Кіріспе
Стаффордшир – Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы теңізге шығу жолы жоқ округ. Ол солтүстік-батыста Чеширмен, шығыста Дербишир және Лестерширмен, оңтүстік-шығыста Уорвикширмен, оңтүстікте Уэст-Мидлендс және Ворчестерширмен, ал батыста Шропширмен шектеседі. Стаффордширдің тарихи округіне Вулвергемптон, Уолсолл және Вест-Бромвич қалалары кіреді, бірақ 1974 жылы әкімшілік мақсаттармен олар жаңа Уэст-Мидлендс аймағына қосылды. Соның нәтижесінде Стаффордширдің әкімшілік аймағы оңтүстікке қарай тар тізбектей созылып, Уэст-Мидлендстен Ворчестерширдің шекарасына дейін жетеді. 1990 жылдары Стоук-он-Трент қаласы әкімшілік аймақтан бөлініп, жеке билік құрады, бірақ салтанатты және дәстүрлі мақсаттар үшін әлі де Стаффордширдің құрамында саналады. Тарихи округтың ауданы 781 000 акр (1 250 шаршы миль) құрайды және 1801 жылғы алғашқы халық санауы бойынша 239 153 адам тұрған.
Staffordshire is a landlocked county in the West Midlands of England. It adjoins Cheshire to the north west, Derbyshire and Leicestershire to the east, Warwickshire to the south east, West Midlands and Worcestershire to the south, and Shropshire to the west. The historic county of Staffordshire includes Wolverhampton, Walsall, and West Bromwich, these three being removed for administrative purposes in 1974 to the new West Midlands authority. The resulting administrative area of Staffordshire has a narrow southwards protrusion that runs west of West Midlands to the border of Worcestershire. The city of Stoke on Trent was removed from the admin area in the 1990s to form a unitary authority, but is still part of Staffordshire for ceremonial and traditional purposes. The historic county has an area of 781,000 acres (1,250 sq. miles) and at the first census in 1801 had a population of 239,153.
Темір дәуірі мен Рим
Британдықтардың ертедегі қалдықтары графтықтың әртүрлі аймақтарында кездеседі; және көптеген обалар ашылды, олардың ішінде адам сүйектері, құмыралар, фибулалар, тас балғалар, білезіктер, түйреуіштер, керамика және басқа да заттар табылған. Доведейлдің жанында, Веттонның шамасында, Бороу-Холс деп аталатын жерде жиырма үштен аспайтын обалар ашылды, ал британдық әшекейлер Нидвуд орманында, Төменгі Дове мен Трент бұрышының оңтүстігі арасындағы ауданда табылды. Бірнеше римдік лагерьлер де сақталған, мысалы, Браунхиллс жанындағы Уотлинг көшесіндегі Кнав қамалы сияқты.
Англосаксон тілдері
Аймақтың символы – Стаффордшир түйіні, 805 жылға қарай дараланған Англияның тас айқыш белгісінде көрінеді. Айқыш белгісі әлі күнге дейін Стоук шіркеуінің қорымында тұр. Осылайша, түйін i) ежелгі Мерсия символы немесе ii) ирланд христиандығынан алынған символ болып табылады, өйткені христиан дінін 650 жылы Линдисфарннан келген ирланд монахтары Стаффордширге әкелген. Қазіргі Стаффордшир айманына 6 ғасырда Тамвортқа қоныстанған англ тайпасы шабуыл жасады, ол кейін Мерсия патшаларының резиденциясы ретінде танымал болды, және одан кейін Канок Чейс аймағынан тыс, солтүстіктегі Соу аңғары және оңтүстіктегі Уотлинг жолы арқылы өтті. Аймақ даттардың жиі шабуылына ұшырады, олар 910 жылы Теттенхоллда және Веднесфилдте жеңіліске ұшырады, ал Эдуард Ескі патша солтүстік Мерциялықтарды қуып шығарғаннан кейін, 914 жылы Стаффордта салынған бекінілген қаланың төңірегінде оңтүстік Мерсияның жері графтыққа айналды. Округ, мүмкін, 913 жылдан кейінгі онжылдықта құрылған; себебі сол кезде Стаффорд – Трент өзенін кесіп өту үшін әскердің стратегиялық әскери орны – қауіпсіз бекінілген қамалдамаға айналып, королева Этельфлэдтің жаңа астанасы болды. Округ туралы алғашқы айғау 1016 жылы Англосаксондық жылнамасында келтірілген, онда ол Кануттың шабуылына ұшырады.
Нормандықтар жаулап алуы
Стаффордшир Вильгельм Жеңімпазға қарсылық көрсеткені үшін аяусыз қысымға және мүліктерінің тәркіленуіне ұшырады, ал "Domesday Survey" округтің халқы азайып, кедейленгенін көрсетеді. Осы кезеңде округте бар болғаны 64 диірмен болған, ал кішірек Дорсет округінде 272 диірмен тіркелген. Жеңістен кейін ешбір ағылшынға маңызды мүліктерді сақтап қалуға рұқсат берілмеді, ал сауалнама кезіндегі негізгі жер иелері – Монтгомери графы Роджер, Честер графы Хью, Бертон және Тутбери қамалдарын иеленген Генри де Феррерс, Роберт де Стаффорд, кейіннен бірінші Дадли бароны атанған Уильям Фиц Анскульф, Ричард Форестер, Рейнольд Бейльджоль, Ральф Фиц Хьюберт және Найджел де Стаффорд болды. Феррерс және Стаффордтар ұзақ жылдар бойы Стаффордшир тарихында маңызды рөл атқарды, ал Уильям Фиц Анскульфтің басқаруымен Дрейтонды иеленген Турстин – Дрейтон бассеттерінің арғы атасы болды. Сауалнама кезінде Бертон Стаффордширдегі жалғыз монастырь болды, бірақ Стаффорд, Вулвергемптон, Теттенхолл, Личфилд, Пенкридж және Тамвортта канондардың негіздері болды, ал Ханбери, Стоун, Стренсалл және Трентемдегі басқалары Жеңіске дейін жойылған немесе таратылған.
Орта ғасырдың кейінгі кезеңдері
13 ғасырда Стаффордшир Стаффорд архидиакониясын құрды, оның құрамында Стаффорд, Ньюкасл, Алтон және Лик, Тамворт және Тутбери, Лапли және Крейгулл деканаттары болды. 1535 жылы Ньюкасл деканаты Стоун деканатымен біріктірілді, ал деканаттар 1866 жылға дейін өзгеріссіз қалды, содан кейін олардың саны жиырмаға дейін артты. 1878 жылы Тренттегі Стоук архидиакониясы құрылды, ал 1896 жылы деканаттар қазіргі санына жеткізілді; Стаффорд архидиакониясы Хандсворт, Химли, Личфилд, Пенкридж, Ругели, Стаффорд, Тамворт, Трайслл, Тутбери, Уолсолл, Веднесбери, Вест-Бромвич және Вулвергемптон деканаттарын қамтиды; Тренттегі Стоук архидиакониясы Алстонфилд, Чидл, Экклшолл, Хэнли, Лик, Лайм астындағы Ньюкасл, Тренттегі Стоук, Трентэм және Утоксетер деканаттарынан тұрады. Генрих III патшаның тұсындағы соғыстар кезінде Стаффордширдің Бассеттер мен Феррерлер сияқты көптеген ірі әулеттері Саймон де Монфортты қолдады, ал 1263 жылы принц Эдуард граф Роберт Феррердің осы округтегі барлық жерлерін жойды және Тутбери қамалын қиратты. Ақ гүлдер соғысы кезінде Эклшалл бір кезде королева Маргареттің штабы болды, ал 1459 жылы Блор Хитте Ланкастерлер жеңіліске ұшырады.
Стаффордширдің жүздеген
Стаффордширдің бес жүздігі Домсдей сараптамасынан бері сақталған, ал шекараларының көп бөлігі жиырмасыншы ғасырға дейін дерлік өзгеріссіз қалды. Дегенмен, Эдингейл Дербиширге, ал Тирли Шропширге қосылды, сондай-ақ Чесуардин, Чипналл және қазір Шропширде орналасқан Боббингтонның бір бөлігі Стаффордширге қарады. Оффлоу және Тотмонслоу жүздерінің аттары саксон қолбасшыларының жерленген ескерткіштерінен шыққан. Стаффордширдегі графтық сот Стаффордта, ал сот отырыстары Вулвергемптон, Стаффорд және Личфилдте өткізілді. 1558 жылғы парламент актісімен сот отырыстары мен сессиялар Стаффордта бекітілді және олар әлі де сонда өткізілуде. Жүздердің пайда болуы Ұлы Альфред патшаның өзінің мемлекетін округтерге, жүздерге және ондықтарға бөлген кезіне дейін барып жетеді. Бастапқыда Стаффордшир Тотмонслоу, Пирхилл, Оффлоу, Каттлстон және Сейсдон жүздеріне бөлінген. Стаффордширдің жүздік бөлінісі оңтүстік және батыстағы округтермен салыстырғанда айқын тұрақтылық көрсетеді. Домсдейдің барлық жүздері қазіргі уақытқа дейін дерлік өзгеріссіз сақталған. Сондай-ақ жүздердің мөлшері де. Стаффордширдің бес жүздігі, жалпы алғанда, көршілес округтердегілерге қарағанда әлдеқайда үлкен, әсіресе Солтүстік Стаффордширге қатысты. Оңтүстік-батыстағы екі жүздің мөлшері көбінесе қалыптырақ. Бұл, ең алдымен, аймақтың географиялық ерекшеліктерімен байланысты. Солтүстік Стаффордширдің көп бөлігі – батпақты жер, ол ерте қоныс іздеушілерге тартымсыз болған. Осы жүздердің орталықтары қайда орналасқанын көрсететін екі солтүстік жүздің (Пирхилл және Тотмонслоу) жиналатын жерлері тиісінше жүздердің оңтүстік шегінде орналасқандығы қызықты. Оңтүстік Стаффордширдің көп бөлігі орманды аймақ болған. Сейсдон жүзінің оңтүстік бөлігі Кинвер орманымен жабылған, ал округтің орталық бөлігіндегі екі жүздің үлкен бөлігі, Каттлстон мен Оффлоу, Канок орманымен жабылған болуы керек. Бұл жүздердің егістік жерлері ертеде қазіргіден әлдеқайда кіші болған.
Азаматтық соғыс
17 ғасырдағы ағылшын азаматтық соғысында Стаффордшир парламенттік тарапты қолдады және Лорд Бруктың басқаруына берілді. Темворт, Личфилд және Стаффорд қалалары король Чарльз үшін гарнизонмен бекітілді, ал Личфилд соборы 1643 жылы қоршауға алынды. Сол жылы роялистер Хоптон-Хит шайқасында жеңіске жетті, бірақ олардың жетекшісі Нортгемптон графы қаза тапты. 1745 жылы жас талапкер осы округте Ликке дейін жетті.
Өнеркәсіп тарихы
Норман дәуірінде Стаффордширдің үлкен бөлігі игерілмеген, бос жатқан жер болды, бірақ солтүстіктегі биік жазықтар қой шаруашылығы үшін өте қолайлы жайылымдарды ұсынды, ал 14-ғасырда Вулвергемптон жүн саудасының маңызды орталығына айналды. 13-ғасырда Уолсоллда көмір және темір кендерінің табылуы тіркелген, ал Седгли мен Экклшаллдан темір кеніші алынды. 15-ғасырда көмір мен темір кеңінен қазылып алынды. Осылайша, 17-ғасырда графтықтың солтүстігі көмір, қорғасын, мыс, мәрмәр және диірмен тастарымен қамтамасыз етілді, ал құнарлы шалғынды далалар ірі мал шаруашылығын дамытты; оңтүстіктегі ормандық жерлер ағаш, тұз, қара мәрмәр және алабастрмен жабдықтады; Тамворт, Бартон және Лаймның жанындағы Ньюкасл маңында киім өндірісі гүлденді; бүкіл графтықта қымыз бен зығыр өсірілді. Төңкергіштердің тарихы ерте заманнан басталады, бірақ 17-ғасырда Амстердамнан келген Элер ағайындар тұзды глазурьлеу әдісін енгізіп, оны жетілдірді, ал 18-ғасырда Джозиа Веджвудтың табыстары арқасында әйгілі болды.
Парламент
Стаффордшир 1290 жылғы парламентте екі өкілмен ұсынылған, ал 1295 жылы Стаффорд қаласы да екі өкіл сайлап жіберді. 1304 жылы Личфилд екі өкілмен, ал 1355 жылы Лайм астындағы Ньюкасл екі өкілмен ұсынылды. 1562 жылы Тамворт екі өкіл сайлап жіберді. 1832 жылғы реформа заңы бойынша округ төрт бөлікке бөлініп, төрт өкіл сайлап жіберді, ал Стоук-апон-Трент және Вулвергемптон қалалары әрқайсысы екі өкілмен, ал Уолсолл бір өкілмен ұсынылды. 1867 жылғы заң бойынша округ үш бөлікке бөлініп, алты өкіл сайлап жіберді, ал Веднесбери бір өкіл сайлап жіберді.
Көне бұйымдар
Өлкедегі ең көрнекті шіркеулер ірі қалаларда орналасқан және олар тиісті тақырыптарда сипатталған. Олардың қатарында Личфилд соборының әсемдігі, сондай-ақ Эклшелл, Лик, Пенкридж, Стаффордтағы Сент-Мэри, Тамворт, Тутбери және Вулвергемптондағы Сент-Питер шіркеулері бар. Чекли, Чидлден оңтүстікке қарай 4 миль жерде, жақсы нормандық және ерте ағылшын үлгілерін көрсетеді, ал шіркеу ауласында нормандықтан бұрынғы кезеңге жататын тас мүсіндері сақталған. Армитаж, Руглиден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, жақсы нормандық жұмыстарды көрсететін шіркеуге ие. Пэнкриджден оңтүстік-батысқа қарай 4 миль жердегі Бревуд шіркеуі ерте ағылшын стилінде салынған. Осы ауыл ежелгі орманға атын берген. Лайм қаласының Ньюкаслдан солтүстік-батысында орналасқан Одли шіркеуі ерте безендіру стилінің көрнекті үлгісі. Діни негіздердің қалдықтары көбінесе шамалы, бірақ Утоксетерден солтүстік-батысқа қарай орналасқан Кроксден цистерциандық аббаттығының қалдықтары жақсы сақталған ерте ағылшын үлгісін көрсетеді, ал Стаффордтан батысқа қарайғы Рэнтон жерінде тік бұрышты мұнарасы және августин орденінің қалдықтары табылады. Ортағасырлық тұрғын үйлердің қалдықтарына Стаффорд, Тамворт және Тутбери қалалары, сондай-ақ Стаффордтың солтүстік-шығысында орналасқан Чартли қаласы жатады, ол 13 ғасырға дейін салынған. Мұнда ағаштан салынған зал да бар, оның паркінде жабайы мүйізді малдың бір түрі өсіріледі. Руглидің оңтүстігіндегі Бодезерт – әдемі жартасты далалы жерде орналасқан Елизавета дәуірінің әсем сарайы. Оңтүстік-батыста, Стоурбриджге жақын жерде, ақын Шенстоун жоспарлаған бағы бар Тюдор особняғы – Энвилл және 15 ғасырдың элементтерін сақтайтын Стоуртон қамалы орналасқан, онда 1500 жылы кардинал Реджинальд Поле дүниеге келген. Көптеген заманауи сарайлардың ішінде Ингестре, Илам Холл, Алтон Тауэрс, Шугборо, Паттешулл, Кил Холл және Трентэмді атауға болады.