Кіріспе

Никарагуадағы белсенді жанартау кешені Масая (lang es) – Никарагуаның Масая қаласында, астана Манагуаның оңтүстігінде орналасқан кальдера. Бұл Никарагуаның алғашқы және ең үлкен ұлттық паркі, сондай-ақ Никарагуаның 78 қорғалған аймағының бірі. Бұл күрделі жанартау бір-біріне енген кальдералар мен кратерлер жиынтығынан тұрады, олардың ең ірісі – Лас-Сьеррас қалқанды жанартауы мен кальдерасы. Бұл кальдераның ішінде Масая вулканы деп аталатын жер асты шығару тесігі орналасқан. Бұл жер асты шығару тесігі базальттық лава мен тефрадан тұратын қалқан тәрізді, және құрметтік кратері бар. Осы жерде 2500 жыл бұрын базальттық игнимбрит жарылысынан пайда болған Масая кальдерасы жатыр. Бұл кальдераның ішінде Масая мен Ниндири конустарын қамтитын, жартылай дөңгелек пішіндес жер асты шығару тесіктері жиынтығынан жаңа базальттық кешен өсті. Соңғыларында Масая, Сантьяго, Ниндири және Сан-Педро шұңқырлы кратерлері орналасқан. Шұңқырлы кратерлердің қабырғаларындағы байқаулар конус пен шұңқырдың бірнеше рет пайда болғанын көрсетеді. Масая үздіксіз түрде үлкен мөлшерде күкірт диоксиді газын шығарады (активті Сантьяго кратерінен), және вулканологтар оны (басқа белгілермен қатар) вулканның мінез-құлқын жақсырақ түсіну үшін, сондай-ақ қышқыл жаңбырдың әсерін және денсаулыққа қатысты проблемаларды бағалау үшін зерттейді.

Тарих

Масай кальдерасының едені көбінесе нашар өсімдік жамылған а'а лавасымен жабылған, бұл соңғы 1000 жылдың ішінде жаңарып жаңарғанын көрсетеді, бірақ 16 ғасырдан бері тек екі лава ағыны болған. Біріншісі 1670 жылы Ниндири кратерінен асып төгілген, сол кезде онда 1 км енді лава көлі болған. Екіншісі 1772 жылы Масай конусының беткейіндегі жарықтан шыққан. 1772 жылдан бері лава тек Сантьяго кратерінде (қазір белсенді және үнемі газ шығарып тұрады) және мүмкін 1852 жылы Ниндири кратерінде пайда болды. Кальдераның алыс шығыс бөлігінде көл орналасқан. Масайдың соңғы активтілігі көбінесе лавамен толы соқпақ кратерінен үздіксіз газ шығарумен сипатталса да, соңғы 50 жылда бірнеше жеке жарылыс оқиғалары болды. 2020 жылдың 4 наурызында Nik Wallenda кальдера үстінен темір кабельмен жүрді.

Ұлттық парк

1979 жылы Масай Никарагуаның алғашқы ұлттық паркіне айналды, оны Масай жанартау ұлттық паркі (Parque Nacional Volcán Masaya) деп атады. Парк белгілі бір аумақты алып жатыр және 2 жанартау мен 5 кратерді, сондай-ақ теңіз деңгейінен 100 мен 630 метр аралығындағы биіктіктерді қамтиды. Паркте лава ағындарынан пайда болған лава түтігі бар; онда жартастарды кездестіріп, ішіне қарап, жанартаудың қараңғы кратер аузындағы қызыл қызған лаваны көруге болады.

Геологиялық жағдай

Масай – Орталық Американың вулкандық белдеуінің (CAVF) Никарагуа бөлігін құрайтын 18 ерекше вулкандық орталықтың бірі. Кокос плитасының Кариб плитасының астына батып кіруінен пайда болған CAVF, Мезоамерикан шұңқырының бойымен Гватемаладағы Таканан жанартауынан Коста-Рикадағы Иразуға дейін созылады. Никарагуаның батысында CAVF Никарагуа депрессиясын солтүстік-батыстағы Косигуина жанартауынан Никарагуа көліндегі Мадерас жанартауына дейін екіге бөледі. Никарагуаның көп бөлігін солтүстік-шығыстағы ішкі жоталар құрайды. Батыс Никарагуа Мезоамерикан шұңқырына параллель төрт негізгі геологиялық аймақтан тұрады: 1. Кредиттікке дейінгі – крейттік офиолиттік жиынтық; 2. Үшіншілік бассейндер; 3. Үшіншілік вулканизм; және 4. Белсенді төртіншілік вулкандық қатар. Офиолиттік жиынтық Никоя кешенінде табылады, ол шерттерден, сұр ваккалардан, толеиттік жастық лаваларынан және базальтты агломераттардан тұрады. Оны габбро, диабаз және диориттік тау жыныстары кесіп өтеді. Крейтті-Төртіншілік бассейні негізінен теңіздік шығу тегін берген бес формациядан тұрады. Ривас және Брито формациялары оңтүстік-шығысқа қарай көтерілген, ал солтүстік-батыста Эль-Фрайль формациясымен жабылған, бұл жағаға жақын жердегі сәл еңкейген теңіздік шөгінділер қатары. Бұл өз кезегінде солтүстікке қарай өзгеретін Тамариндо формациясына ауысады, ол жағалаулық, көлдік және құрлықтық шөгінділердің игнибриттер араласқан тізбегін құрайды. Никарагуа депрессиясының солтүстік-шығысында Гондурасқа дейін Коста-Рикаға созылатын Койоль және Матагальпа формациялары құрылымдық жер бедері ретінде ерекшеленетін кейбір вулкандық орталықтардың іздерін сақтайды. Төртіншілік вулкандық тау жыныстары негізінен Никарагуа депрессиясында кездеседі және екі негізгі топты құрайды: Маррабиос және Сьеррас формациялары. Маррабиос жотасы солтүстік-батыста Косигуина жанартауынан басталып, оңтүстік-шығысқа қарай Сан-Кристобаль, Каситас, Ла-Пелона, Телика және Ротаға дейін жалғасады. Хойо, Монте-Галан, Момотомбо және Момотомбито жанартаулары жақын маңдағы Малпаисильо кальдерасынан алынған игнибрит шөгінділерінің үстіне салынған. Манагуа көлінің оңтүстік-шығысында Чильтепе, Нехапа қатары, Масай, Апойо және Момбачо орналасқан, олар Масай жанартауын қоршаған Сьеррас кальдерасынан шыққан Сьеррас игнибриттерін жабады. Оңтүстіктегі Косиболка көлінде (немесе Никарагуа көлінде) Сапатера, Консепсьон және Мадерас жанартаулары Никарагуаның CAVF бөлігінің соңын белгілейді.