Кіріспе

Конституциялық қағида

Теңгерімді бюджетке түзету – мемлекеттің кірісінен артық шығын жасауына тыйым салатын конституциялық қағида. Ол үкіметтің жоспарланған кірістері мен шығындары арасында тепе-теңдік орнатуды талап етеді. Теңгерімді бюджет қағидалары Германия, Гонконг, Италия, Польша, Словения, Испания және Швейцария сияқты елдердің, сондай-ақ АҚШ-тың көптеген штаттарының конституцияларына қосылған. АҚШ-та Республикалық партия АҚШ Конституциясына теңгерімді бюджетке түзету енгізуді жақтады. Теңгерімді бюджетке түзетулер дефициттік шығындарды азайтады және саясаткерлерді кеңседе болғанда жауапсыз, қысқа мерзімді шығын шешімдер қабылдаудан ұстайды деп қорғалады. Зерттеулер теңгерімді бюджетке түзетулер қаржылық тәртіпті күшейтетінін көрсетеді. Алайда, экономистердің көпшілігі қатаң жылдық теңгерімді бюджетке түзетулердің жақын уақытта экономикаға зиян келтіретініне келіседі. Экономикалық төмендеу кезінде дефициттік шығындар маңызды пайда әкеледі, ал үкіметтердің шығындарды қысқартуы төмендеуді күшейтеді және ұзартады. Мұны болдырмау үшін көптеген теңгерімді бюджет қағидалары соғыс, ұлттық төтенше жағдай немесе экономикалық дағдарыс кезінде ерекшелік жасайды немесе заң шығарушы органды үстем көпшілік дауыспен қағиданы тоқтатуға мүмкіндік береді.

Австрия

2011 жылдың қарашасында Австрияның коалициялық үкіметі конституциясын өзгертуге және неміс үлгісіндегі Schuldenbremse ("қарыз тежегіші") енгізуге тырысты. Бұл үкіметті 2020 жылға дейін қарыз деңгейін жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 60%-ына дейін төмендетуге міндеттемектеген болар еді. Дегенмен, үкімет конституциялық түзетуді қолдау үшін үштен екі көпшілікті ала алмады. 2019 жылдың қазан айында тағы бір әрекет жасалды, бірақ ол да сәтті болмады.

Дания

Даниядағы жергілікті және аймақтық билік органдары бюджет тапшылығына жол беруге құқығы жоқ және олардың бюджеттері әрдайым теңгерілген болуы керек. Ұлттық үкіметке мұндай талап қойылмайды, оның қарызы Еуропалық Одақтың жалпы ережелерімен ғана шектеледі. Данияның қарызы халықаралық деңгейде салыстырғанда өте төмен, 2019 жылы ЖІӨ-нің 33% құрады.

Франция

2008 жылы Конституцияның 34-бабы мемлекеттік сектор есептерін теңгерлеу мақсатын қосу үшін өзгертілді. 2012 жылы Франция жаңа заң қабылдады (2012–1403), осы заң мемлекеттік қаржының тұрақтылығы және жоспарланған көрсеткіштерден ауытқулар туралы баяндама беруге жауапты тәуелсіз Мемлекеттік қаржы жөніндегі жоғарғы кеңесті құрды.

Германия

2009 жылы Германияның конституциясына өзгерістер енгізіліп, Schuldenbremse ("қарыз тежегі") деп аталатын теңгерімді бюджет ережесі қосылды. Бұл ереже федералды үкіметке де, Германияның аймақтарына (Länder) да қатысты. 2016 жылдан бастап федералды үкіметке ЖІӨ-нің 0,35%-дан жоғары құрылымдық дефицит жасауға тыйым салынды. 2020 жылдан бастап аймақтарға ешқандай құрылымдық дефицит жасауға рұқсат берілмейді. Конституция табиғи апаттар немесе ауыр экономикалық дағдарыстар сияқты төтенше жағдайларда ерекшелік жасауға мүмкіндік береді. Федералды үкімет бұл ережені айналып өту үшін бюджеттен тыс қаражатты (Sondervermögen) да пайдаланды.

Италия

2011 жылы Италия Премьер-Министрі Сильвио Берлускони 2013 жылға дейін бюджетті теңестіруге уәде берді, ал 2012 жылы Италия Конституциясына теңгерімді бюджет туралы түзету Монти үкіметі кезінде, үлкен парламенттік көпшілікпен енгізілді. Түзетілген Конституция бойынша, төтенше жағдай туған кезде дефициттік шығындарға жол берілуі мүмкін, бірақ бұл Парламенттің екі палатасының барлық депутаттарының көпшілігімен бекітілуі керек. Іс жүзінде, "төтенше жағдай" термині кең мағынада түсіндірілді және Парламент әрдайым жаңа қарыз алуға рұқсат берді: осы себепті Италияда шын мәнінде теңгерімді бюджет болған емес.

Польша

Польшаның Конституциясы (1997 жылы қабылданған) мемлекеттік қарызды ЖІӨ-нің 60%-ына дейін шектейді – үкімет осы лимиттен асып түсетін кез келген қаржылық міндеттемелерді қабылдамайды. Бұл деңгейдің ешқашан бұзылмауын қамтамасыз ету үшін Польша ЖІӨ-нің 55%-ына өздігінен қарыз шегін белгілеген, және бұл деңгейден асып кеткен жағдайда үкімет бюджетті теңгерлеу үшін шаралар қабылдауы тиіс.

Словения

2013 жылы Словения парламенті конституцияға теңгерімді бюджет туралы түзетуді мақұлдады, ол 2015 жылы күшіне енді.

Испания

2011 жылы Испания Парламенті Испания Конституциясына өзгеріс енгізу туралы заң жобасын ұсынды, ол 2020 жылға дейін ұлттық және аймақтық деңгейде теңгерімді бюджетті міндеттейді. Заңда мемлекеттік қарыздың ЖІӨ-нің 60 пайызынан аспауы тиіс, бірақ табиғи апат, экономикалық төмендеу немесе басқа да төтенше жағдайлар туғанда ерекшеліктер қарастырылады. Бұл өзгерістер үкіметтің Еуроодақтың жылдық дефицит шегінің 3 пайызын ЖІӨ-ге дейін сақтауын да талап етеді.

Швеция

Швеция үкіметі бір бизнес айналымында бюджеттің артығын ЖІӨ-нің кем дегенде 1%-ы деңгейінде ұстауға міндетті. 2019 жылы бұл көрсеткіш уақытша ЖІӨ-нің 0,33%-ына дейін төмендетілді. Жалпы мемлекеттік қарыз ЖІӨ-нің 35%-ынан жоғары болмауы керек. Бұл ереже барлық деңгейдегі мемлекеттік органдарға, соның ішінде жергілікті билік органдарына да қатысты.

Швейцария

1990 жылдары бюджет тапшылығы мен қарыздың өсуінен кейін, Швейцария азаматтары 2001 жылы қарыз тежегішін конституциялық түзету ретінде қабылдады. Бұл ереже 2003 жылдан бастап күшіне енді. Оған сәйкес, әр жылғы бюджет экономикалық жағдайға түзетулер енгізілгеннен кейін теңгерімде болуы керек. Бұл түзету шығыстарды циклдық көрсеткішпен (нақты ЖІӨ тренді мен күтілетін нақты ЖІӨ арақатынасы) көбейту арқылы жасалады, соның нәтижесінде рецессия кезінде тапшылыққа рұқсат беріледі немесе жақсы экономикалық жағдайда заң шығарушылардың профицит жасауы талап етіледі. Қорытындысы, бұл ереже әр жыл сайын құрылымдық теңгерімді және экономикалық цикл ішінде абсолюттік теңгерімді талап етеді. Егер заң шығарушылар рецессия кезінде кеңейтілген фискалдық саясатты қолдағысы келсе, олар оны экономика жақсы кезеңде жинаған қаражат есебінен қаржылануы керек. Бұл ереже бастапқыда парламенттік көпшіліктің келісімімен «көтерме шығыстарға» рұқсат берген, бірақ соңғы өзгерістер осы шығыстарды қалыпты шығындар ретінде қарастырады.

АҚШ штаттары

Вермонттан басқа АҚШ-тың барлық штаттарының жұмыс бюджетіне қатысты теңгерімді бюджетті қамтамасыз ету шараларының қандай да бір түрі бар. Бұл шаралар штаттар бойынша әртүрлі болады. Индиана штатында "уақытша және кездейсоқ дефициттерге" рұхсат етумен мемлекеттік қарызға тыйым салынған, бірақ теңгерімді бюджетті талап ету шарасы жоқ. Губернатор заң бойынша теңгерімді бюджет ұсынуға міндетті емес, заң шығарушы орган қолда бар кірістер шегінде ассигнованияларды бекітуге міндетті емес, сондай-ақ штат жылды теңгеріммен аяқтауға міндетті емес. Ерекше жағдайдың мысалы – Орегон штатының «kicker» жүйесі, ол мемлекеттік кірістің 2%-дан астам бөлігін салық төлеушілерге қайтару арқылы артық табыстан сақтайды. Штаттардың теңгерімді бюджет талаптары мемлекеттік капиталдық бюджеттерге қолданылмайды, бұл штаттарға көлік және басқа да инфрақұрылым сияқты ұзақ мерзімді шығындарды қаржыландыру үшін қарыз алу мүмкіндігін береді.

АҚШ федералды үкіметі

АҚШ Конституциясында теңгерімді бюджеттің талабы қарастырылмаған, сондықтан федералды үкіметтің теңгерімді бюджетке ие болуы міндетті емес және Конгресс көбінесе оны қабылдамайды. АҚШ Конституциясына ұсынылған бірнеше түзетулер теңгерімді бюджетті міндеттейді. Осы ұсынылған түзетулердің көпшілігі соғыс, ұлттық төтенше жағдай немесе экономикалық төмендеу кезінде теңгерімді бюджеттің талабынан бас тартуға басымдық береді.

Кедергі шығындар

АҚШ-тың көптеген штаттардың конституцияларынан өзгеше, АҚШ Конституциясы АҚШ Конгресінен теңгерімді бюджетті қабылдауды міндеттемейді, яғни салықтар, алымдар, айыппұлдар және басқа да кірістер арқылы үкіметке түсетін күтілетін табыс, жұмсалатын қаражатқа тең немесе одан көп болуы керек. Бұл бюджет тапшылығына және ұлттық қарыздың қалыптасуына әкелді. Эндрю Джексонның президенттік кезінде болған қысқа мерзімді есептегенде, АҚШ Федералдық үкіметі құрылғаннан бері үнемі қарызда болып келеді. Жалпы қарызға мемлекеттік қарыз бен федералдық қорлардан алынған қаражат кіреді, мысалы, Medicare және Әлеуметтік қамсыздандыру. Қаржы жылының соңындағы жалпы қарыз (миллиард доллармен, дефляцияланбаған) мынадай: ЖІӨ-нің % ретінде (Қаржы министрлігі/MW, OMB немесе OMB/MW) ЖІӨ (миллиард доллар) OMB/BEA есебі = MW.com 1910 2.653 8.0 2.653 8.0 есебі 32.8 1920 25.95 29.2 25.95 29.2 есебі 88.6 1927 18.51 19.2 18.51 19.2 есебі 96.5 1930 16.19 16.6 16.19 16.6 есебі 97.4 1940 42.97 50.7 44.4 52.4 42.97 42.1 96.8/ 1950 257.3 256.9 91.2 94.2 219.0 80.2 273.1/281.7 1960 286.3 290.5 54.6 56.0 236.8 45.6 518.9/523.9 1970 370.9 380.9 36.2 37.6 283.2 28.0 1,013/1,026 1980 907.7 909.0 33.4 71.1 926.1 26.1 2,724 1990 3,233 3,206 56.0 56.4 2,412 42.1 5,735 2000 5,674 5,629 57.4 57.8 3,410 34.7 9,821 2001 5,807 5,770 56.4 56.8 3,320 32.5 10,225 2002 6,228 6,198 58.8 59.0 3,540 33.6 10,544 2003 6,783 6,760 61.6 61.8 3,913 35.6 10,980 2004 7,379 7,355 63.0 63.2 4,296 36.8 11,686 2005 7,933 7,905 63.6 63.8 4,592 36.9 12,446 2006 8,507 8,451 63.8 64.2 4,829 36.5 13,255 2007 9,008 8,951 64.4 64.8 5,035 36.2 13,896 2008 10,025 9,986 69.2 69.6 5,803 40.2 14,439/14,394 2009 11,910 11,876 83.4 84.4 7,552 53.6 14,237/14,098 2010 13,562 93.4 90.2 62.2/14,512 1940-2009 жылдарға арналған ЖІӨ көрсеткіштері 2010 жылғы Басқару және бюджет кеңсесінің деректеріне негізделген, олар бұрынғы жылдардың көрсеткіштерін ЖІӨ өлшемдеріндегі маңызды өзгерістерге байланысты қайта қарады. 1950-2010 жылдарға арналған ЖІӨ өлшемдері 2010 жылғы желтоқсандағы Экономикалық талдау бюросының деректеріне негізделген, олар да қайта қарауға жатады. 1980, 1990 және 2000-2007 жылдардағы екі өлшем аз ғана өзгешеліктерді көрсетеді.

Никсон мен Картер

1969 жылы артықшылық анықталған кезде президент болған Ричард Никсон басқаруымен дефициттік шығындар қайта жаңғыртылды. Никсонның кеңесшілері теңгерімді бюджетті сақтаудың орнына инфляциямен күресуді жөн көрді. Никсонның "Енді бәріміз кейнсианбыз" деген сөзі бюджет тапшылығына қатысты, оны оның әкімшілігі жеңіл рецессия жылдарында жинақтай бастады. Ол сондай-ақ бейбіт уақыттағы жалақы мен бағаны бақылаудың, мұнай квоталарының және жоспарлы экономиканың көптеген басқа да ерекшеліктерін енгізді. Алайда, Уотергейт жанжалы мен бюджет тапшылығының салыстырмалы түрде шағын болуына байланысты көптеген сын-ескертпелер Джимми Картер әкімшілігіне дейін назардан тыс қалды. Картер президенттік кезеңінде экономика инфляция деңгейінің өсуіне қарамастан тоқырағандықтан, "стагфляция" термині кеңінен қолданысқа енді. Мұндай экономикалық жағдай АҚШ-та бұрын естілмеген, себебі экономикалық өсім кезеңінде бағалар мен жалақының көтерілуі қалыпты жағдай саналды. Республикашылар "Демократтардың дефициті" туралы жиі айта бастады және оны емдеу ретінде Теңгерімді Бюджет туралы түзетуді ұсынды. Осы кезеңде көптеген либералды демократтар Теңгерімді Бюджет туралы түзетуді талап ете бастады, соның ішінде 1980 жылы Картерге қарсы президенттікке кандидат болған Калифорния штатының губернаторы Джерри Браун және кейіннен АҚШ Сенатына сайланғаннан кейін түзетудің ең жақын нұсқасын жазған Пол Саймон.

Ұлттық салық төлеушілер одағы және V бап бойынша келісім

1980 жылғы президенттік сайлауда президенттікке республикашыл Рональд Рейган, ал Сенаттың бақылауы республикашылдарға тиді. Президент Рейганның қолдауымен түзетуді қабылдау ықтималдығы арта түсті. 1982 жылдың 4 тамызында АҚШ Сенаты Бірлескен қаулы 58-ді ұсынды және талқылады, ол АҚШ Конституциясына түзету енгізе отырып, әр жылғы Федералды бюджетте "жалпы шығындар жалпы кірістерден аспауы тиіс" деген талап қойды, бұл үшін екі палатаның үштен екі көпшілігінің дауысы қажет. Бірлескен қаулы 58 Сенатта қабылданды, бірақ Өкілдер палатасында жеңіліске ұшырады, қажетті 2/3 көпшіліктен 46 дауыс кем болды. Түзетуді қолдаушылар көңілдері құламай, бұл бұрынғыдан да қажет деп мәлімдеді. Олар Конгрестің басынан асыру жоспарын бастады, себебі АҚШ Конституциясы штат заң шығарушы органдарының үштен екі бөлігіне Конституцияға ұсынылатын түзетулерді жазу мақсатында конвенция шақыру туралы петиция беруге мүмкіндік береді, мұндай процедура Конституция тарихында ешқашан орын алмаған; Конституцияның өзі 1787 жылғы алғашқы конституциялық конвенция арқылы құрылды. Бұл күш-жігердің көп бөлігі бастапқыда Ұлттық салық төлеушілер одағы және оның сол кездегі президенті Джордж Снайдер, Мэриленд штаты Сенатының бұрынғы көпшілік көшбасшысы ұйымдастырды. Көптеген адамдар бұл идеяға қызығушылық танытты; кейбір конституциялық сарапшылар мұндай орган өзінің жарияланған мақсатымен шектеліп қалмай, Конституцияны кеңінен қайта жаза алатынын, мүмкін Құқықтар туралы билльді алып тастау немесе қысқарту мүмкін екенін айтты, бұл туралы қолдаушылар негізсіз қорқыныш деп сипаттады, себебі кез келген ұсынылған өзгерістерді штаттардың үштен бірі бекітуі керек, бұл конституциялық негізгі бостандықтарды жоюға бағытталған кез келген әрекеттің сәтсіздікке ұшырауына әкеледі. Оппозициядағылар сондай-ақ мұндай конвенцияға делегаттарды іріктеу үшін ешқандай механизм болмағанын атап өтті, яғни штаттар демократияны бұзуға бейімделген тәсілмен оларды таңдауы мүмкін. Қолдаушылар өз конституциялық сарапшыларын ұсынды, олар мұндай конвенцияны шектеу толығымен конституциялық екенін, оны штаттар шақырған мақсатқа дейін шектеуге болатынын және штаттар 1787 жылғыдай, өзін ұсыну үшін делегаттарды таңдауға еркін болатынын мәлімдеді.

Грамм-Радман-Холлингс заңы

Мүмкін, талап етілген үштен екіге жуықтап қалған мемлекеттік заң шығарушы органдардың осындай конвенцияны шақыру туралы өтініштерінің саны және бюджетті теңестіру үшін дербес түрде жеткілікті кесімдер жасауға қабілетсіз екенін мойындағаннан кейін, Конгресс 1985 жылы Сенаттың қолдаушыларының атымен аталған Грамм-Рудман-Холлингс заңымен жауап берді. Бұл заң, белгілі тапшылықты азайту мақсаттарына қол жеткізілмеген жағдайда, дискрециялық шығыстарды автоматты түрде қысқартуды көздеді. Бұл заң көп ұзамай түрлі оппозициялық топтардың сынауына іріткі болды, олар үкіметтің қажеттіліктерді қанағаттандырудағы сәтсіздігіне, тапшылықты жоя алмауына және үкіметтегі басқа да кемшіліктерге кінәлады. Ол халыққа таныс бағдарламаларға әсер ете бастағанда және соттарда ішінара күшін жойғаннан кейін, алдымен оның күшін кейінгі жылдарға шегеру үшін түзетілді, содан кейін толығымен күштен шығарылды.

Джордж Буш пен Росс Перо

Президент Джордж Буш, Перс шығанағындағы соғысқа Конгресс тарапынан қолдауды қамтамасыз ету мақсатында, салықты көтермейміз деген сайлауалды уәдесінен бас тарды, себебі ол өзінің консервативті базасының қаржы тапшылығына байланысты наразылық білдіріп жатқанын байқады. Теңгерімді бюджет түзету туралы идеясын қорғау үшін сөйлеген сөзінде Буш АҚШ үкіметін үй шаруашылығымен салыстырды. Дефициттік шығындар жалғасты, бірақ 1992 жылғы президенттік сайлауда Росс Пероның қатысуына дейін бұл мәселе аса маңызды болмады. Перо дефицитті және оны жою жоспарларын өзінің сайлау науқанының басты мәселесі етіп қойды, сондай-ақ сауда дефицитін азайту және жою бойынша протекционистік жоспарларын ұсынды. Теңгерімді бюджет түзетуді жақтаған көптеген адамдар Пероның штабына қосылды. Көптеген дауыстар жинағанына қарамастан, Перо бірде-бір штаттан жеңіске жете алмады (электоралдық дауыс саны – нөл). Ол саяси аренадан бірте-бірте суытылып, кейіннен жасаған қатысуларында көбінесе сауда дефициті мәселесіне назар аударды.

Ньют Гингрич, Клинтон және бюджет артықшылығы

Президент Билл Клинтон конституциялық түзетуді қолдамады, бірақ 1992 жылғы сайлау науқанында ол бюджетті қалыпты фискалдық саясат арқылы теңестіруге шақырды. Ол билікке үлкен тапшылықпен келді. Клинтон 1993 жылғы Ұлттық бюджеттік келісім заңын қол қойды, ол салықтарды көтеру арқылы тапшылыққа қарсы күресті. 1998 жылғы бюджеттен бастап, екінші мерзімінде федералдық үкімет 2001 қаржы жылына дейін жыл сайын бюджет профицитін көрсетті. Клинтон әкімшілігі кезінде 1998, 1999, 2000 және 2001 қаржы жылдарында 419 миллиард долларлық ресми профицит болды. Дегенмен, осы ресми теңгерілген бюджет мемлекеттік қарыздың (немесе бюджеттің) профицитін ғана білдірді, онда Қаржы министрлігі үкіметаралық қарыздан (әсіресе Әлеуметтік қамсыздандыру трастық қорынан) артқан салық түсімдерін алып, Қаржы облигацияларына қосымша пайыз төледі. Нәтижесінде, төрт жылдық шартты "профицит" тек мемлекеттік қарыз есебінен болды, ал ұлттық қарыз әр қаржы жылында өсті, ең төменгі көрсеткіш 2000 қаржы жылында 17,9 миллиард долларлық тапшылықты құрады. Сонымен қатар, GNMA, FNMA және FHLMC сияқты мемлекеттік кепілдік берілген мекемелер (GKE) бұрынғы 3 жылмен салыстырғанда қосымша 543,6 миллиард доллар қарыз алып, жұмсады. GKE қарыздық құралдары АҚШ үкіметінің бағалы қағаздары ретінде жіктеледі, бірақ ресми түрде федералдық қарыздың жалпы сомасына кірмейді. Джон Бак жіберген.

1995 жылы республикашылдар басымдығымен Конгресс президент Клинтонмен бірден қақтығысқа түсті, нәтижесінде бюджетқа вето қойылды және федералдық үкімет қысқа мерзімге жабылды. Келіссөздерге қарамастан, шығындарды қысқарту қарқыны бойынша келіспеушіліктер сақталды. Ақырында республикашылдардың жасаған ұсыныстары, жабылусыз қол жеткізілетін нәтижеден көп ерекшеленбеді. "Америкамен келісім" атты сайлауалды бағдарламалық құжатының бір тармағы, кейіннен Палата Төрағасы болған Ньют Гингричтің ойынша, теңгерілген бюджеттік түзетуді талап етті. 1995 жылы осындай түзету Өкілдер палатасынан өтті және Сенатта бір дауысқа жетпей қалды. Соңғы Мемлекеттік хабарламасында Клинтон АҚШ есептерін теңгеріп, қарызын төлеуді жалғастыру керек екенін айтты.

Джордж Буш пен Барак Обаманың тұсында болған тапшылықтар

Рецессия, салықтарды қысқарту және әскери және басқа да шығындарды арттыру 1990 жылдардың соңындағы артықшылықтарды жойды. АҚШ тарихындағы ең үлкен дефицит пен қарыз да өсті. 2002 жылдың 30 қыркүйегінен бастап 2004 жылдың 30 қыркүйегіне дейінгі қаржы жылдарында бюджет тапшылығы шамамен 50%-ға өсті. 2008 жылы, Джордж Буш президенттігінің соңғы жылы, дефицит тағы да екі есеге көбейіп, алғаш рет 1 триллион доллардан асты, ЖІӨ-нің 57,0%-дан 74,5%-ға дейін өсті. 2008 жылдың соңында Ұлы дағдарыстың салдарынан салық түсімдерінің күрт төмендеуі және федералдық ынталандыру шығындарының өсуі дефициттің жылдам өсуіне ықпал ете бастады. Буш әкімшілігінің дағдарысқа жауап ретінде атқарған шаралары – банктерді құтқару және 2008 жылдың соңындағы экономикалық ынталандыру, сондай-ақ Обама әкімшілігінің алғашқы айларындағы қосымша ынталандыру шығындары дефицитті одан әрі арттырды. 2009 жылдың соңына қарай ұлттық қарыз рекордтық 11,9 триллион долларға жетті. Конгресс Бюджет Кеңсесі 2009 жылдың наурызында Обама әкімшілігі кезінде мемлекеттік қарыз 2008 жылы ЖІӨ-нің 40,8%-ынан 2012 жылы 70,1%-ға дейін өседі деп бағалады. Жалпы қарыз 2009 қаржы жылының соңында ЖІӨ-нің 84,5%-ына, ал 2010 қаржы жылының соңында ЖІӨ-нің 93,5%-ына жетті. (Жалпы қарыз мемлекеттік қарызды және үкіметаралық ұстанымдарды қамтиды – Medicare және Әлеуметтік қамсыздандыру сияқты федералдық қорлардан алынған қаражат.) +1994-2012 қаржы жылдарындағы АҚШ мемлекеттік қарызына қосылған сомалар (фискалдық жыл, бұрынғы жылдың 1 қазанынан басталады) Жылдық дефицит ЖІӨ-сінің пайыздық үлесі Жалпы қарыз ЖІӨ-сінің пайыздық үлесі 1994$281.0 млрд 4.0%$4.70 трлн 67.3% 1995$281.5 млрд 3.8%$4.95 трлн 67.8% 1996$251.0 млрд 3.2%$5.20 трлн 67.7% 1997$188.5 млрд 2.3%$5.40 трлн 65.9% 1998$113.0 млрд 1.3%$5.55 трлн 63.8% 1999$130.0 млрд 1.4%$5.65 трлн 61.4% 2000$18.0 млрд 0.2%$5.65 трлн 57.8% 2001$133.5 млрд 1.3%$5.80 трлн 56.8% 2002$421.0 млрд 4.0%$6.25 трлн 59.1% 2003$555.0 млрд 5.1%$6.80 трлн 61.8% 2004$596.0 млрд 5.1%$7.40 трлн 63.1% 2005$553.5 млрд 4.4%$7.95 трлн 63.7% 2006$536.5 млрд 4.1%$8.50 трлн 64.3% 2007$500.5 млрд 3.6%$9.00 трлн 64.8% 2008$1,017 млрд 7.1%$10.0 трлн 69.6% 2009$1,885 млрд 13.4%$11.9 трлн 84.5% 2010$1,652 млрд 11.4%$13.6 трлн 93.5% 2011$1,316 млрд 8.2%$15.2 трлн 96.5% 2012$1,327 млрд 8.4%$16.3 трлн ~104%

2011 жылғы АҚШ қарыз төбесі дағдарысы кезінде, кейбір республикандықтар қарыз төбесін көтеру арқылы дағдарысты болдырмауға бағытталған заң жобасын қолдады, бірақ бұл көтерілу Конгресс екі палатасынан келісілген теңгерілген бюджеттік түзетуді мақұлдағаннан және штаттарға жібергеннен кейін ғана күшіне енуі керек еді. Бюджетті теңгеріп қана қоймай, ол федералдық шығындарға жалпы ішкі өнімнің пайыздық көрсеткісі бойынша конституциялық шектеу қоюға және салықты көтеру бойынша көпшілік дауыс беруді талап етуге де бағытталған еді. 1995 жылы түзетуді қолдаған Палата Ережелер комитетінің төрағасы Дэвид Дрейер (R CA) 1990 жылдардың соңында бюджетті теңгергеннің табысы ескеріле отырып, Конституцияны өзгерту қажеттілігі туралы ойын өзгерткенін мәлімдеді.

Әсері

Экономистер арасында қатаң теңгерімді бюджетке түзету енгізудің зиянды салдары болады деген келісім бар. Экономикалық төмендеу кезінде тапшылықпен шығыс жасау маңызды пайда әкеледі, ал үкіметтердің шығыстарды қысқаруы төмендеуді ушықтырып, ұзартады. IGM 2017 жылы жүргізген сауалнама бойынша, АҚШ экономистерінің 99 пайызы, сенім деңгейімен есептегенде, теңгерімді бюджетке түзету АҚШ-тағы экономикалық өнімнің өзгеруін азайта алмайды дегенге келісті, ал 53 пайызы федералды үкіметтің қарыз алу құнын едәуір төмендетпейді деп келісті. Экономист және қоғамдық таңдау ғылымының маманы Джеймс Бьюкенен теңгерімді бюджетке түзетуді ынталы түрде қолдаған. АҚШ саясатында республикашылдар теңгерімді бюджетке түзетулерді жақтауға бейім, ал демократтар оларға қарсы. Бюджет және саясатты жоспарлау орталығы конституциялық теңгерімді бюджетке түзетулер қауіпті жағдай тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл түзету «саяси позиция» деп аталады, себебі оның жақтастары оны теңгерімді бюджетті қолдайтындар ретінде көрсетуге тырысады, бірақ осы мақсатқа жету үшін қандай танымы жоқ салықтарды арттыруға немесе шығыстарды қысқаруға қолдау көрсетпек екендерін нақты айтпайды. Мысалы, дефицитке қарсы Concord Coalition ұйымының өкілі Роберт Биксби бұл түзетуді «қауіптен қашу құралы» деп атады. Мұндай түзетуді орындау қиын болуы мүмкін екені айтылады. Басқа себептердің ішінде, АҚШ-тағы стандартты бюджеттік процесте жобаланған көрсеткіштер қолданылады. Бюджеттің кез келген қаржы жылында теңгерімсіз болып қалатынын алдын ала білуге болмайды. Конгресс теңгерімді бюджетті қабылдауға ғана міндетті болса, кіріс туралы болжамдарды көбейту немесе шығыстарды бюджеттен тыс арналарға бағыттап оңай айналып өтуге болады. Теңгерімді бюджетке түзету ұсыныстары көбінесе соғыс сияқты төтенше жағдайлар үшін ерекшеліктерді қамтиды. Конгресс елді жыл сайын соғыс жағдайында деп жариялап, саяси тұрғыдан қиын шығыстарды қысқаруға немесе салықтарды арттыруға қажеттілікті болдырмауға тырысуы мүмкін.

Гонконг

Гонконгтың Негізгі Заңы үкіметтің бюджет дайындау кезінде "шығыстарды кірістер шегінде ұстауын" және "табуды болдырмауын" талап етеді. 2019 жылы Гонконгтағы ЖІӨ-ге шаққандағы қарыз 42,4% болды.