Кіріспе

Суасты кемесі немесе кеменің сонардың естімейтін артқы аймақтары

Суасты кемесі немесе кеменің тікелей артындағы, корпуста орналасқан сонардың естімейтін аймағы – баффлдар деп аталады. Бұл "көр нүктесіне" кеменің әдетте алдыңғы бөлігіне орналасқан сонар массивін, кеменің механизмдерінің шуынан оқшаулау қажеттілігі себеп болады. Суық соғыс кезінде бір суасты кемесі көбінесе екіншісінен жасырынып, оның баффлдарында ілесіп жүретін. Бұл "баффлдарды тазалау" тәжірибесіне әкелді, яғни, "көр нүктесін" бақылау және кез келген ізбасарды анықтау үшін бұрылу. Бұған байланысты маневрлердің ішінде "Crazy Ivan" – іздеушілерге шабуыл жасау үшін күрт бұрылыс, және "Angles and Dangles" – барлық жабдықтардың қатаң маневрлер кезінде дұрыс бекітілгенін қамтамасыз ету үшін бес сағатқа созылатын жылдам бағыт пен жылдамдық өзгерістері кірді, олардың кенеттен құлауына немесе ығысуына жол бермеу үшін, бұл жаудың анықтай алатын шуды тудыруы мүмкін. Кеңес "Янки" классының суасты кемелері жасаған баффлдарды тазалау маневрлері "Янки Дудлз" деп аталды. Басқа суасты кемесінің баффлдарында жасырыну қауіпті, себебі соқтығысу қаупі бар. Сүйретілетін массивты сонардың пайда болуынан бері мұндай тактикалар қолданылмайды, ол баффлдардың "көр нүктесін" жояды.

Тақырыбы мен этимологиясы

Сонар су асты дыбыстарына өте сезімтал болғандықтан, сонар орнатылған кеменің машиналары тудыратын шудан қорғалуы қажет. Әйтпесе, оның өзіндік шуы басқа сонар нысаналарын жауып тастап, сонар массивін тиімсіз етеді. Шуды азайту үшін сонар мен кеменің қалған бөлігі арасына дыбыс жұтатын материал орналастырылады. Бұл сонарды әлдеқайда тиімді етеді, бірақ осы материал орналасқан жерде "көру бұрышының жоқтығы" пайда болады: көбінесе корпусқа орнатылған сонарлар кеменің алдыңғы бөлігінде орналасқандықтан, кеменің мұртында пайда болатын "көру бұрышының жоқтығы" масситтің тікелей артында, көбінесе кормаға қарай орналасады. "Баффлер" термині, сөздің сирек қолданылатын мағынасынан туындаған, яғни "динамикте дыбыс толқындары арасындағы араласуды болдырмайтын бөлік". Су асты кемелеріне қатысты терминологияда қолданылғанда, осы анықтаманы кеңейтіп, былай деуге болады: "су асты кеменің кормасындағы аймақ, ол қозғалтқыш жүйесінің тудырған кавитациясы мен оның қалдырған іздері салдарынан, кемедегі сонар жүйелерінің су асты кеменің артында не бар екенін анықтау мүмкіндігін шектейді".

Баффл аймағын тазалау

Басқа су асты кемесін қадағалап жүрген су асты кемесі нысананың тудыратын бөгеттерін пайдаланып, байқалмай жақыннан ілесе алады. Периодты түрде су асты кемесі «бөгеттерді тазалау» деп аталатын маневрді орындайды, онда кеме солға немесе оңға бұрылып, бұған дейін бөгеттермен жасырылған аймақты алдыңғы сонар массивімен бірнеше минут бойы тыңдайды. Жақсы тактика су асты кемесінен бөгеттерді әртүрлі бағыттарда және әртүрлі интервалдармен тазалауды талап етеді, сонда қуушы су асты кемесі келесі тазалау маневрының қашан және қалай жасалатынын болжамауы керек. Су асты кемесі бөгеттерді тазалағанда, оны қуушы су асты кемесі анықталмау үшін немесе одан да жаман, алдағы су асты кемесімен соқтығыспау үшін шаралар қабылдауы тиіс. Кейбір жағдайларда су асты кемелерінің командирлері бөгеттерді тазалау үшін бір немесе бірнеше тізгінмен бұрылуды таңдауы мүмкін, бұл бөгеттерді тазалау ғана емес, сонымен қатар, мүмкін қуушы су асты кемесіне шабуыл жасау үшін қолайлы жағдайға ие болу үшін жасалады. Мұндай экстремалды маневрлерді басқа күштерге қарағанда, Суық соғыс кезінде Кеңес теңіз күштерінің су асты кемелері жиірек қолданды, осы маневрге «Жыртқыш Иван» деген лақап ат берілді. «Жыртқыш» атауы осы маневрдің екі су асты кемесіне де қауіп төндіретінінен туындады, біріншіден, қуушы су асты кемесінің анықталуы, одан әдетте қозғалтқыштарды тоқтату және максималды үнсіздікке өту арқылы сақталынды, екіншіден, соқтығысу мүмкіндігі, өйткені қуушы кеменің инерциясы алдыңғы су асты кемесімен соқтығысуға әкелуі мүмкін. Маневрдің кенеттен, күтпеген сипаты осы терминнің ағылшын тілді әлемде қолданылуына себеп болды. «Жыртқыш Иван» термині кейде әскери қимылдарға баруға дайын совет басшысының мүмкіндігін сипаттау үшін де қолданылады, әдетте АҚШ-қа қарсы ICBM-дердің шектеулі шабуылына қатысты, бұл Том Клэнсидің «Қызыл қазанға аңшылық» романында пайда болды.

Бұрыштар мен бұғаздар

Бұл баффл тазалау маневрі болмаса да, "Бұрыштар мен серпілістер" деп аталатын жаттығу (кездейсоқ сандармен салынған сегіздіктер, тіке бұрылыстар және тереңдік өзгерістерінің тізбегі) баффл тазалау кезінде туындауы мүмкін қажетсіз өздік шуды жоюға бағытталған. Бұл жаттығу сапардың басында су асты кемедегі бос заттар маневрлерге қауіпсіз бекітілгенін анықтау үшін орындалады; бос заттар баффл тазалау кезінде қажет болатын кенеттен маневрлер кезінде құлап немесе орнын ауыстыруы мүмкін, бұл қарсы су асты кемесі анықтай алатын шуға себеп болуы мүмкін.

Тартылған матрицалық сонарларды пайдалану

Соңғы суық соғыстың және қазіргі заманғы ядролық су асты кемелері, Кеңес Одағының 667BDR жобасы, 671RTM/K жобасы және американдық USS Narwhal, сондай-ақ кемелер, әсіресе су астына қарсы күреске арналған кемелер, сүйретілетін сонар массивін тасымалдайды: ұзын кабельге орнатылған сонар сенсоры, ол кеменің артынан сүйретіледі. Бұл кеменің артындағы аумақтағы акустикалық энергияны анықтайды, бұғаттағыштарды тазарту маневрлерінің қажеттілігін азайтады немесе тіпті жояды. Мұның себебі, сүйретілетін сонар массивінің жиілік жауабы, корпуста орнатылған сонар сенсорларынан әдетте өзгеше болады. Сүйретілетін массивтік сенсорлар конустық пішінді сәулелерге ие, және бұл сәулелер массивтік элементтермен бір бағытта бағытталғанда, "аяқтағы ату" бағыты деп аталатын бағытта, өте кең болады. Осының салдарынан, массивтің "аяқтағы ату" аймақтарында бағыттылығы нашарлайды.