Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басктардың мифологиясы
Myths of Basque origin
Ежелгі басктардың мифологиясы 4-12 ғасырлар аралығында Баск еліне христиан дінінің келгенімен көп бөлігі жойылды. Бұл түпкілікті сенім жүйесінің элементтері туралы белгілі болған көптеген мәліметтер аңыздарды талдау, жер-су аттарын зерттеу және басктардың өткенге табынушылық ритуалдарына қатысты сирек тарихи деректерге негізделген. Бұл сенім жүйесіндегі маңызды тұлғалардың бірі – әйел құдай Мари. Атаун аймағында жиналған аңыздарға сәйкес, оның серігі Сугар да маңызды тұлға болған. Дегенмен, материалдың аздығына байланысты, бұл Баск пантеонының "орталық жұбы" болатын-болмайтынын анықтау қиын. Осы мифологиялық жаратылыстарға тән қасиеттерге сүйенсек, бұл дін хтондық болып саналады, себебі оның барлық кейіпкерлері жер бетінде немесе жер астында мекендейді, ал аспан көбінесе құдайлардың өтетін кеңістігі ретінде қарастырылады.
The mythology of the ancient Basques largely did not survive the arrival of Christianity in the Basque Country between the 4th and 12th century AD. Most of what is known about elements of this original belief system is based on the analysis of legends, the study of place names and scant historical references to pagan rituals practised by the Basques. One main figure of this belief system was the female deity Mari. According to legends collected in the area of Ataun, the other main figure was her consort Sugaar. However, due to the scarcity of the material, it is difficult to say if this would have been the "central pair" of the Basque pantheon. Based on the attributes ascribed to these mythological creatures, this would be considered a chthonic religion as all its characters dwell on earth or below it, with the sky seen mostly as an empty corridor through which the divinities pass.
Үртіс дау-дамай
Уртци баск мифологиясындағы аспан құдайы болған болуы мүмкін, бірақ ол жай ғана "аспан" деген сөз де болуы мүмкін. Мұндай құдайдың бар екенін көрсететін немесе оны жоққа шығаратын дәлелдер бар. Қазірге дейін екі теорияның да бірі толыққанды қабылданған жоқ.
Urtzi may have been a Basque mythological figure—a sky god—but may have been merely a word for the sky. There is evidence that can be read as either supporting or contradicting the existence of such a deity. To date, neither theory has been entirely accepted.
Иберия пантеонына әсері
Иберия түбегіндегі индоевропалық тілдерде сөйлейтін Лузитаниялықтар мен Кельтиберлер сияқты мәдениеттердің мифологияларында маңызды баск тілінің ықпалы байқалады. Бұған Мairуға негізделген сиқырлы Муралар туралы ұғым және аты прото-баск сөздерінен туындаған Эндовеликус құдайы жатады.
The Iberian Peninsula's Indo European speaking cultures like the Lusitanians and Celtiberians seem to have a significant Basque substrate in their mythologies. This includes the concept of the Enchanted Mouras, which may be based on the Mairu, and the god Endovelicus, whose name may come from proto Basque words.
Тарихи кезеңнің аңыздары
Христиан дінін қабылдағаннан кейін де басктар мифтерді жасауды және әкелуді тоқтатпады. Жаун Зурья – Бискайяның мифтік бірінші феодалы, ол Шотландия ханшайымынан туған деп есептеледі, ол Мундака ауылында Сугар құдайымен кездескен. Ронсвалл шайқасы Франция жырлары циклында мифологияландырылған. Аралар тауларында әулие Михаил бір уақытта шөлге кеткен жергілікті ақсүйекке көмектеседі деген әңгіме бар. Наварраның елтаңбасы Лас-Навас-де-Толоса шайқасындағы ерлікпен байланысты деп айтылады. Амайур шайқасы – Наварраның Кастилия тәжімен тәуелсіздігінен айырылған шайқасы.
After Christianization, the Basques kept producing and importing myths. Jaun Zuria is the mythical first Lord of Biscay, said to be born of a Scottish princess who had an encounter with the god Sugaar in the village of Mundaka. The battle of Roncesvalles was mythologized in the cycle of the Matter of France. In the Aralar Range, Saint Michael was said to appear to assist a local noble turned hermit. The coat of arms of Navarre was said to come from a feat in the battle of Las Navas de Tolosa. The battle of Amaiur was the battle where Navarre lost its independence to the Crown of Castile.