Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болғатанга (Frafra: Bɔlegataŋa), көбінесе Болга деп аталады, – қала және Гананың Болғатанга муниципалитеті мен Жоғарғы Шығыс аймағының орталығы, Буркина-Фасомен шекараға іргелес орналасқан. Болғатангада 2012-ден астам елді мекен және шамамен 66 685 адам тұрады.
Bolgatanga (Frafra: Bɔlegataŋa), colloquially known as Bolga, is a town and the capital of the Bolgatanga Municipality and Upper East Region of Ghana, adjacent to the border with Burkina Faso. Bolgatanga has over 2012 settlements and a population of about 66,685 people.
Болгатанганың тарихы
Болғатанга (Болбатанга) атауы гуреси тіліндегі "бооле" саз және "танга" тас сөздерінен шыққан. Тарихи тұрғысынан, Болғатанга ежелгі Сахара арқылы өтетін сауда жолының оңтүстік соңғы нүктесі болған. Шығыс жол Болғатангаға жақын Сахель жолымен біріккен. Бұл жол бойында қолөнер бұйымдары – әсіресе, сабаннан тоқылған заттар, бас киімдер мен сыпырғыштар, сондай-ақ былғары бұйымдар, металл әшекейлер және жергілікті киімдер кола жаңғағы мен тұзға саудаластырылған. Болғатанга орналасқан Жоғарғы Шығыс аймағы бұрын Жоғарғы аймақ деп белгілі болған аймақтың бір бөлігі. 1902 жылдан 1960 жылға дейін Солтүстік территория Ұлыбританияның протектораты болды; ол 1960 жылдың 1 шілдесінде Солтүстік және Жоғарғы аймақтарға бөлінді. Жоғарғы аймақ 1983 жылы Жоғарғы Шығыс және Жоғарғы Батыс аймақтарына бөлінді. Болғатанга тұрғындары Касена-Нанкана шығыс муниципалитетіндегі Йоа қауымынан көшіп келген. Болғатангадағы қауымдардың ішінде Атулбабиси, Дагвеом, Букере, Болга Сое, Яригабиси, Зуарунги, Поалико, Тиндамолиго, Гумбиси Зонго және Зонго бар. Болғатангадағы Букере руының Апока биисін Апока Кариян басқарған.
The name Bolgatanga (Bolbatanga) was derived from the Guresi words "Boole" Clay and "tanga" rocks. Historically, Bolgatanga was situated at the southern terminus of the ancient Trans Saharan trade route. The eastern route converged with the Sahelian route, near Bolgatanga. Along the route, handicrafts—especially straw baskets, hats and fans, as well as leather goods, metal jewellery, and indigenous attire—were exchanged for kola nuts and salt. The Upper East Region, where Bolgatanga lies, is part of what used to be known as the Upper Region. Between 1902 and 1960, the Northern Territory was a British protectorate; it was separated into the Northern and Upper Region on July 1, 1960. The Upper Region was apportioned into the Upper East and Upper West Region in 1983. The inhabitants of Bolgatanga migrated from Yoa, a community in the Kasena Nankana East Municipality. Among the communities in Bolgatanga are Atulbabiisi, Dagweom, Bukere, Bolga Soe, Yarigabiisi, Zuarungi, Poaliko, Tindaamoligo, Gumbiisi Zongo and Zongo. The Apoka biisi's of clan Bukere, a community in Bolgatanga, were led by Apoka Kariyane.
Көлік
Болгатангадан Аккра, Кумаси, Мим, Ахафо, Кейп-Кост, Суньяни, Тамале, Тема, Хо, Ва, Элубо, Афлао және Техиман сияқты ірі қалаларға қоғамдық көлік қатынайды. Қала ішіндегі көліктердің ең көп таралғаны – «кандус» деп аталатын жабық рикшалар. Тауарларды тасымалдау үшін «мотор патшасы» деп белгілі жабыны жоқ үш дөңгелекті велосипедтер пайдаланылады. Есек арбалармен жүк тасымалдау Болғатанға халқының өміріне ғасырлар бойы кіріп келгенмен, қазіргі қарқынды дамуға байланысты олар сирек кездеседі.
There is public transportation from Bolgatanga to major cities such as Accra, Kumasi, Mim, Ahafo, Cape Coast, Sunyani, Tamale, Tema, Ho, Wa, Elubo, Aflao, and Techiman. The most popular form of intracity transport is a covered rickshaw popularly referred to as 'candoos'. For the transportation of goods, an uncovered tricycle popularly known as 'motor king' is used. Though the use of Donkey Carts for carrying goods has been part of the life of the people of Bolgatanga it is scarce due to rapid development.
Болгатангадағы өмір
Болғатанга – үлкен орталық базары бар Жоғарғы Шығыс аймағының қолөнер орталығы ретінде танымал. Жоғарғы Шығыс аймағында табатын заттардан өзге, "Болға шапқылары" Болғатангада жасалып сатылады. Болғатанга және оның төңірегіндегі шағын елді мекендер былғары бұйымдар, сабан тоқу және шапан тігу бойынша ең ірі өндірушілерді қамтиды. Суретшілер өздерінің туындыларын үш күнде бір рет ашылатын Болғатанга базарында сатады.
Bolgatanga is known as the crafts centre of the Upper East Region, with a large central market. Apart from items found elsewhere in the Upper East Region, the so called "Bolga hats" are made and sold in Bolgatanga. Bolgatanga and its surrounding suburbs also comprise the largest producers of leather goods, straw baskets, and smocks. The artists sell their works at the Bolgatanga Market, which is open every third day.
Климат
Болгатанганың ыстық, жартылай шөлейтті климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі BSh).
Bolgatanga has a hot semi arid climate (Köppen climate classification BSh).
Кәсіп және тамақтану
Болғатанға халқының негізгі кәсібі – егіншілік. Олар жаңбырлы маусымда қарақұмық, жүгері, күріш, бұршақ, жер жаңғағы және тәтті картоп өсіреді, ал құрғақ маусымда пияз, помидор және бұрыш өсіреді. Көптеген шаруалар кем дегенде бір құс немесе мал өсіреді. Болғатанға халқының негізгі тағамы – қарақұмық, жүгері немесе Гвинея қарақұмығы ұнынан жасалған Туо Заафи (ТЗ), жапырақ сорпасы (бето), окро сорпасы, күріштің қамыр сорпасы.
Farming is the main occupation of the people of Bolgatanga. They engage in subsistence farming of millet, maize, guinea corn, rice, beans, groundnuts, and sweet potatoes during the rainy season and irrigation farming of onions, tomatoes, and peppers during the dry season. Almost every farmer rears at least a bird or animal. The main food of the people of Bolgatanga is Tuo Zaafi (TZ) made with millet, corn, or Guinea millet flour with leaf soup (beto), okro soup, rice porridge.
Болғатанға кітапханасы
Болғатанга кітапханасы – марапатты американдық сәулетші Дж. Макс Бонд Jr. жасаған ерекше жоба, ол Ле Корбюзьеден әсер алған. Бонд 1960 жылдары төрт жыл Ганада, Болғатанга қаласының бас атқарушысы болып тұрғанда өмір сүрді.
The Bolgatanga Library is a notable design of award winning American architect J. Max Bond Jr., who was influenced by Le Corbusier. Bond lived in Ghana for four years in the 1960s. as the municipal chief executive of Bolgatanga.