Кіріспе

Xerox компаниясының GUI негізіндегі компьютерлік жұмыс станциясы – Xerox Star жұмыс станциясы, ресми түрде Xerox 8010 ақпараттық жүйесі деп аталады. Бұл дербес компьютерлерде қазіргі стандартқа айналған технологияларды алғаш рет енгізген коммерциялық дербес компьютер, оның ішінде растрлік дисплей, терезелік графикалық интерфейс, белгішелер, бумалар, екі түймелі тышқан, Ethernet желісі, файлдық серверлер, басылым серверлері және электрондық пошта. Xerox корпорациясы 1981 жылдың 27 сәуірінде ұсынған Star атауы техникалық тұрғыдан кеңсе автоматтандыру нарығы үшін жүйемен бірге сатылатын бағдарламалық жасақтамаға ғана қатысты. 8010 жұмыс станциялары сонымен қатар кішкентай зерттеулер мен бағдарламалық қамтамасыз етуді дамыту нарығы үшін Lisp және Smalltalk бағдарламалау тілдеріне негізделген бағдарламалық қамтамасыз етумен де сатылды.

Ксерокс Альто

Xerox Star жүйесінің тұжырымдамасы Xerox Palo Alto Research Center (PARC) жобалаған тәжірибелік жұмыс станциясы Xerox Alto-ға көп қарызды. Алғашқы Alto 1972 жылы қолданысқа енді. Alto-ның дизайны Стэнфорд зерттеу институтының NLS компьютерлік жүйесі және Иллинойс университетінің PLATO жүйесімен бұрын танысқандықтан күшті әсер алды. Бастапқыда тек бірнеше Alto құрылды. 1979 жылға қарай Xerox компаниясында 1000-ға жуық Ethernet желісіне қосылған Alto жұмыс істесе, тағы 500-і ынтымақтасқан университеттер мен мемлекеттік кеңселерде пайдаланылды, бірақ ол коммерциялық өнім ретінде жоспарланбаған еді. Содан кейін 1977 жылы Xerox Alto-ның жаңалықтарын коммерциялық өнімге енгізу үшін даму жобасын бастады; олардың тұжырымдамасы – ірі корпорациялар мен олардың серіктестеріне бағытталған, қымбат лазерлік басып шығару технологиясына негізделген интеграцияланған құжат дайындау жүйесі болды. 1981 жылы жарияланған Star жүйесін дамытуға Дэвид Лиддл жетекшілік етті және 200-ден астам әзірлеуші жұмыс істеді. Бірінші жылдың көп бөлігі кездесулер мен жоспарлауға кетті, нәтижесінде кең және егжей-тегжейлі функционалдық сипаттама жасалды, ол ішкі түрде «Қызыл кітап» деп аталды. Бұл барлық даму жұмыстарының негізгі құжаты болды. Ол интерфейсті анықтады және барлық модульдер мен тапсырмалардың біркелкілігін қамтамасыз етті. Функционалдық сипаттамаға енгізілген барлық өзгерістер стандарттарды қатаң сақтайтын сараптамалық топтан бекітілуі керек еді. Пало-Альтодағы бір топ аппараттық және бағдарламалау құралдарымен жұмыс істейтін операциялық жүйе интерфейсімен айналысты. Эль-Сегундо мен Пало-Альтодағы командалар пайдаланушы интерфейсі мен қолданбаларын әзірлеуде бірлесіп жұмыс істеді. Қызметкерлер жұмыс істеп жатқан технологияларға көп сүйенді: файлдарды бөлісу, басып шығару серверлері және электрондық пошта. Олар тіпті сол кезде ARPANET деп аталған Интернетке қосылды, бұл Эль-Сегундо мен Пало-Альто арасында байланыс орнатуға көмектесті. Star бағдарламалау тілінде Mesa тілінде іске асырылды, ол Modula 2 және Modula 3 тілдерінің тікелей алдын бағытшысы. Mesa объектіге бағытталған емес, бірақ тілде процестер (жіптер) және мониторлар (мутекстер) бар. Mesa әр модуль үшін екі файл жасауды талап етеді: әр объект үшін дерек құрылымдарын және процедураларды анықтайтын анықтама модулі және процедуралар кодын қамтитын бір немесе бірнеше іске асыру модулі. Traits – Star және Viewpoint ортасында объектіге бағытталған мүмкіндіктерді және көп мұрагерлікті іске асыру үшін қолданылатын бағдарламалау конвенциясы. Star командасы Tajo кодолық атауымен және Xerox Development Environment (XDE) сыртқы атауымен күрделі интеграцияланған даму ортасын (IDE) пайдаланды. Tajo Smalltalk 80 ортасымен көптеген ұқсастықтарға ие, бірақ көптеген қосымша құралдары бар, мысалы, DF нұсқасын басқару жүйесі, ол бағдарламашылардан өзгерістер енгізбес бұрын модульдерді тексеруді талап етеді. Тәуелді модульдердегі өзгерістерді тудыратын модульдегі кез келген өзгерістер мұқият бақыланады және құжатталады. Төменгі деңгейлі модульдерге енгізілген өзгерістерге әртүрлі деңгейдегі мақұлдау қажет. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу процесі өте қарқынды болды. Ол көптеген прототиптер жасауды және пайдаланушыларды сынақтан өткізуді қамтыды. Бағдарламалық жасақтама инженерлері PARC зерттеу ортасында қолданылған желілік байланыс протоколдары мен деректерді кодтау схемалары жеткіліксіз болғандықтан жаңаларын әзірлеуге мәжбүр болды. Бастапқыда барлық даму Alto жұмыс станцияларында жүргізілді. Бұл жұмыс станциялары бағдарламалық жасақтама жүктеген ауыр жүктемелерге толыққанды сай келмеді. Тіпті өнімге арналған процессор да жеткіліксіз болып шықты және соңғы минутта аппараттық құралды қайта құру қажет болды. Көптеген бағдарламалық жасақтаманы қайта құру, қайта жазу және кейінірек қосу қажет болды, олар пайдаланушыларды сынақтан өткізудің нәтижелеріне, маркетингтік және жүйелік ескертулерге негізделген. Жүйенің жапон тіліндегі нұсқасы Fuji Xerox компаниясымен бірлесіп жасалды, J Star деп аталды және халықаралық клиенттерге толық қолдау көрсетілді. Соңында, Star функционалдық сипаттамасының көптеген мүмкіндіктері іске асырылмады. Өнімді нарыққа шығару қажет болды, ал шығарылым алдындағы соңғы айлар сенімділік пен өнімділікке бағытталды.

Пайдаланушы интерфейсі

Пайдаланушы интерфейсінің негізгі философиясы – пайдаланушылар үшін интуитивті болуы үшін кеңсе парадигмасын мүмкіндігінше көбірек еліктеу. «Көргеніңіз – алғаныңыз» (WYSIWYG) тұжырымдамасы аса маңызды деп есептелді. Мәтін қағаз сияқты ақ фонда қара түспен көрсетіледі, ал принтер Interpress арқылы экранды көшіреді, бұл PARC-те әзірленген беттік сипаттама тілі. Star-дың негізгі дизайнерлерінің бірі, доктор Дэвид Кенфилд Смит компьютерлік белгішелер мен десктоп метафорасын ойлап тапты, онда пайдаланушы әртүрлі белгішелермен бірге құжаттар мен папкалар бар десктопты көреді. Кез келген белгішеге басу терезе ашады. Пайдаланушылар бағдарламаларды (мәтін редакторы, графикалық бағдарлама немесе электрондық кесте бағдарламалары сияқты) бірінші іске қоспайды, тек файлды ашады, сосын тиісті қолданба пайда болады. Star пайдаланушы интерфейсі нысандар тұжырымдамасына негізделген. Мысалы, мәтін өңдеу құжатында бет нысандары, абзац нысандары, сөйлем нысандары, сөз нысандары және әріп нысандары болады. Пайдаланушы нысандарды тышқанмен басып таңдайды және стандартты нысан функцияларын (ашу, жою, көшіру, жылжыту) біркелкі шақыру үшін пернетақтадағы арнайы пернелерді басады. Сондай-ақ, белгілі бір нысанның қасиеттерін (мысалы, әріп нысаны үшін қаріп өлшемі) көрсету үшін «Қасиеттерді көрсету» пернесі қолданылды. Бұл жалпы қағидалар барлық бағдарламалардың мәзір құрылымын едәуір жеңілдетеді. Нысан интеграциясы бастапқыда жүйеге енгізілген. Мысалы, графикалық модульде жасалған кесте нысанын кез келген құжат түріне енгізуге болады. Ақырында Apple бұл мүмкіндікті Lisa операциялық жүйесінде және Macintosh-та «Publish and Subscribe» ретінде ұсынды. Ол 1990 жылы Microsoft Windows-та Object Linking and Embedding (OLE) енгізілгеннен кейін қолжетімді болды. Бұл тәсіл кейін 1990-шы жылдардың соңында OpenDoc бағдарламалық платформасында, сондай-ақ 1991 жылы Macintosh үшін AppleWorks (алғашқыда ClarisWorks) және 1993 жылы Windows үшін қолданылды.

Сату және коммерциялық қабылдау

Xerox Star бастапқыда жеке компьютер ретінде емес, сонымен қатар Ethernet арқылы басқа жұмыс орындары мен желілік қызметтерге қосылатын интеграцияланған Xerox "жеке кеңсе жүйесінің" бөлігі ретінде қарастырылды. Бір дана бірлік құны , әдеттегі кеңсеге файл сервері мен атау сервері/баспа серверімен бірге кем дегенде 2 немесе 3 машина сатып алу қажет еді. Толық орнату үшін p = $ жұмсау оңай сатылым емес еді, өйткені хатшының жылдық жалақысы шамамен 20 доллар және VIC 20 шамасында болатын. Жұлдыздың кейінгі нұсқалары пайдаланушыларға лазерлік принтермен бірге бір бірлікті сатып алуға мүмкіндік берді, бірақ тек 25 000 дана сатылды, бұл көпшіліктің коммерциялық сәтсіздік деп санауына әкелді. Жұмыс станциясы бастапқыда кеңсе тапсырмаларын орындау үшін Star бағдарламалық жасақтамасын іске қосу үшін жасалды, бірақ ол басқа нарықтар үшін басқа бағдарламалық жасақтамамен бірге сатылды. Бұл басқа конфигурацияларға Interlisp немесе Smalltalk жұмыс станциясы және сервер кірді. Кейбіреулер Star өз уақытынан озып кетті, аздаған ғана әзірлеушілер шеңберінен тыс адамдар жүйенің әлеуетін түсінді, өйткені IBM өзінің 8088 негізіндегі IBM PC-ін салыстырмалы түрде қарапайым PC DOS жүйесімен бірге сол жылы Star-мен бірге таныстырды. Алайда, IBM PC-мен салыстыру маңызды емес болуы мүмкін: мәтін өңдеу саласындағы сатып алушылар оны енгізгенге дейін 8086 негізіндегі IBM Displaywriter, толық беттік портрет қара-ақ Xerox 860 беттік дисплей жүйесі және минутына 120 беттік Xerox 9700 лазерлік принтері туралы білетін. Сонымен қатар, Smalltalk және модельсіз жұмыстың дизайн принциптері 1981 жылдың тамыз айында Byte журналында кеңінен талқыланды, сондықтан Xerox PARC-тің орны және Star-дың әлеуеті оның мақсатты (офистік жүйелер) нарығында жоғалып кетуі мүмкін емес, IBM-нің бұқаралық нарықтағы PC-ді әлдеқайда тиімді арнайы WP жүйелеріне қауіп төндіреді деп күткен емес. Өкінішке орай, электрондық басылымдардағы пионерлердің ықпалды нарығы өз өндіріс процестерін SGML (HTML және XML-дің алдағысы) сияқты жалпы белгілендіру тілдеріне сәйкестендіріп отырды, бұл авторлар арзан офлайн жүйелерді қолдана отырып, құжат құрылымын сипаттауға мүмкіндік берді, бұл олардың қолжазбаларын компьютерлік пленкаға көшіруге дайын етті, ол одан да жоғары ажыратымдылықты ұсынды, одан 360 dpi лазерлік басып шығару технологияларының максималды ажыратымдылығы жоғары болды. Жұлдыздың жетіспеушілігінің тағы бір себебі - Xerox корпоративтік құрылымы болуы мүмкін. Көптен бері көшірме машиналарын жасап келген Xerox өз күшін пайдаланды. Олар ғылыми деректер жүйелерін сатып алуда бір маңызды сәтсіздікке ұшырады. Xerox кірісінің басым бөлігін құрайтын, бұрынғы көшірме машиналары бөлімдері мен жаңадан құрылған бөлім арасында ішкі қызғаныш болды. Олардың маркетингтік әрекеттерін кейбір адамдар жартылай немесе мақсатсыз деп санайды. Сонымен қатар, кеңсе автоматтандырылған жабдықтарын сатуға болатын ең білгір сату өкілдеріне лазерлік принтер жабдықтарын жалдауға жарты миллион долларға дейін үлкен комиссия төленді. Децентрализацияланған жүйелер үшін комиссиялық құрылым бәсекелесе алмайды. Көп тілді техникалық құжаттама нарығы да үлкен мүмкіндік болды, бірақ бұл үшін шекарадан тыс ынтымақтастық қажет болды, оған сол кезде бірнеше сату ұйымдары дайын болған. Тіпті Xerox корпорациясында да, 1980 жылдардың ортасында, бұл жүйе туралы түсінік аз болды. Компания басшыларының азы ғана бұл жүйені көрген немесе қолданған, ал сату топтары, егер олар жоспарлауға көмектесу үшін компьютер сұраса, оның орнына CP/M негізіндегі ескі Xerox 820 немесе 820 II жүйелерін алады. 8010/8012 Жұлдыз жүйелерін Xerox корпорациясында тұқымға салуға тырысу болған жоқ. Ең маңыздысы, Xerox Systems Group (XSG) стратегиялық жоспарлаушылары Apollo Computer немесе Symbolics сияқты басқа жұмыс станцияларын жасаушылармен бәсекелесе алмайтындығын сезінді. Xerox атауы ғана олардың ең үлкен байлығы болып саналды, бірақ бұл клиенттерді тудырмады. Соңында, кейінгі стандарттар бойынша, жүйе өте баяу болар еді, бұл ішінара сол кездегі шектеулі аппараттық жабдыққа, ішінара нашар іске асырылған файл жүйесіне байланысты; үлкен файлды сақтау бірнеше минутқа созылуы мүмкін. Авариялар бірнеше сағатқа созылатын файлдарды жинау процесімен жалғасады, бұл экранның жоғарғы сол жақ бұрышында 7511 диагностикалық кодының пайда болуымен белгіленеді. Star-дың мұрагері Xerox 6085 PCS, әр түрлі, тиімдірек аппараттық платформаны, Daybreak-ті, жаңа, жылдам процессорды қолданады және өнімділікті жақсарту үшін Star бағдарламалық жасақтамасын қайта жазумен бірге, ViewPoint деп аталады. Жаңа жүйе 1985 жылы шығарылды. Жаңа аппараттық құрылғы 1 МБ-тан 4 МБ-қа дейін жедел жадты, 10 МБ-тан 80 МБ-қа дейін қатты дискіні, 15" немесе 19" дисплейді, 5.25" дискеттік дискіні, тышқанды, Ethernet қосылысын және шамамен доллар тұратын бағаны ұсынды.
Xerox 6085 лазерлік принтермен бірге жеке жүйе ретінде сатылуы мүмкін еді. Сондай-ақ, 80186 негізіндегі кеңейту тақтасы арқылы PC үйлесімділігі режимі ұсынылды. Пайдаланушылар ViewPoint жүйесі мен PC негізіндегі бағдарламалық жасақтама арасында файлдарды ауыстыра алатын, бірақ файл форматтары PC-дегі кез келген форматпен үйлесімсіз болғандықтан, кейбір қиындықтар туындады. Бірақ едәуір төмен бағасымен де, ол төмен құнмен салыстырғанда Rolls Royce болды. 1989 жылы Viewpoint 2.0 көптеген жаңа қосымшаларды, десктоптық басылымдарға қатысты ұсынды. Ақырында, Xerox Viewpoint ұсынған интеграцияланған аппараттық/бағдарламалық жүйені тоқтатып, Star интерфейсі мен технологиясын IBM PC үйлесімді платформасында ұсынатын GlobalView деп аталатын бағдарламалық өнімді ғана ұсынды. Бастапқы нұсқасы Mesa CPU қосымша тақтасын орнатуды қажет етті. GlobalView 2.1-дің соңғы нұсқасы 1996 жылы Solaris, Microsoft Windows 3.1, Windows 95 немесе Windows 98 және OS/2 жүйелерінде эмулятор ретінде жұмыс істеді.

Мұра

Star өнімінің нарықта сәтсіздігіне қарамастан, ол үміттерді арттырып, кейінгі компьютерлерге маңызды негіз салды. WYSIWYG өңдеу, Ethernet және каталог, басып шығару, файл және интернет желісі маршрутизациясы сияқты желілік қызметтер, Star-дың көптеген инновациялары компьютерлерде кеңінен қолданыс тапты. Lisa инженерлік тобының мүшелері Star-ды Ұлттық компьютерлік конференцияда (NCC '81) таныстырылған кезде көрді және Купертиноға оралды, онда олар үстелді басқарушыны Star үлгісіндегі белгішелерге негізделген интерфейске ауыстырды. Xerox Gypsy WYSIWYG редакторының әзірлеушілерінің бірі Ларри Теслер 1980 жылы Xerox-тен Apple-ге қосылып, MacApp фреймворкін де жасады. Чарльз Симони 1981 жылы Microsoft Word (3.0) бағдарламасының алғашқы WYSIWYG нұсқасын жасау үшін Xerox-тен Microsoft-қа келді. 1983 жылы Симони Макгрегорды ұсынды, оны Билл Гейтс Windows 1.0 әзірлеуін басқаруға шақырды, себебі Макгрегордың PARC-те терезелік жүйелерде тәжірибесі болған. Сол жылы бірнеше адам PARC-тен Microsoft-қа қосылды. Star, Viewpoint және GlobalView – көптеген табиғи тілдерді, соның ішінде толыққанды мәтін өңдеуді қолдайтын алғашқы коммерциялық есептеу орталары, олар Американың Дауысы, АҚШ-тың басқа да сыртқы істер органдары және бірнеше көпұлтты корпорациялар тарапынан қабылданып алынды. Star-дың пайдаланушы интерфейсінен және шамалы дәрежеде Alto-дан шабыттанған немесе әсер еткен өнімдердің тізіміне Lisa, Macintosh, Graphics Environment Manager (GEM), Visi On, Windows, Atari ST, TRON жобасынан BTRON, Amiga, Elixir Desktop, Metaphor Computer Systems, Interleaf, OS/2, OPEN LOOK (Xerox бірлесіп жасаған), SunView, KDE, Ventura Publisher және NEXTSTEP кіреді. Adobe Systems PostScript Interpress негізінде құрылды. Ethernet 3Com компаниясымен одан әрі жетілдіріліп, де-факто стандартты желілік протоколға айналды. Кейбір адамдар Apple, Microsoft және басқалар Xerox Star-дан GUI және басқа да инновацияларды көшіргенін және Xerox өзінің зияткерлік меншігін тиісті түрде қорғамағанын айтады. Star-дағы инновацияларға қатысты көптеген патенттік өтініштер берілді. Алайда, сол кезде 1975 жылғы Xerox келісім шарты, Федералды сауда комиссиясының (FTC) монополияға қарсы шарасы, компанияның патенттеуге қабілетін шектеді. Сонымен қатар, Star туралы мәлімдемелер дайындалып жатқан кезде, Xerox патенттік адвокаттары лазерлік басып шығару сияқты басқа да жаңа технологиялармен айналысып жатты. Соңында, бағдарламалық қамтамасызда патент беру, әсіресе пайдаланушы интерфейсіне қатысты патенттер, сол кезде жаңа құқықтық сала болып табылды. Xerox Star пайдаланушы интерфейсін қорғау үшін сотқа жүгінді. 1989 жылы Apple Computer, Inc. Microsoft Corp. компаниясына Windows-тағы Macintosh пайдаланушы интерфейсінің авторлық құқығын бұзғаны үшін сотқа шақырылғаннан кейін, Xerox Apple-ге қарсы ұқсас сот ісі қозғады. Алайда, бұл талап үш жылдық мерзімнің өтуіне байланысты мазмұндық емес, процедуралық себептермен қабылданбады. 1994 жылы Apple Microsoft-қа қарсы сот ісін жоғалтты, бастапқыда дауланған мәселелер бойынша ғана емес, сонымен қатар пайдаланушы интерфейсіне қатысты барлық талаптар бойынша да. 2019 жылдың 15 қаңтарында LCM+L жасаған Darkstar деп аталатын Star эмуляторы Windows және Linux жүйелері үшін шығарылды.