Кіріспе
Apple Macintosh және Apple IIGS компьютерлері үшін гипермедиа жүйесі
HyperCard is a software application and development kit for Apple Macintosh and Apple IIGS computers. It is among the first successful hypermedia systems predating the World Wide Web. HyperCard combines a flat file database with a graphical, flexible, user modifiable interface. HyperCard includes a built in programming language called HyperTalk for manipulating data and the user interface. This combination of features – a database with simple form layout, flexible support for graphics, and ease of programming – suits HyperCard for many different projects such as rapid application development of applications and databases, interactive applications with no database requirements, command and control systems, and many examples in the demoscene. HyperCard was originally released in 1987 for $49.95 and was included free with all new Macs sold afterwards.]] quote box | align=right | width=25% | quote=The beauty of HyperCard is that it lets people program without having to learn how to write code — what I call "programming for the rest of us". HyperCard has made it possible for people to do things they wouldn't have ever thought of doing in the past without a lot of heavy duty programming. It's let a lot of non programmers, like me, into that loop. | author=David Lingwood, APDA
Users build or modify stacks by adding new cards. They place GUI objects on the cards using an interactive layout engine based on a simple drag and drop interface. HyperTalk code segments are referred to as "scripts", a term that is considered less daunting to beginning programmers.
HyperCard – Apple Macintosh және Apple IIGS компьютерлері үшін бағдарламалық қосымша және әзірлеу құралы. Бұл World Wide Web-тен бұрын пайда болған алғашқы, табысты гипермедиа жүйелерінің бірі. HyperCard графикалық, икемді, пайдаланушы өзгерте алатын интерфейспен жазық файлдық деректер базасын біріктіреді. HyperCard құрамына деректерді және пайдаланушы интерфейсін басқаруға арналған HyperTalk деп аталатын енгізілген бағдарламалау тілі кіреді. Бұл мүмкіндіктердің үйлесімі – қарапайым формалық орналасуы бар деректер базасы, графикалық қолдаудың икемділігі және бағдарламалаудың қарапайымдығы – HyperCard-ты көптеген жобалар үшін қолайлы етеді, мысалы, қосымшалар мен деректер базасын жылдам әзірлеу, деректер базасы қажет емес интерактивті қосымшалар, басқару және командалық жүйелер, сондай-ақ демосценадағы көптеген мысалдар. HyperCard алғаш рет 1987 жылы 49,95 долларға шығарылды және кейіннен сатылатын барлық жаңа Mac компьютерлерімен бірге тегін берілді.
HyperCard is a software application and development kit for Apple Macintosh and Apple IIGS computers. It is among the first successful hypermedia systems predating the World Wide Web. HyperCard combines a flat file database with a graphical, flexible, user modifiable interface. HyperCard includes a built in programming language called HyperTalk for manipulating data and the user interface. This combination of features – a database with simple form layout, flexible support for graphics, and ease of programming – suits HyperCard for many different projects such as rapid application development of applications and databases, interactive applications with no database requirements, command and control systems, and many examples in the demoscene. HyperCard was originally released in 1987 for $49.95 and was included free with all new Macs sold afterwards.]] quote box | align=right | width=25% | quote=The beauty of HyperCard is that it lets people program without having to learn how to write code — what I call "programming for the rest of us". HyperCard has made it possible for people to do things they wouldn't have ever thought of doing in the past without a lot of heavy duty programming. It's let a lot of non programmers, like me, into that loop. | author=David Lingwood, APDA
Users build or modify stacks by adding new cards. They place GUI objects on the cards using an interactive layout engine based on a simple drag and drop interface. HyperTalk code segments are referred to as "scripts", a term that is considered less daunting to beginning programmers.
«HyperCard-тың ең жақсы жағы – ол адамдарға код жазуды үйренбестен бағдарламалауға мүмкіндік береді. Мен оны "басқалар үшін бағдарламалау" деп атаймын. HyperCard адамдарға бұрын ойламаған нәрселерді жасауға мүмкіндік берді. Бұл көптеген бағдарламашы емес адамдарға, маған, осы салаға қадам жасауға көмектесті.» – Дэвид Лингвуд, APDA
HyperCard is a software application and development kit for Apple Macintosh and Apple IIGS computers. It is among the first successful hypermedia systems predating the World Wide Web. HyperCard combines a flat file database with a graphical, flexible, user modifiable interface. HyperCard includes a built in programming language called HyperTalk for manipulating data and the user interface. This combination of features – a database with simple form layout, flexible support for graphics, and ease of programming – suits HyperCard for many different projects such as rapid application development of applications and databases, interactive applications with no database requirements, command and control systems, and many examples in the demoscene. HyperCard was originally released in 1987 for $49.95 and was included free with all new Macs sold afterwards.]] quote box | align=right | width=25% | quote=The beauty of HyperCard is that it lets people program without having to learn how to write code — what I call "programming for the rest of us". HyperCard has made it possible for people to do things they wouldn't have ever thought of doing in the past without a lot of heavy duty programming. It's let a lot of non programmers, like me, into that loop. | author=David Lingwood, APDA
Users build or modify stacks by adding new cards. They place GUI objects on the cards using an interactive layout engine based on a simple drag and drop interface. HyperTalk code segments are referred to as "scripts", a term that is considered less daunting to beginning programmers.
Пайдаланушылар жаңа карталарды қосу арқылы стектерді құрастырады немесе өзгертеді. Олар карталарға GUI нысандарын қарапайым сүйреп тастау интерфейсіне негізделген интерактивті макет құралы арқылы орналастырады. HyperTalk код бөлімдері «скрипт» деп аталады, бұл термин бастаушы бағдарламашылар үшін аз қорқынышты болып саналады.
HyperCard is a software application and development kit for Apple Macintosh and Apple IIGS computers. It is among the first successful hypermedia systems predating the World Wide Web. HyperCard combines a flat file database with a graphical, flexible, user modifiable interface. HyperCard includes a built in programming language called HyperTalk for manipulating data and the user interface. This combination of features – a database with simple form layout, flexible support for graphics, and ease of programming – suits HyperCard for many different projects such as rapid application development of applications and databases, interactive applications with no database requirements, command and control systems, and many examples in the demoscene. HyperCard was originally released in 1987 for $49.95 and was included free with all new Macs sold afterwards.]] quote box | align=right | width=25% | quote=The beauty of HyperCard is that it lets people program without having to learn how to write code — what I call "programming for the rest of us". HyperCard has made it possible for people to do things they wouldn't have ever thought of doing in the past without a lot of heavy duty programming. It's let a lot of non programmers, like me, into that loop. | author=David Lingwood, APDA
Users build or modify stacks by adding new cards. They place GUI objects on the cards using an interactive layout engine based on a simple drag and drop interface. HyperTalk code segments are referred to as "scripts", a term that is considered less daunting to beginning programmers.
Сыртқы
HyperCard сыртқы команда (XCMD) және сыртқы функция (XFCN) модульдерін пайдалану арқылы едәуір кеңейтілуі мүмкін. Бұл ресурстық бөлімшеге жинақталған код кітапханалары, олар жалпы жүйеге немесе HyperTalk тіліне интеграцияланады; бұл плагин тұжырымдамасының ерте мысалы. Құрылтай плагиндерден айырмашылығы, оларды қолдану үшін жеке орнату қажет емес; оларды стекке қосуға болады, онда олар сол стектегі сценарийлерге тікелей қолжетімді болады. HyperCard 1980-ші жылдардың соңында ең жоғары танымал болған кезде, сатушылардың толыққанды экожүйесі HyperTalk компиляторлары, графикалық жүйелер, деректер базасына қол жеткізу, интернет байланысы және анимация сияқты мыңдаған мұндай сыртқы құралдарды ұсынды. Oracle HyperCard-қа кез келген платформада Oracle деректер базасын тікелей сұрауға мүмкіндік беретін XCMD ұсынды, ол Oracle Card-пен алмастырылды. BeeHive Technologies компьютерге сыртқы құрылғыларды басқаруға мүмкіндік беретін аппараттық интерфейс ұсынды. Apple Desktop Bus (ADB) арқылы қосылған бұл құрал, қосылған сыртқы коммутаторлардың күйін оқи алады немесе көптеген құрылғыларға цифрлық сигналдарды жібере алады. Сыртқы құралдар Macintosh Toolbox-қа қол жеткізуге мүмкіндік береді, онда HyperTalk-қа тән емес көптеген төменгі деңгейдегі командалар мен функциялар бар, мысалы, тізбектік және ADB порттарын басқару.
Даму
HyperCard-ты Билл Аткинсон LSD тәжірибесінен кейін жасады. Оның жұмысы 1985 жылғы наурыз айында WildCard (содан WILD әріптерімен белгіленген) атауымен басталды. 1986 жылы Дэн Винклер HyperTalk-ты жасауға кірісті және сауда белгісі мәселелеріне байланысты атауы HyperCard деп өзгертілді. Ол 1987 жылғы 11 тамызда Бостондағы MacWorld конференциясы мен көрмесінің алғашқы күні жарық көрді, Аткинсон HyperCard-ты Apple компаниясына тек қана компания барлық Mac компьютерлері үшін оны тегін шығаруға уәде берсе ғана тапсыратыны белгілі болды. Apple компаниясы жаңалықты Бостон, Массачусетс штатындағы MacWorld конференциясы мен көрмесімен сәйкестіре шығарып, максималды жарияланымды қамтамасыз етуді көздеді.
Іске қосу
HyperCard бірден табысқа жетті. Apple бағдарламашылар мен әзірлеушілер қауымдастығы (APDA) былай деді: «HyperCard – ақпараттық асығушылыққа ұшыратты. 1987 жылдың тамызынан [жарияланғаннан бастап] қазан айына дейін телефондарымыз тыныш тұрмады. Нағыз хаостың ортасы болды». Шығарылғаннан кейін бірнеше ай ішінде көптеген HyperCard кітаптары және 50 дискілік қоғамдық домендегі жинақтар пайда болды. Apple компаниясының жоба менеджерлері HyperCard-ты көптеген адамдардың ішкі және сыртқы түрде пайдаланатынын анықтады. Ақау туралы хабарламалар мен жаңарту ұсыныстары үздіксіз келіп түсті, бұл оның қолданушыларының алуан түрлілігін көрсетті. Ол тегін болғандықтан, бағдарламалық құралды жақсартуға инженерлік ресурстарды бөлу қиын болды. Apple және оның негізгі әзірлеушілері HyperCard қолданушыларды күшейту арқылы жай ғана сатылатын өнімдердің сатылымын төмендетуі мүмкін екенін түсінді. Стюарт Алсоп II HyperCard Macintosh графикалық интерфейсінің қабығы ретінде Finder-ді ығыстыра алады деп болжады.
HyperCard 2.0-ның нұсқасы
1989 жылдың соңында Apple компаниясының HyperCard инженері Кевин Калхун бағдарламаны жаңартуды бастады. Нәтижесінде 1990 жылы шыққан HyperCard 2.0 пайда болды. Жаңа нұсқада есептеуді қажет ететін кодтың өнімділігін күрт арттыратын, ұшқында компилятор, жаңа қателіктерді іздеу құралы (debugger) және HyperTalk тіліне көптеген жақсартулар енгізілді. HyperCard 2.0 әзірленіп жатқан кезеңде Apple компаниясының тағы бір тобы HyperCard IIGS-ті жасады және 1991 жылы Apple IIGS жүйесі үшін арналған HyperCard нұсқасын шығарды. Білім беру саласына бағытталған HyperCard IIGS, Macintosh HyperCard 1.x нұсқаларымен салыстырылатын мүмкіндіктерге ие болды, сонымен қатар IIGS жүйесінің түсті графикалық қабілеттерін қолдады. HyperCard стектері (бағдарламалық құжаттары) екілік түрде үйлесімді болмаса да, арнайы аудармашы бағдарламасы (тағы бір HyperCard стегі) оларды бір платформадан екіншісіне көшіруге мүмкіндік берді. Кейіннен Apple компаниясы HyperCard-ты қоса алғанда, көптеген қолданбалы бағдарламалық өнімдерін Claris деп аталатын толыққанды еншілес компанияға беруге шешім қабылдады. Көптеген HyperCard әзірлеушілері Claris-ке көшудің орнына Apple компаниясында қалуды жөн көрді, бұл даму тобының бөлінуіне себеп болды. Claris HyperCard арқылы табыс табуға бағытталған бизнес-модель құруға тырысты. Бастапқыда тегін таратылатын HyperCard нұсқаларында авторлық мүмкіндік өшірілген болатын. Claris HyperCard-тың ерте нұсқаларында «Easter Egg» (жасырын мүмкіндік) бар: хабарлама терезесіне «magic» деп енгізгенде, пайдаланушы толыққанды HyperCard авторлық ортасына ие болады. Бұл амал кеңінен таралғаннан кейін, олар HyperCard Player деген жаңа нұсқаны жасады, оны Apple Macintosh операциялық жүйесімен бірге таратты, ал Claris толық нұсқасын коммерциялық мақсатта сатты. Көптеген пайдаланушылар дәстүрлі түрде тегін берілетін және Mac жүйесінің маңызды бөлігі саналатын бағдарламалық өнімді пайдалану үшін ақы төлеуге мәжбүр болғанына наразылық білдірді. HyperCard табыс әкелгеніне қарамастан, Claris оны насихаттауға көп көңіл бөлмеді. Даму шағын жаңартулармен жалғасты, сондай-ақ HyperCard-тың үшінші буынын жасауға жасалған бірінші сәтсіз әрекет болды. Осы кезеңде HyperCard нарықтағы үлесін жоғалта бастады. Бірнеше маңызды, негізгі мүмкіндіктердің болмауына байланысты HyperCard авторлары SuperCard және Macromedia Authorware сияқты жүйелерге көшуді бастады. Дегенмен, HyperCard танымал болып қала берді және Myst ойынының жасаушыларының алғашқы жұмысы болған The Manhole ойынынан бастап, корпоративтік ақпараттық қызметтерге дейін кең ауқымда қолданылды. Apple ақырында Claris компаниясын бас компанияға қайтарып, HyperCard-ты Apple-дың негізгі инженерлік тобына қайтарды. 1992 жылы Apple күткендей HyperCard 2.2 жаңартуын шығарды және Color Tools және Addmotion II лицензиялық нұсқаларын қосты, бұл түсті суреттер мен анимацияларды қолдауға мүмкіндік берді. Алайда, бұл құралдар шектеулі және жиі қолдануға қиын болды, себебі HyperCard 2.0-да нақты, ішкі түс қолдауы болмады.
HyperCard 3.0-ның нұсқасы
HyperCard компаниясы Apple компаниясына қайта оралғаннан кейін, оны қайта іске қосуға бірнеше әрекет жасалды. Өнімнің мультимедиялық құрал ретінде кеңінен қолданылуына байланысты ол QuickTime тобының құрамына енді. Кевин Калхунның басшылығымен HyperCard-қа QuickTime интерактивті (QTi) фильмдерін жасауға мүмкіндік беретін жаңа әрекеттер басталды. QTi QuickTime-ның негізгі мультимедиялық ойнату мүмкіндіктерін кеңейтіп, нағыз интерактивті мүмкіндіктерді және 68000 ассемблер тіліне негізделген төменгі деңгейдегі бағдарламалау тілін ұсынды. Нәтижесінде HyperCard 3.0 алғаш рет 1996 жылы таныстырылды, оның альфа нұсқасы Apple компаниясының жылдық Apple Worldwide Developers Conference (WWDC) конференциясында әзірлеушілерге көрсетілді. Дан Кроудың басшылығымен 1990-шы жылдардың соңына дейін даму жұмыстары жалғасты, ал қоғамдық демонстрацияларда түс қолдауы, интернетке қосылу және веб-браузерде HyperCard стектерін (қазір арнайы QuickTime фильмдері) ойнату мүмкіндігі сияқты көптеген танымал мүмкіндіктер көрсетілді. QuickTime командасы QuickTime 4.0-тың ағынмен ойнату мүмкіндіктеріне көшкен кезде HyperCard 3.0-ты әзірлеу тоқтап қалды. 1998 жылы Стив Джобс Аткинсонның NeXT-ке қосылудың орнына оны аяқтау үшін Apple-де қалуын таңдағаны үшін және (Аткинсонның сөзінше) "оның үстінен Скуллидің әсері сезіліп тұрды" деп бағдарламаны ұнатпады. HyperCard тек классикалық Mac OS жүйесінде ғана жұмыс істейді, бірақ оны PowerPC негізіндегі машиналарда (G5 және одан ертерек) Mac OS X-тің Classic режимінде де пайдалануға болады. PowerPC негізіндегі машиналардағы Mac OS X 10.4 (Tiger) жүйесіндегі Classic режимі – соңғы толыққанды HyperCard авторлық ортасы болып табылады.
Қолданбалар
HyperCard гипертекст және көркемдік мақсаттарда пайдаланылды. PowerPoint пайда болғанға дейін HyperCard жиі жалпы мақсаттағы презентация бағдарламасы ретінде қолданылды. HyperCard қолданбаларының мысалдары: қарапайым деректер базалары, «өз жолыңды өзің таңда» ойындары және оқу-әдістемелік құралдар. Жылдам қолданба жобалау мүмкіндіктерінің арқасында HyperCard көбінесе прототиптік қолданбалар үшін, кейде тіпті 1.0 нұсқасын жасау үшін де қолданылды. Apple компаниясының QuickTime тобы HyperCard-тың ең ірі клиенттерінің бірі болды. HyperCard-тың аппараттық талаптары Macromedia Director-ға қарағанда төмен. HyperCard-та бірнеше коммерциялық бағдарламалық өнімдер құрылды, ең әйгілілері – Myst графикалық ойынының бастапқы нұсқасы, Voyager Company-нің кеңейтілген кітаптары, Бетховеннің Тоғызыншы симфониясының мультимедиялық CD-ROM дискілері, The Beatles тобының «A Hard Day's Night» және Voyager MacBeth. Whole Earth Catalog-тың алғашқы электрондық нұсқасы HyperCard-та жүзеге асырылды және CD-ROM-да сақталды. You Don't Know Jack танымал ойынының прототипі мен демосы HyperCard-та жазылған. Француз автокөлік өндірушісі Renault оны өзінің қоймасын басқару үшін пайдаланды. Канаданың Квебек аймағында HyperCard National Film Board CinéRobothèque кинотеатрында бейнедискілерді салу және алу үшін қолданылатын робот-қолды басқаруға қолданылды. 1989 жылы HyperCard бір Macintosh көмегімен BBC Radiophonic Workshop Studio Network жүйесін басқарды. HyperCard SIDOCI-дің толыққанды функционалды прототипін (әлемдегі пациенттердің электрондық тіркелмелерін жасаудағы алғашқы тәжірибелердің бірі) жасау үшін қолданылды және Монреальдегі DMR консалтингтік фирмасы «операцияға дайындалып жатқан пациенттің күні қалай өтеді» қағазсыз кезеңде көрсету үшін кеңінен пайдаланды. Activision, ол кезде негізінен ойын компаниясы болған, HyperCard-ты бизнес нарығына кіруге мүмкіндік беретін құрал ретінде қарастырды. «Mediagenic» деп аталып, HyperCard негізінде бірнеше маңызды қолданбаларды жариялады, олардың ішінде Дэнни Гудманның «Focal Point» ең танымал болды. HyperCard стектердегі сценарийлерді ашқаннан кейін бірден орындағандықтан, ол макровирустарға ұшырауға бейім алғашқы бағдарламалардың бірі болды. Кен Данхем 1993 жылдың басында Merryxmas вирусын тапты, бұл Concept вирусынан екі жыл бұрын болды. HyperCard негізінде жасалған вирустардың саны аз болды және олардың жалпы әсері минималды болды.
Because HyperCard executed scripts in stacks immediately on opening, it was also one of the first applications susceptible to macro viruses. The Merryxmas virus was discovered in early 1993 by Ken Dunham, two years before the Concept virus. Very few viruses were based on HyperCard, and their overall impact was minimal.
Қабылдау
Есептеп көріңіз! журналы 1987 жылы Apple Applications басылымында HyperCard-тың «Macintosh-ты жеке компьютер таңдауына мүмкіндік беретінін» айтқан. Журнал оның үлкен жад қажеттілігінің 2 МБ жады және қатты дискісі бар компьютерлерге арналғанын атап көрсеткен, сонымен қатар «ең кішкентай бағдарламалау орталығы стеквэр шығара алады», әсіресе CD-ROM қолдану үшін деп болжады. Есептеп көріңіз! 1988 жылы болашақ Mac бағдарламалық жасақтамасының көп бөлігі HyperCard арқылы жасалатынын болжады, себебі оны пайдалану соншалықты әдетке айналдырған еді, әзірлеушілер «басқа ештеңе жасауға үлгермейтіндей» болады. 1989 жылы Byte журналы оны Byte сыйлығының «Үздік» жеңімпаздарының бірі деп тізімдеді. «Кез келген алғашқы нұсқа сияқты, оның да кемшіліктері бар екенін» айтқан журнал «HyperCard бағдарламалық жасақтаманың жаңа санаттарын ашты» деп жазды және Apple-ді оны әр Mac компьютерімен бірге жеткізгені үшін мақтады. 2001 жылы Стив Возняк HyperCard-ты «қашан да жазылған ең жақсы бағдарлама» деп атады.
Мұра
HyperCard – гипертекст тұжырымдамасын пайдалануды және оны көптеген қолданушыларға танымал етуді жүзеге асырған алғашқы өнімдердің бірі. Якоб Нильсен HyperCard-тың, шын мәнінде, тек гипермедиа бағдарламасы болғанын атап өтті, себебі оның сілтемелері мәтіндік нысандар емес, картадағы белгілі бір аймақтардан басталатын. Кейінгі нұсқаларда HTML стиліндегі мәтіндік гиперсілтемелерге қол жеткізу мүмкіндігі болды, бірақ оларды іске асыру қиын болды және көбінесе қолданылмады. Дина Ларсен «Marble Springs» үшін HyperCard-қа сілтемелерді бағдарламалады. Билл Аткинсон кейіннен, егер ол желілік стектердің қуатын түсінген болса, бір машинадағы жергілікті стектерге назар аудармай, HyperCard алғашқы веб-браузерге айналуы мүмкін еді деп өкінді. World Wide Web-тің өсуімен HyperCard танымалдылығын жоғалтты, себебі веб HyperCard сияқты деректерді басқара және жеткізе алатын, бірақ оларды жергілікті дискідегі файлдармен шектемейтін. HyperCard веб-ке елеулі әсер етті, өйткені ол HTTP-нің (Тим Бернерс Лидің әріптесі Роберт Кайлиуге тигізген әсері арқылы) және JavaScript-тің (оның авторы Брендан Эйх HyperTalk-тан шабыттанды) құрылуына ықпал етті. Сондай-ақ, ол алғашқы веб-браузер болған ViolaWWW үшін маңызды шабыт көзі болды. Стектерді шарлау үшін қолданылған көрсеткіш пернесі кейіннен алғашқы веб-браузерлерде гиперсілтеме көрсеткіші ретінде пайдаланылды. «Myst» компьютерлік ойындарының франшизасы бастапқыда HyperCard стегі ретінде шығарылды және кейбір Mac компьютерлермен бірге (мысалы, Performa 5300) жинақталып келді, ол әлі де өмір сүреді, HyperCard-ты барлық уақыттағы ең көп сатылатын компьютерлік ойындардың біріне бастауға мүмкіндік берген технологияға айналдырды. Уикиді ойлап тапқан Уорд Каннингэмнің айтуынша, вики тұжырымын 1980-ші жылдардың соңында жазған HyperCard стегінен табуға болады. 2017 жылы Интернет-архив HyperCard стектерін сақтау және эмуляциялау жобасын құрды, бұл пайдаланушыларға өз стектерін жүктеуге мүмкіндік берді. Apple Wizzy Active Lifestyle Phone прототипінің GUI HyperCard негізінде жасалған.
Дүниежүзілік желі
HyperCard 1990 жылдың соңында Роберт Кейлиуге тигізген әсері арқылы Вебтің дамуына ықпал етті, ол Тим Бернерс-Лидің алғашқы веб-браузерін жасауға көмектескен. Javascript HyperTalk-тан шабыт алды. HyperCard стектері Интернет арқылы жұмыс істемесе де, 1988 жылға қарай кем дегенде 300 стек коммерциялық CompuServe желісінен жүктеуге қолжетімді болды (бұл желі әлі ресми Интернетке қосылмаған еді). Жүйе пайдаланушының компьютеріндегі телефон нөмірлерін байланыстырып, модемсіз нөмірді теруге мүмкіндік береді, бұл үшін арзан құрылғы – гипердиалер қолданылады. Осы тұрғыдан алғанда, Веб сияқты, ол сілтемелер арқылы ақпаратты қарау тәжірибесін қалыптастырады, бірақ сол кездегі TCP/IP протоколы арқылы қашықтықтан жұмыс істемейді. Веб сияқты, ол әртүрлі медиа түрлерін байланыстыруға да мүмкіндік береді.