Кіріспе
Қорықылған жүйелерде қолданылуы Linux ядросына негізделген компьютерлік операциялық жүйелер тұтынушылық электроникасында (мысалы, топ-бокс, смарт-теледидарлар және жеке бейне тіркегіштер (PVR)), көлік құралының ақпараттық-ойын жүйесінде (IVI), желілік жабдықтарда (мысалы, маршрутизаторлар, коммутаторлар, сымсыз қолжетімділік нүктелері (WAP) немесе сымсыз маршрутизаторлар), машинаны басқаруда, өнеркәсіптік автоматтандыруда, навигациялық жабдықтарда, ғарыш кемелерінің ұшу бағдарламалық қамтамасында және медициналық құралдарда кеңінен қолданылады. Олардың әмбебаптығының арқасында Linux ядросына негізделген операциялық жүйелерді смартфондар мен планшеттер сияқты сенсорлық экранға негізделген мобильді құрылғыларда, сондай-ақ сенсорлық экранды қамтитын жеке цифрлық көмекшілерде (PDA) және портативті медиа ойнатқыштарда да кездестіруге болады. Бұл көптеген оқушылар үшін қиындық тудырады, себебі олардың компьютерлік тәжірибесі көбінесе машинамен графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI) арқылы өзара әрекеттесуге және бір жағынан жоғары деңгейде бағдарламалауға, екінші жағынан шағын микроконтроллерлерді (MCU) төмен деңгейде бағдарламалауға негізделген, ал командалық қатар интерфейсі туралы түсінік кеңінен таныс емес.
Computer operating systems based on the Linux kernel are used in embedded systems such as consumer electronics (eg. set top boxes, smart TVs and personal video recorders (PVRs)), in vehicle infotainment (IVI), networking equipment (such as routers, switches, wireless access points (WAPs) or wireless routers), machine control, industrial automation, navigation equipment, spacecraft flight software, and medical instruments in general. Because of their versatility, operating systems based on the Linux kernel can be also found in mobile devices that are actually touchscreen based embedded devices, such as smartphones and tablets, together with personal digital assistants (PDAs) and portable media players that also include a touchscreen. This is a challenge for most learners because their computer experience is mainly based on GUI (Graphical user interface) based interaction with the machine and high level programming on the one hand and low level programming of small microcontrollers (MCU) on the other hand while the concept of command line interfaces is widely unknown.
Тарих
Linux ядросы түрлі CPU-ларға портталды, олар тек қана үстел немесе серверлік компьютерлердің процессоры ретінде ғана емес, сонымен қатар ARC, ARM, AVR32, ETRAX CRIS, FR V, H8300, IP7000, m68k, MIPS, mn10300, PowerPC, SuperH және Xtensa процессорларында да қолданылады. Linux сондай-ақ, жабық операциялық жүйе және оның құралдар жиынтығын пайдаланудың орнына қолданылатын балама болып табылады.
Нұсқалар
Embeddable Linux Kernel Subset – ескі немесе аз ресурсты жабдықтарға арналған дискетаға сыятын Linux дистрибутиві.
Құрылғыларды қамту
Төмен құны (тегін қолжетімді бастапқы коды) және бейімдеудің қарапайымдығының арқасында Linux көптеген тұтынушылық құрылғыларда қолданылған. PDA (мысалы, Sharp Zaurus отбасысы), TomTom GPS навигациялық құрылғылары, Linksys WRT54G сериясы сияқты үйлік шлюздер, Motorola exz сериясы сияқты смартфондар, Openmoko телефондары, Jolla компаниясы жасаған Sailfish OS жүйесінде жұмыс істейтін Jolla C және Intex Aqua Fish, сондай-ақ Nokia N900 және Nokia N9 құрылғылары. Google сатып алып, кеңейткен және 2008 жылы ұсынған Linux ядросына негізделген Android операциялық жүйесі смартфондар мен планшеттер үшін жоғары бәсекеге қабілетті платформаға айналды. 2012 жылдың шілдесінде АҚШ-тағы Android смартфондар нарығының үлесі 52% құрады, ал 2015 жылдың екінші тоқсанында әлем бойынша 82% жетті. Starlink және SpaceX өздерінің спутниктік жүйелері мен ракеталарында Linux-ты пайдаланады.
Қауымдастықтар
Тұтынушыларға арналған кіріктірілген құрылғылар қолжетімді болған кезде, осы құрылғылардың айналасында пайдаланушылар мен әзірлеушілер қауымдастықтары қалыптасты. Құрылғымен бірге келген Linux дистрибутивін ауыстыру немесе жақсарту көбінесе бастапқы кодтың болуы мен құрылғыларды қоршаған қауымдастықтардың арқасында мүмкін болды. Құрылғылардың көп санына байланысты Yocto, OpenEmbedded, Buildroot, OpenWrt және LTIB сияқты стандартталған құрастыру жүйелері пайда болды.
Платформаны пайдалану
Құпиялы еншілес операциялық жүйелерге қарағанда, еншілес Linux-тың артықшылықтарына бағдарламалық қамтамасыз ету, дамыту және қолдау үшін бірнеше жеткізушінің болуы, авторлық төлемдер мен лицензиялық алымдардың болмауы, тұрақты ядро, сондай-ақ бастапқы кодты оқу, өзгерту және қайта тарату мүмкіндігі кіреді. Техникалық кемшіліктеріне салыстырмалы түрде үлкен жад көлемі (ядро және түбірлік файлдық жүйе), пайдаланушы және ядро режимдерінде жадқа қол жеткізудің күрделілігі, және құрылғы драйверлерінің күрделі құрылымы жатады. Бұл, әсіресе қауіпсіздікке аса маңызды қолданбалар мен жүйелер үшін маңызды. Нақты уақытты және қауіпсіздікті қамтамасыз етуді дамытуға бағытталған жобалар – Real Time Linux (PREEMPT RT) және ELISA (Linux Foundation аясында). Real Time Linux жобасы PREEMPT RT нұсқасын негізгі ядроға енгізуді көздейді. Электрондық жүйенің толыққанды Linux операциялық жүйесімен жұмыс істеуі және көп тапсырмалы болуы үшін, оған жеткілікті операциялық жад (немесе оның орнына басқа құрылғы) және Linux-та жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасыз етумен үйлесімділікті қамтамасыз ететін виртуалды адрестеуді іске асыратын жад басқару бірлігі қажет.