Кіріспе

BOINC негізіндегі ерікті есептеу жобасы, климаттық модельдерді зерттейді.

Жоба BOINC платформасына сүйенеді, онда ерікті қатысушылар өздерінің жеке компьютерлерінде клиенттік жағынан жобаның кейбір процестерін орындауға келіседі, серверлік жағынан өңдеуге тапсырмалар алғаннан кейін. Басқа климаттық модельдеу жобаларымен салыстырғанда, негізінен Англиядағы Оксфорд университеті басқаратын CPDN жобасы, көбірек есептеу қуатын пайдаланып, көбірек дерек жинақтады. Ол қазірге дейін 100 миллионнан астам модельдік жыл деректерін өндірді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, 223 елден 12 000-нан астам белсенді қатысушы бар, олардың жалпы BOINC кредиті 27 миллиардтан астам, ал өңдеу қуаты шамамен 55 терафлопс (секундына 55 триллион операция) құрайды.

Мақсаттары

Климатты болжау жобасының мақсаты – қазіргі заманғы климаттық модельдерде жасалуға тиіс әртүрлі параметрлердің белгісіздіктерін зерттеу. Модель физикалық параметрлерге енгізілген шамалы өзгерістермен мыңдаған рет іске қосылады («үлкен жиынтық») және жоба модельдің нәтижелерінің өзгеруін қарастырады. Бұл параметрлер нақты белгісіз, ал өзгерістер субъективті түрде ықтимал диапазонға жатады. Бұл жоба модельдердің шағын өзгерістерге, сондай-ақ көмірқышқыл газы мен күкірт циклының өзгеруіне қаншалықты сезімтал екенін түсінуге мүмкіндік береді. Бұрын климаттың өзгеруін бағалау үшін бір немесе, ең жақсысы, өте аз жиынтық (мыңдағаннан гөрі ондаған) модельді пайдалану қажет болды. CPDN президенті операциялар директоры Скотт Гибсонмен кездесу кезінде мәселенің өзектілігін атап өтті. Сав дәрі-дәрмектердің жетіспеушілігі ұйымның ең маңызды мәселелерінің бірі екенін, ол ауруханаларға, клиникаларға және дәріханаларға әсер ететінін айтты. Ол пациенттерді емдеу бағдарламаларына, қызмет көрсету стандартына және тарату шығындарына тигізетін кері әсерін көрсетті. Савтың Скоттқа жетіспеушілікті басқаруға қатысты CPDN тәсілін бағалау туралы берген тапсырмасы – шұғыл әрекет ету қажеттігін көрсетеді. Қатысушылардың компьютерлерін пайдалану арқылы жоба ғалымдарға қолжетімді суперкомпьютерлерді пайдалануға қарағанда климаттың өзгеруін болжауды түсінуді және оған сенімділікті арттыра алады. Климатты болжау эксперименті «климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық комиссияның (IPCC) 2001 жылы жоғары басымдық ретінде белгілеген күрделі модельдерді пайдалана отырып, ұзақ мерзімді жиынтық симуляцияларды қоса алғанда, климаттық болжамдар мен сценарийлердің белгісіздіктерін өлшеу әдістерін жақсартуға» көмектесуге арналған. Бұл эксперимент шешім қабылдаушыларға 21 ғасырдың ең үлкен әлеуетті жаһандық проблемаларының бірін шешу үшін жақсы ғылыми негіз беруге мүмкіндік береді деп үміттеніледі. Жоғарыда көрсетілген графикте көрсетілгендей, әртүрлі модельдер уақыт бойынша нәтижелердің кең таралуын көрсетеді. Әр қисық үшін оң жақта тиісті модель нұсқасының соңғы температура диапазонын көрсететін жолақ бар. Модель болашаққа қарай созылған сайын, олардың арасындағы айырмашылықтар кеңейе түседі. Өзгерістің шамамен жартысы модельдегі белгісіздіктерге емес, болашақ климаттық сценарийге байланысты. Жақсы сценарийлер немесе модельдерді жетілдіру арқылы осы айырмашылықтарды азайту қажет. climateprediction.net модельдік белгісіздіктермен жұмыс істейді, сценарийлермен емес. Қазіргі уақытта ғалымдар модельдерді іске қосып, модельдердің x% -ы z климаттық күштеуге жауап ретінде y градусқа жылынатынын көре алады, бірақ x% нақты әлемде оқиғаның ықтималдығының дұрыс бейнесі болатынына сенімді емес. Кейбір модельдер өткен климатты және бастапқы жағдайларды (арқалық есептеу) берген кезде өткен климатты жақсырақ, ал кейбіреулері нашар қайта жасайды. Өткенді жақсы қайта жасайтын модельдерге нашар қайта жасайтындарға қарағанда көбірек сенудің қажеті бар. Сондықтан нашар нәтиже көрсеткен модельдердің салмағы төмендетіледі. BOINC Slab Model Классикалық Slab Model сияқты, бірақ BOINC лицензиясымен шығарылған. Термохалиндік айналым (ТХА) моделі Термохалиндік айналымның күші төмендесе климат қалай өзгеруі мүмкін екенін зерттеу. Бұл тәжірибе жаңа қатысушыларға жабық, себебі олар жеткілікті нәтижелерге ие. Бұл төрт кезеңді модель, жалпы ұзақтығы 60 модельдік жыл. Алғашқы үш кезең жоғарыда көрсетілген Slab модельдерімен бірдей болды. Төртінші кезеңде басқа жүгірулерден алынған Солтүстік Атлантикадағы ТТТ өзгерулері арқылы термохалиндік айналымның 50%-ға баяулауының әсері енгізілді. Күкірт циклы моделі Сульфат аэрозольдерінің климатқа тигізетін әсерін зерттеу. Тәжірибеде күкірттің бірнеше қосылыс түрі, соның ішінде диметилсульфиді мен сульфат аэрозольдері модельделеді. Бұл тәжірибе 2005 жылдың тамызында басталды және Hindcast үшін алдын ала талап етілді. Бұл 75 модельдік жылды қамтитын 5 кезеңді модель. Уақыт аралығы шамамен 70%-ға ұзартылған, бұл модельді бастапқы тақташа моделінен 2,8 есе ұзартады. Кейбір модельдер әлі де жұмыс істеп жатыр, бірақ 2006 жылдан бері жаңа модельдер шығарылмады. Біріктірілген спин-ап моделі Бастапқы Slab Model-ге қарағанда мұхиттың әсерін модельге динамикалық және нақты түрде енгізу. Бұл Hindcast үшін алдын ала талап етілді. Жоспарланғандай, бұл тәжірибе аяқталды және жарияланбады. Ең жылдам 200-500 компьютерлер қатысуға шақырылды, себебі бұл 200 жылдық модель және нәтижелер 2006 жылдың ақпанындағы өтпелі біріктірілген модельді іске қосу үшін қажет болды. Өтпелі біріктірілген модель Бұл 80 жылдық арқалық есептеу және 80 жылдық болжамды қамтиды. Арқалық есептеу модельдердің 1920-2000 жылдар аралығындағы климатты қайта жасай білуін тексеруге арналған. Бұл тәжірибе 2006 жылдың ақпанында BBC Climate Change Experiment брендімен іске қосылды және кейіннен CPDN сайтынан да шығарылды. Маусымдық себептерді анықтау жобасы Бір модельдік жылға арналған жоғары ажыратымды модель, мақсаты – экстремалды жауын-шашын оқиғаларын зерттеу. Бұл тәжірибе бір модельдік жылға арналғандықтан қысқарақ, бірақ 13,5 есе көп ұяшықтар бар және уақыт аралығы 30 минут емес, 10 минутты құрайды. Осы артық ажыратымдылық 1,5 гигабайттан кем емес жедел жадты қажет етеді. HadAM3 N144 климаттық моделі қолданылады.

Тарих

Майлс Аллен алғаш рет 1997 жылы ірі климаттық ансамбльдердің қажеттілігі туралы ойлады, бірақ SETI@home жобасының табысымен 1999 жылы ғана танысты. 1999 жылғы сәуірдегі алғашқы қаржыландыру ұсынысы толығымен орынсыз деп есептелді және қабылданбады. 1999 жылғы қыркүйекте Гамбургте өткен Дүниежүзілік климат конференциясындағы баяндамасынан және 1999 жылғы қазан айындағы Nature журналындағы мақаласынан кейін мыңдаған адам осы бағдарламаға тіркелді. «Dotcom» көпіршесінің жарылуы жағдайға көмектеспеді, сондықтан жоба басым бөлігін аутсорсингке емес, өздері жасауға тура келді. Жоба 2003 жылдың 12 қыркүйегінде іске қосылды, ал 2003 жылдың 13 қыркүйегінде Жер симуляторының мүмкіндіктерін асып, әлемдегі ең ірі климаттық модельдеу орталығына айналды. 2003 жылғы бастапқы нұсқада тек Windows жүйесіне арналған «классикалық» клиент қолжетімді болды. 2004 жылдың 26 тамызында Windows, Linux және Mac OS X жүйелерін қолдайтын BOINC клиенті іске қосылды. «Классикалық» клиент Ашық университеттің курсын қолдау үшін бірнеше жыл бойы қолжетімді болады. BOINC күкірт циклының модельдеріне артықшылық беріп, классикалық модельдерді тоқтатты. Климаттық болжамдарды қолдайтын GridRepublic деп аталатын, пайдаланушыға ыңғайлы BOINC клиенті мен веб-сайты 2006 жылы бета-нұсқада жарияланды. Термохалиндік айналымның баяулауына қатысты эксперимент 2004 жылдың мамырында «Ертеңгі күн» фильмімен бірге классикалық құрылымда іске қосылды. Бұл бағдарлама әлі де қолданылуы мүмкін, бірақ енді жүктеуге болмайды. Ғылыми талдау Ник Фоллдың диссертациясында жазылған. Диссертацияға қатысты мақала әлі аяқталған жоқ. Бұл модельмен қосымша зерттеулер жоспарланбаған. Күкірт циклының моделі 2005 жылдың тамызында іске қосылды. Оның аяқталуы бастапқы модельдерге қарағанда ұзаққа созылды, себебі үш емес, бес фазасы болды. Әрбір уақыт кезеңі де күрделірек болды. 2005 жылдың қараша айына дейін 45 914 классикалық модель, 3455 термохалиндік модель, 85 685 BOINC модельі және 352 күкірт циклының моделі аяқталды. Бұл 6 миллионнан астам модельдік жылды қамтыды. 2006 жылдың ақпанында жоба климаттың шынайы модельдеріне көшті. BBC-нің Климаттық өзгерістер эксперименті басталды, алғашқы күні шамамен 23 000 қатысушы тіркелді. Климаттық модельдеуде шынайы мұхиттар пайда болды. Бұл эксперимент климаттың өзгеруіне байланысты климаттық жауаптың өзгеруін зерттеуге мүмкіндік берді, көмірқышқыл газы деңгейінің екі еселенуі сияқты маңызды өзгеріске тепе-теңдік жауабы емес. Сондықтан эксперимент 1920 жылдан 2000 жылға дейінгі аралықтағы өткен оқиғаларды қайта жаңғырту және 2000 жылдан 2080 жылға дейінгі болжамдар жасауға көшті. Бұл модельге көбірек уақыт қажет. BBC жобаны жариялады, алғашқы үш аптада 120 000-нан астам компьютер қатысты. 2006 жылдың наурыз айында маусымдық себептерді анықтау жобасы тағы бір жоба ретінде жоғары ажыратымдылықтағы модельмен бірге жарияланды. 2006 жылдың сәуірінде біріктірілген модельдерде деректерді енгізуде мәселелер анықталды. Бұл жұмыс жарнамаланғаннан өзге мақсатта пайдалы болды. Жаңа модельдер таратылуы керек болды.

Бүгінгі күнге дейінгі нәтижелер

Тәжірибенің алғашқы нәтижелері 2005 жылдың қаңтарында Nature журналында жарияланды, олар модельдердің параметрлеріне шамалы өзгерістер енгізілгенде, 2 °C-тан кем және 11 °C-тан жоғары климаттық сезімталдықтарды көрсетуге болатынын көрсетті. Климаттың жоғары сезімталдық деңгейлері сенімсіз деп саналды. Мысалы, Гавин Шмидт (Нью-Йорктегі NASA Годдард Ғарыш зерттеулер институтының климатты модельдеушісі) оған қарсы шықты.

Түсіндірме

Климаттық сезімталдық – көмірқышқыл газының деңгейі екі еселенген жағдайдағы жаһандық орташа температураның тепе-теңдік жауабы. Қазіргі кезде көмірқышқыл газының концентрациясы шамамен 420 ppm құрайды және өнеркәсіптік дәуірге дейінгі 280 ppm деңгейімен салыстырғанда жылына 1,8 ppm жылдамдығымен өсуде. Климаттық сезімталдық 5 °C-тан жоғары болса, ол кеңінен катастрофалық деп есептеледі. Мұндай жоғары сезімталдықтың мүмкін екендігі байқаулар негізінде бұрын хабарланған, бірақ «GCM-дер бұрын осындай мінез-құлықты көрсеткен емес». Модель деректерінің қарама-қайшылығының себептерін ескере отырып, климаттық сезімталдықтың ықтималдық тығыздық функциясын есептегенде, 5-ші және 95-ші перцентилдері сәйкесінше 2,2 К және 6,8 К болып табылады. Бұл нәтижелер, әсіресе жоғарғы шек, модель деректерінің қарама-қайшылығының себептерін бейнелеуге өте сезімтал.

Білім беруде қолдану

Мектептерде климат және климатты модельдеуге қатысты пәндерді оқытуға арналған Ашық университеттің қысқа мерзімді курсы бар. Сонымен қатар, 3-4 сыныптардың ғылымы, А деңгейлі физика (Қосымша физика), 3-4 сыныптардың математикасы, 3-4 сыныптардың географиясы, XXI ғасыр ғылымы, Халыққа түсінікті ғылым, Математиканы қолдану, Бастауыш білім беруге арналған оқу материалдары қолжетімді.

Бастапқы үлгі

Түпнұсқалық тәжірибе HadSM3 арқылы орындалады, бұл HadCM3 моделінің HadAM3 атмосферасы, бірақ толық динамикалық мұхит емес, тек "тақташа" мұхиты бар. Бұл толық модельге қарағанда жылдам (және аз жад қажет), бірақ мұхиттың динамикалық кері байланыстары жоқ, олар 2100 жылға дейінгі климаттың өзгеруінің болжамын жасауға арналған толық байланысты мұхит-атмосфера модельдеріне енгізілген. Әрбір жүктеп алынған модель әр түрлі модель параметрлерінде шағын өзгеріске ие. 15 модельдік жылдың бастапқы "калибрлеу кезеңінде" модель "ағынды түзетуді" есептейді; модельдік мұхитты тепе-теңдікте ұстау үшін қажетті қосымша мұхит-атмосфера ағындары (модельдік мұхитта ағымдар жоқ; бұл ағымдар белгілі бір дәрежеде жоғалған ағымдар тасымалдайтын жылуды алмастырады). 15 жылдық "бақылау кезеңінде" мұхит температуралары өзгеріске ұшырауына рұхсат етіледі. Ағынды түзету модельді тұрақтандыруға тиіс, бірақ кейбір сынақтарда кері байланыс пайда болды. Жылдық орташа температураға негізделген сапаны бақылау тексеруі жүргізіледі және бұл тексеруден өтпеген модельдер жойылады. "Қос CO2 фазасында" CO2 мөлшері бірден екі есеге көбейіп, модель тағы 15 жыл бойы жұмыс істейді, бұл кей жағдайларда жаңа (жылы) тепе-теңдікке жету үшін жеткіліксіз модельдік уақыт болуы мүмкін. Бұл кезеңде физикалық жағынан шынайы емес нәтижелер берген кейбір модельдер қайтадан жоққа шығарылды. Бақылау және 2*CO2 фазаларындағы сапаны бақылау тексерулері өте әлсіз болды: олар анық физикалық емес модельдерді алып тастауға жеткілікті, бірақ (мысалы) маусымдық циклдің симуляциясын тексеруді қамтымайды; сондықтан кейбір өткен модельдер әлі де шындыққа сай болмауы мүмкін. Сапаны бақылаудың қосымша шаралары әзірленуде. Екі еселенген CO2 фазасындағы температура экспоненциалды түрде экстраполяцияланып, тепе-теңдік температурасы анықталады. Осы және бақылау фазасы арасындағы температура айырмашылығы модельдің осы нақты нұсқасының климаттық сезімталдығын өлшеуге мүмкіндік береді.

Көрнекілендірулер

Көптеген ерікті есептеу жобалары қолданбаның жұмысын визуалды түрде көрсету үшін экран сақтағыштарды пайдаланады, бірақ олар әдетте есептеу кезінде оның нәтижелерін көрсетпейді. Климатты болжау.net әлемдік климатты модельдеу үшін ғана емес, сонымен қатар климаттың әртүрлі аспектілерін (температура, жауын-шашын және т.б.) көрсетуге мүмкіндік беретін интерактивті визуализацияны қолданады. Бұдан басқа, пайдаланушыға модельдің не істеп жатқанын көбірек білуге (әдетте бұрынғы нәтижелерді талдау арқылы) және әртүрлі сынақтар мен модельдерді салыстыруға мүмкіндік беретін, одан да жетілдірілген визуализация бағдарламалары бар. 2003 жылы іске қосылған модельге арналған нақты уақытты жұмыс үстелі визуализациясын NAG-дегі Джереми Уолтон жасады, ол пайдаланушыларға жер бетіндегі бұлт жамылғысы мен температураның өзгеруіне қарай симуляцияның барысын қадағалауға мүмкіндік берді. Қолданыстағы басқа да жетілдірілген визуализация бағдарламаларына CPView және IDL Advanced Visualisation жатады. Олардың функционалдығы ұқсас. CPView-ті экспериментке қатысушы Мартин Сайкс жазды. IDL Advanced Visualisation-ды Рединг университетінің (Ұлыбритания) Энди Хепс жазды және Tesella Support Services plc компаниясы BOINC нұсқасымен жұмыс істеуі үшін өзгертті. Тек CPView ғана температура, қысым, жауын-шашын, қар және бұлттар сияқты стандартты көрсеткіштерден өзге, ерекше диагностикалық мәліметтерді қарауға мүмкіндік береді. Картада 5 дерек жиынтығын көрсетуге болады. Сонымен қатар, ол Max, Min, қосымша жад функциялары және басқа да мүмкіндіктерге ие. Advanced Visualisation жергілікті аймақтардың графиктерін, сондай-ақ 1, 2 және 7 күндік графиктерін, екі бағдарлама да жасай алатын маусымдық және жылдық орташа көрсеткіштердің графиктерін ұсынады. Бұған қоса, ендік-биіктік және уақыт-биіктік графиктері де бар. CPView жүктеу көлемі әлдеқайда кішкентай және Windows 98 жүйесімен жұмыс істейді. 2008 жылдың желтоқсанына қарай, жаңа CPDN модельдерімен жұмыс істейтін визуализация құралы жоқ. CPView және Advanced Visualisation бағдарламалары да осы модельдерден алынған деректерді көрсету үшін жаңартылмады. Сондықтан пайдаланушылар деректерді тек экран сақтағыш арқылы ғана көре алады.

Би-Би-Сидің климаттық өзгерістер эксперименті

BBC Климаттың өзгеруі эксперименті – Оксфорд университетінің жетекшілігімен, Ұлыбритания метеорологиялық қызметі, BBC, Ашық университеті және Рединг университеті сияқты серіктестерімен бірге жүзеге асырылған BOINC жобасы болды. Бұл climateprediction.net жобасының уақытша байланыстырылған моделі. Көптеген қатысушылар жобаға қосылды, оның ішінде 120 000-нан астам адам командаларға тіркелді. Нәтижелер біраз уақыт бойы жинақталды, ал 2007 жылдың қаңтарында осы жобаға арналған телеарнада бағдарлама көрсетілді. 2009 жылдың 8 наурызында climateprediction.net ресми түрде BBC Климаттың өзгеруі эксперименті аяқталғанын жариялады, содан кейін жоба тоқтатылды.