болып табылатын 35-ші авиациялық топқа және оқу авиациялық басқару органына біріктірілгенін айтты. IISS жалпы күшін барлық типтегі 817 ұшақ және 43 100 адам деп бағалады. Радиоақпаратты жинау, өңдеу және тарату авиация және әуе қорғанысы үшін автоматтандырылған басқару және бақылау жүйесінің бөлігі ретінде автоматтандырылды. Айналмалы бақылау радиолокациялық станциясының сынақтары да аяқталды. Жоғары дәлдікті қару-жарақ жүйелерінің, электрондық соғыс құрылғыларының және навигациялық жабдықтардың прототиптері жасалып, мемлекеттік сынақтарға дайындалды.

After Ukrainian independence in 1991 the Air Force suffered from chronic under investment, leading to the bulk of its inventory becoming mothballed or otherwise becoming inoperable. In 2005, the UAF was planning to restructure in an effort to improve efficiency. Ukraine was planning to put more advanced jet aircraft into service. Possibly buying newer SU 27s and MiG 29s from Russia. The plans were, that from approximately 2012, Ukraine would have to either take bold steps to create a new combat aircraft or purchase many existing combat aircraft. Due to the lack of funding, technical modernization was continually postponed. The Ukrainian air force continued to use armament and military equipment which functioned mainly thanks to so called ‘cannibalization’ (obtaining spare parts from other units), thus gradually depleting their total capabilities. Faced with the threat of losing military capability, initiating the process of technical modernization became a necessity. In 2011 the International Institute for Strategic Studies estimated that Ukraine's Air Force included one Sukhoi Su 24M regiment, 5 regiments with Mikoyan MiG 29s and Sukhoi Su 27, one regiment with Sukhoi Su 25, two squadrons with Sukhoi Su 24MR, three transport regiments, some support helicopter squadrons, one helicopter training regiment, and some air training squadrons with L 39 Albatros. The IISS said they were grouped into the 5th and 14th Aviation Corps, the 35th Aviation Group, which is a multi role rapid reaction formation, and a training aviation command. The IISS assessed the overall force size as 817 aircraft of all types and 43,100 personnel. Collection, processing and transmission of radio information was automated as part of the Automated Command and Control System for aviation and air defense. Operational service testing of the circular surveillance radar station was also completed. Prototypes of high precision weapons systems, electronic warfare devices, and navigation equipment were created and developed for state testing.

2014 жылғы Ресейдің Украинаға шабуылдағы рөлі

2014 жылғы наурыз айында Ресейдің Қырымды аннексиялауы және содан кейін Украинаның шығысында орын алған зорлық-зомбылық пен көтеріліске байланысты Украина қорғаныс шығындарын және қабілеттерін арттыруға тырысты, мұнда техниканы қайта қолдану маңызды рөл атқарды. Әуе күштері 2014 жылғы Донбастағы көтеріліске қарсы күреске қатысты. 2015 жылғы қазан айында швейцариялық RUAG компаниясының расталмаған мәліметтеріне сәйкес, Әуе күштері (жауынгерлік) ұшақтарының шамамен жартысын жоғалтты (2014 жылдың басынан бері). RUAG Әуе күштерінің 400 ұшағының 222-сі жоғалғанын хабарлады. Украина Кеңес Одағынан үлкен ұшақ паркін мұра етті, олардың көпшілігі қолдан шығарылып, сақтауға алынды, себебі елдің үлкен паркті қолдауға немесе қаржыландыруға мүмкіндігі болмады. 2014 жылы Әуе күштері Кеңес Одағының ыдырауынан бері резервте тұрған 68 ұшақты, соның ішінде Туполев Ту-141 барлау дронын қайта қолдануға кірісетінін мәлімдеді. 2014 жылдың сәуір айында екі МиГ-29 ұшағы қалпына келтірілді. Тамыз айында қолданыстан шығарылған Ан-26 көлік ұшағы да еріктілер тобының күшімен қайта қызметке қосылды. 2015 жылдың қаңтар айында Әуе күштері тағы 4 жаңа қалпына келтірілген ұшақ – екі МиГ-29 және екі Су-27, сондай-ақ екі Ми-8 және Ми-2 тікұшағын алды. Донбастағы соғыстың нәтижесінде Украина үкіметі жау әскерлерін анықтау үшін ұшқышсыз бақылаудың маңыздылығын түсінді және 68 советтік Ту-141 дронын жөндеуге жіберді. Сарапшылар 1979 жылы жобаланған Ту-141 дронының қуатты камерасы бар екенін, оның советтік Су-24 ұшағындағы сияқты әуедегі радар және инфрақызыл сенсорларды қолдануы мүмкін екенін, бұл оны ресейлік күштердің кедергісіне осал ететінін атап өтті, себебі олар бірдей жабдықты қолданады. "Халық дроны" жобасы американдық немесе израильдік дрон сатып алуға бағытталған. Алайда украиндық конструкторлар мен инженерлер коммерциялық DJI Phantom 2 дронының негізінде өздерінің моделін құрастыра алды. 2014 жылғы қазан айында Ивано-Франковск студенттері Донбастағы соғыста қолданылатын дронды жасады. Бұл дрон Ту-141 дронынан айырмашылығы, фильмді қалпына келтіру қажеттілігінсіз тікелей эфирде суреттерді таратуға қабілетті болды. Дрон қажетті компоненттерден құрастырылып, еріктілердің қаржысымен жасалды. Дронның жұмыс істеу биіктігі 7000 метр, қашықтығы 25 шақырым және құны шамамен 4000 АҚШ доллары екені хабарланды. 2015 жылы "Укроборонпром" 2,5 миллион гривна (166 000 доллар) сомасында бірнеше Мил Ми-24 шабуылдық тікұшақтарын қайта жаңартуға тапсырыс алды, оның бір бөлігіне түнгі көру мүмкіндіктерін қосу кірді. Ми-24 2014 жылғы Украинадағы Ресейдің әскери араласуы кезінде ресейлік сепаратистердің шабуылына өте осал болып шықты. Қырымдағы әуе базаларындағы ұсталған ұшақтарды есептемегенде, Ми-24 Украинаның барлық ұшақтары арасындағы ең жоғары шығын деңгейін көрсетті – 5 тікұшақ атып түсірілді және 4 зақымдалды.

Following the Revolution of Dignity and subsequent March 2014 Russian annexation of Crimea and the following violence and insurgency in east Ukraine, Ukraine tried to increase its defence spending and capabilities with returning equipment to service being a key part of the spending drive. The air force took part in the conflict against the 2014 insurgency in Donbas. According to an unverified October 2015 report by Swiss technology company RUAG the Air Force had lost nearly half of its (combat) aircraft (since early 2014). RUAG believed that 222 of the Air Force's 400 aircraft had been lost. Ukraine inherited a large inventory of aircraft from the Soviet Union, these were mostly decommissioned and stored as the nation had little use or funding to keep a large fleet active. In 2014, the air force announced that it would be bringing back 68 aircraft that had been in reserve since the collapse of the Soviet Union, including the Tupolev Tu 141 reconnaissance drone. Unreliable source: date=August 2023 In April 2014 two MiG 29 aircraft were restored. In August a decommissioned An 26 transport aircraft was also restored to active service by a volunteer group. In January 2015 the air force received another 4 newly restored airplanes, two MiG 29s and two Su 27s, as well as two Mi 8 and Mi 2 helicopters. As a result of the war in Donbas the government of Ukraine realized the importance of drone surveillance in locating enemy troops, and recommissioned 68 Soviet era Tu 141 drones to be repaired. Analysts pointed out that despite being designed in 1979 the Tu 141 has a powerful camera, it likely uses similar airborne radar and infrared sensor as the Soviet era Su 24 which would make it prone to jamming by Russian forces as they use the same equipment. A crowd funding project for a "people's drone" aimed to purchase an American or Israeli drone. However, Ukrainian designers and engineers were able to build their own model based on the commercially available DJI Phantom 2 drone. In October 2014, students from Ivano Frankivsk designed their own drone to be used in the war in Donbas. The drone could broadcast live pictures, unlike the Tu 141 which relies on film that must be recovered. The drone was built from off the shelf components and funded by volunteers. The drone was also stated to have an operational ceiling of 7,000 meters, a range of 25 kilometers, and cost about US$4,000 to build. In 2015, Ukroboronprom received a ₴2.5 million ($166,000) order to refit several Mil Mi 24 helicopter gunships, part of which included fitting them with night vision capabilities. The Mi 24 proved to be highly vulnerable to Russian separatist attacks during the 2014 Russian military intervention in Ukraine. With the exception of captured aircraft in Crimean airbases the Mi 24 had the highest loss rate of all aircraft in Ukraine's inventory, with 5 being shot down and 4 damaged during the conflict.

Қайта қалпына келтіру бағытындағы өзгерістер

1993 жылдан бастап АҚШ Ұлттық гвардиясы НАТО демеушілік еткен бағдарлама аясында Украинаның Әуе күштерімен жұмыс істеді. Украинаның Әуе күштері Калифорния Ұлттық әуе күзетінің 144-ші ұрыс қанатымен ынтымақтастық жасады және ұшқыштар 2011 және 2018 жылдары да оның ішінде бірлесіп оқу-жаттығулар өткізді. 2014 жылы түрлі ұшақтар жөнделіп, Украинаның Әуе күштеріне тапсырылды. 2014 жылғы 5 тамызда №499 бұйрық шығарылып, барлық Су-27 ұшақтарын Су-27Б1М, Су-27П1М, Су-27С1М үлгілеріне жаңғыртуға қаржы бөлінді, ал 2014 жылғы 3 қазанда Кировоград облысындағы Канатово әуе базасы қайтадан қолданысқа енгізілді. Львов қаласында Сааб JAS 39 Gripen истребительінің лицензиялық өндірісін бастау жоспарланған еді. Дегенмен, бұл жоспарлар 2014 жылдан бері тоқтап қалды. 2023 жылғы тамыз айының мәліметтері бойынша, Украина 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде 69 ұшақты жоғалтты, бірақ басқа елдерден жабдықтар мен қаржылық көмек алып отыр.

2022 жылғы Ресейдің Украинаға шабуылдағы рөлі

Бейсенбі күні, 2022 жылғы 24 ақпанда Әуе күштері Ресей Қарулы Күштерінің Украинаға басып кіруінің бір бөлігі ретінде Ресей Әуе-ғарыш күштерінің ұшақтары мен техникасының Украина аймағына қарай жылжуына жауап беруді бастады. Ресей Қорғаныс министрлігі 2022 жылдың 6 наурызына дейін 100-ден астам әуе қорғанысы жүйесі мен 90-нан астам ұшақ жойылғанын немесе жарамсыз деп танылғанын мәлімдеді, бірақ бұл тәуелсіз дереккөздермен расталмады. Украина Қорғаныс министрлігінен ресми деректер әзірге түскен жоқ. АҚШ қорғаныс ведомствосының мәліметінше, 2022 жылдың 11 наурызында UKAF-тың 56 истребитель ұшағы әлі де қолданыста болды. 2022 жылдың сәуір айында белгісіз бір ел Украинаға 20 ұшақты жөндеуге көмектесу үшін бөлшектер ұсынды, деп АҚШ қорғаныс шенеунігі мәлімдеді. 19 қыркүйекте АҚШ Әуе күштерінің генерал-лейтенанті Джеймс Б. Хеккер Украинаның әуе қорғанысы басып кіру басталғаннан бері 55 ресейлік соғыс ұшағын атып түсіргенін айтты. Ол бұл жетістікті Украинаның SA 11 және SA 10 әуе қорғанысы жүйелерін тиімді пайдалануымен байланыстырды. АҚШ-та мұндай жүйелер болмағандықтан, Еуропалық одақтастардан жаңа ракеталар алу Киев үшін "қиын міндет" болды. 2022 жылы Украинаның Харьков облысындағы қарсы шабуылдың нәтижесінде ресейлік ұшақтардың операциялары күшейді. Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі Украинаның соңғы 10 күнде 4 ресейлік ұшақты атып түсіргеніне сенетінін мәлімдегеннен кейін бұл көрсеткіш 55-ке жетті. Бұл майдан желісінің өзгеруі сияқты бірнеше факторларға және олардың жердегі күштерге жақын қолдау көрсетуге ұмтылуына байланысты болды. Ол сондай-ақ Украинаның Әуе күштері 7 айлық шайқастан кейін басып кіру алдындағы күшінің шамамен 80% деңгейінде екенін мәлімдеді. 2023 жылдың мамырында BBC бірнеше украин Әуе күштерінің ұшқыштарымен сұхбаттасты. Словакия мен Польшадан жеткізілген МиГ-29 ұшақтары да ескі, олардың жабдықтары мен радарлары украин ұшақтарымен бірдей советтік кезеңге тән. Ресейлік ұшақтар Р-37М сияқты ұзақ қашықтықтағы радармен басқарылатын ракеталарды іске қосатын болса, украин ұшқыштары ескерту үшін жердегі радарға сүйенуге мәжбүр. Ракета іске қосылғандығы анықталғаннан кейін ұшқыштар миссияны тоқтатып, өте төменге түсуі керек. Тағы бір ұшқыш оның радары крейсерлік ракеталарды көре алмайтынын, сондықтан оларды атып түсіре алмайтынын айтты. Көптеген ұшқыштар шабуыл кезінде өте төмен ұшады. Олар советтік кезеңдегі басқарылмайтын бомбалар мен ракеталарды қолданады. Осы шектеулерге байланысты бір ұшқыш "украин ұшқыштары ресейлік Әуе күштеріне қарағанда 20 есе аз миссия орындайды" деп есептейді. 4 тамыздан бастап, 2023 жылдың басынан бері Украинаның Әуе күштері жеті ұшақты жоғалтты: "төрт МиГ-29, Су-24, Су-25 және Су-27". 2022 жылы жоғалған 62 ұшақпен салыстырғанда жоғалту көрсеткішінің төмендеуі батыстың ұзақ қашықтықтағы қаруларының арқасында деп есептеледі.

On Thursday, 24 February 2022, the Air Force began to respond to the advance of Russian Aerospace Forces aircraft and materiel towards Ukrainian skies as part of the country's invasion by the Russian Armed Forces. The Russian Defence Ministry claimed that over 100 air defence systems and over 90 aircraft had been disabled or destroyed by 6 March 2022, which has not been confirmed by independent sources. No official figures from the Ukrainian Defence Ministry were immediately available. According to US defense officials, UKAF still had 56 operational fighter jets as of 11 March 2022. In April 2022, an unspecified country offered parts to help Ukraine restore 20 aircraft to operational usage, a US defence official claimed. On 19 September, US Air Force General James B. Hecker said that Ukrainian air defences had shot down 55 Russian warplanes since the start of the invasion. He credited this success to the Ukrainian use of SA 11 and SA 10 air defence systems. As the US doesn't have these systems getting new missiles from European allies was a "big ask" from Kyiv. Russian airplanes increased their operations due to the 2022 Ukrainian Kharkiv Oblast counteroffensive. The tally went to 55 after the UK MoD stated that it believed that some 4 Russian jets had been downed by Ukraine over the previous 10 days. This was due to a number of factors including changing front lines, or the fact that they were under pressure to provide closer ground support. He further claimed that the Ukrainian Air Force was at about 80% of its pre invasion strength after 7 months of combat. In May 2023 the BBC interviewed several Ukrainian Air Force pilots. Even with MiG 29s supplied from Slovakia and Poland these are still old, with the same Soviet era equipment and radars as their own Ukrainian aircraft. When long range radar guided missiles, such as the R 37M, are fired by Russian aircraft Ukrainian pilots have to rely on ground radar to warn them verbally. Once a launch is detected pilots must abandon their mission and fly extremely low. Another pilot said that his radar cannot see cruise missiles, so they can't be shot down. Most of the pilots fly extremely low during attack missions. When they are in action they use Soviet era unguided bombs and rockets. Due to these limitations one pilot estimates that "they (Ukrainian pilots) carry out up to 20 times fewer sorties than the Russian Air Force." As of 4 August, since 2023 began, the Ukrainian Air Force has lost seven aircraft, "four MiG 29s, an Su 24, an Su 25 and an Su 27". The reduced rate of loss, compared to 62 aircraft in 2022, is credited to longer range western weapons.

Жабдық

Украина Әскери-әуе күштерінің қолданыстағы ұшақтарының саны туралы соңғы сенімді мәліметтер 2021 жылдың желтоқсанында түсті; қазіргі қақтығыстың күшеюі кезінде, жоғалтулар, техникалық жаңартулар және көмектер төменде көрсетілген жабдықтар санын өзгертуі мүмкін.

Ұшақ

2023 жылдың желтоқсанына дейін әлі де пайдаланудағы ұшақтардың саны, әсіресе жауынгерлік ұшақтардың саны белгісіз. Flight Global мәліметтері бойынша, 2021 жылы Украинада 43 МиГ-29, 12 Су-24, 17 Су-25 және 26 Су-27 ұшағы активті түрде қолданыста болған.

F-16 сатып алу

2023 жылдың мамырында АҚШ украиналық ұшқыштарды F-16 истребительлеріне оқытуды және одақтастардың осы ұшақтарды Украинаға беруін қолдауды білдірді. Ұшақтар, ұшқыштар дайындықтан өткен соң Украинаға жеткізіледі. Дания 19 F-16 ұшағын, ал Нидерланды қалған әскери-әуе күштерінің 100%-ын (42 ұшақ) беруге тырысады, бірақ Дания мен Румынияда украиналық ұшқыштар мен техникалық персоналды оқытуға қажетті ұшақтарды ескере отырып. Дания 2024 жылдың сәуір айына дейін алты F-16 ұшағын жеткізуді жоспарлап отыр, содан кейін жыл соңына дейін сегіз және одан кейін бес F-16 ұшағын жеткізуді көздеп отыр. Нидерланды бастапқы жеткізілім ретінде 18 ұшаққа міндеттенді. Норвегия украиналық ұшқыштарды оқыту үшін екі F-16 ұшағын береді, ал Украинаға берілген ұшақтардың жалпы саны 10-нан аспауы мүмкін. Бельгия 2025 жылдан бастап F-16 ұшақтарын ұсынуға дайын екенін мәлімдеді. Дания, Нидерланды, Норвегия және Бельгия тарапынан берілетін барлық F-16 ұшақтары F-16AM (бір орындық) / F-16BM (екі орындық) Block 15 Mid Life Update (MLU) модификацияларында болады. Бұл модификациялар F-16C/D Block 50/52 модификацияларымен салыстырылады.

Қару-жарақ

Атауы Шығу тегі Түрі Нұсқасы Ескертулер Ауадан ұшырылатын қанатты зымырандар Storm Shadow / SCALP EG Франция, Ұлыбритания Ұзақ қашықтықтағы қанатты зымыран Ұлыбритания жеткізген саны белгісіз. 2023 жылдың шілдесінде Франция Украинаға SCALP зымырандарын беруге уәде берді. Ауадан ауаға қарсы зымырандар R-73 КСРО Қысқа қашықтықтағы Бұрынғы КСРО қорынан, Польша мен Словакия Украинаға Ресейдің басып кіруіне жауап ретінде 100-ден астам зымыранды сыйға берді. R-60 КСРО Қысқа қашықтықтағы Бұрынғы КСРО қорынан, отандық жаңартылған нұсқасы. Солтүстік Македония мен Словакиядан белгісіз саны сыйға берілді, сондай-ақ "Артем" компаниясымен отандық өндірісте шығарылды. Словакиядан белгісіз саны сыйға берілді. AIM-120 AMRAAM АҚШ Орташа қашықтықтағы Ұлыбритания 2022 жылдың қазан айындағы Ресейдің зымырандық шабуылдарынан кейін AMRAAM зымырандарын сыйға берді. Пентагон Украинаға 1,15 миллиард долларлық AMRAAM зымырандарын жеткізуге тапсырыс берді. AIM-7 Sparrow АҚШ Орташа қашықтықтағы Канада өз қорынан 288 AIM-7 Sparrow зымыранын сыйға берді. Ауадан жерге қарсы зымырандар Kh-25 КСРО KH-25ML AGM-88 HARM АҚШ Радиацияға қарсы зымыран "Armement Air Sol Modulaire" Франция Дәлдікпен басқарылатын бомба Франция тарапынан уәде берілді. Басқарылмаған бомбалар OFAB-100, OFAB-120 КСРО S-8 КСРО Басқарылмаған ракета.

Әуе қорғанысы

Атауы Шығу тегі Қызметтегі түрі Кепілдік жазбалары Жерден ауаға зымыран S 300PS S 300PT 2K12 Kub КСРО Жылжымалы жерден ауаға зымыран жүйесі 3+ 2 9K37 Buk M1 КСРО Жылжымалы жерден ауаға зымыран жүйесі 72 S 125 Нева/Печора КСРО Жылжымалы жерден ауаға зымыран жүйесі 8 Польшадан берілген S 125 Newa SC-нің саны белгісіз. Iris T SL Германия Жылжымалы орташа қашықтықтағы жерден ауаға зымыран жүйесі 3581 Aspide Италия Жылжымалы жерден ауаға зымыран жүйесі 36 Қарсыұшақ қарулары ZU 23-2 КСРО Буксирленетін қарсыұшақ қаруы

Радарлар

Үлгі Шығу елі Түрі Номер Деректері P 14 Совет Одағы Ерте ескерту радиолокаторы N/AP 18 Совет Одағы Ерте ескерту радиолокаторыN/AP 18C стандартына жаңғыртылуда. Литвалық P 18ML және украиндық P 18 "Малахит" модернизациясы қолданыста болған. 5N66M 'Clam Shell' Совет Одағы Мақсатты анықтау радары 1+ S-300 радиолокациялық кешенінің бөлігі. 1 Словакиядан берілді. AN/MPQ 61 АҚШ Импульстік мақсатты анықтау радары 1 Испания 2022 жылдың желтоқсанында сыйға тартқан MIM-23 Hawk батареясымен бірге берілді. AN/MPQ 62 АҚШ Ұздық толқынды мақсатты анықтау радары 1 Испания 2022 жылдың желтоқсанында сыйға тартқан MIM-23 Hawk батареясымен бірге берілді. TRML Германия Ерте ескерту радиолокаторы 5 IRIS-T кешенінің бөлігі. 5 Германия 2023 жылдың қазанына дейін уәделеді. Украина мен Thales арасында 2 жүйеге келісімшарт жасалды. Thomson CSF RAC 3D Франция Әуе бақылау радары 1 Испания Aspide 2000 батареясымен бірге берілді. VERA пассивті радары Чехия Республикасы Ұзақ қашықтықтағы пассивті радар 4 Нидерландтар уәделеді.

Әуе шабуылына қарсы зымыраннан қорғаныс күштері

Зениттік-ракеталық қорғаныс күштері корпусы 2004 жылы Әуе күштері мен Украина Әуе қорғаныс күштерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл Украина Қарулы Күштеріне қазіргі заманғы көптеген елдердің қарулы күштеріне тән үш буынды құрылымды қабылдауға мүмкіндік берді. Осы күштер құрамындағы әскери қызметшілер тікелей Украина Әуе күштері Бас қолбасшылығының бақылауында болады. Бұл корпус әуе күштері базалары мен нысандары, сондай-ақ мемлекеттік және экономикалық кешендерді, заңмен белгіленген басқа да нысандарды қорғауға арналған. Ол сонымен қатар, жауынгерлік операцияларда Құрлық әскерлері, Теңіз жаяу әскері және Теңіз күштерінің бөлімдеріне көмек көрсетеді. Әуе күштерінің корпусы ретінде, ол аймақтық принцип бойынша ұйымдастырылған, әрбір Әуе күштерінің аймақтық басқаруы бірнеше зениттік-ракеталық артиллериялық полктерді немесе бригадаларды бағындырады.

Украинаға шабуыл

Соғыс барысында қанатты зымырандарды түсіру маңызды болды, сондықтан ұшқыштарға арнайы оқу берілді. Дронды тоқтату үшін де осы тактика қолданылады. Ұшқыштар инфрақызыл іздеу және нысананы ұстау құралдарын пайдаланып, қанатты зымырандар мен дрондарды олардың жылу іздері арқылы анықтайды. Оларды осыған дайындау үшін симуляторлар қолданылды. Көптеген қанатты зымырандар төмен ұшады және оларды анықтау қиын, бірақ ресейлік қанатты зымырандар "дәстүрлі екі контурлы реактивтік қозғалтқыштарынан" жылу із қалдырады. Президент Зеленский дрондарды түсіргені үшін 204-ші тактикалық авиациялық бригаданы мақтады. Жер-әуе зымырандары таусылғанда, истребительдерге көбірек жұмыс істеу тапсырылады.