Үшінші Англо-Майсур соғысы (1790-1792): Майсур патшалығы, британдықтар, Траванкор, Маратха және Хайдарабад арасындағы қақтығыс. Типу Сұлтан, Хайдер Әли, соғыс тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майсур патшалығы мен Англияның Шығыс Үнді компаниясы және оның одақтастары арасындағы қақтығыс.
Conflict between the Kingdom of Mysore and the English East India Company and its allies
Үшінші Англо-Майсур соғысы (1790–1792) – Оңтүстік Үндістанда Майсур патшалығы, Британ Шығыс Үнді компаниясы, Траванкор патшалығы, Маратха конфедерациясы және Хайдарабад низамы арасында болған қақтығыс. Бұл төрт Англо-Майсур соғысының үшіншісі еді.
The Third Anglo Mysore War (1790–1792) was a conflict in South India between the Kingdom of Mysore and the British East India Company, the Kingdom of Travancore, the Maratha Confederacy, and the Nizam of Hyderabad. It was the third of four Anglo Mysore Wars.
Өмірбаян
Типу Сұлтан, Майсур патшалығының билеушісі, және одан бұрын оның әкесі Хайдер Әли, бұған дейін Британдық Шығыс Үндістан компаниясының әскерлерімен екі рет шайқасқан. 1760 жылдардағы Бірінші ағылшын-майсур соғысы екі тарап үшін де шешілмей қалды, келісім-шарттарда болашақ қақтығыстарда өзара көмек көрсету туралы уәделер болды. Британдықтардың Маратха конфедерациясымен болған қақтығыстарда Майсурды қолдамауы және Майсурдың жауларын қолдаған басқа да әрекеттері Хайдерді британдықтарға деген жеккөрушілікке ұшыратты. 1779 жылы британдықтар француздар бақылауындағы Маэ портын басып алғаннан кейін, Хайдер, осы порт арқылы әскери жабдықтар алып, оны өзінің қорғауына алған болатын, Екінші ағылшын-майсур соғысын бастады. Бұл соғыс 1784 жылғы Мангалор шартымен аяқталды, бұл шарт бойынша британдық-үндістандық келісімдердің соңғысы, Үндістан билеушісімен тең дәрежеде жасалған, және Уоррен Хейстингс сияқты компанияның шенеуніктерi Британдық Шығыс Үндістан компаниясы үшін өте қолайсыз деп тапқан шарттармен бұрынғы жағдай қалпына келтірілді. 1782 жылғы желтоқсанда әкесі қайтыс болғаннан кейін Майсурдың билеушісі болған Типу, британдықтарға деген жеккөрушілігін сақтап, 1784 жылғы келісімге қол қойғаннан кейін көп ұзамай, мүмкіндік болғанда олармен күресін жалғастыруға ниеттенгенін мәлімдеді. Ол соғыста тұтқындалған британдық тұтқындарды босатудан бас тартты, бұл келісімнің шарттарының бірі еді. Типу Сұлтан Әли Раджа Биби Джунумабе II, мұсылман билеушісі және Каликут империясының Заморин билеген аймақтағы Маппила мұсылман қауымымен одақтастығын нығайтып, Майсур сұлтандығының ықпал аймағын кеңейтті. Британдық генерал Чарльз, Корнуоллистің 2-ші графы, 1786 жылы Үндістанның генерал-губернаторы және Шығыс Үндістан компаниясының бас қолбасшысы болды. 1784 жылғы келісімнің талаптарын бұзған Маратхалар мен Хайдарабадпен жасалған келісімдерді ресми түрде жойған кезде, ол Майсурмен қақтығыс болған жағдайда олардың және Хайдарабад низамының қолдауын немесе кем дегенде бейтараптығын алуға тырысты.
Tipu Sultan, the ruler of the Kingdom of Mysore, and his father Hyder Ali before him, had previously fought twice with the forces of the British East India Company. The First Anglo Mysore War, fought in the 1760s, had ended inconclusively on both sides, with treaty provisions including promises of mutual assistance in future conflicts. British failure to support Mysore in conflicts with the Maratha Confederacy and other actions supportive of Mysore's enemies led Hyder to develop a dislike for the British. After the British took the French controlled port of Mahé in 1779, Hyder, who had been receiving military supplies through that port and had placed it under his protection, opened the Second Anglo Mysore War. This war ended with the last British–Indian treaty with an Indian ruler on equal footing, the 1784 Treaty of Mangalore, which restored the status quo ante bellum under terms company officials such as Warren Hastings found extremely unfavourable for the British East India Company. Tipu, who gained control of Mysore after his father's death in December 1782, maintained an implacable hatred of the British, and declared not long after signing the 1784 treaty that he intended to continue battle with them given the opportunity. He refused to free British prisoners taken during the war, one of the conditions of the treaty. Tipu Sultan further strengthened his alliances with Ali Raja Bibi Junumabe II the Muslim ruler and the Mappila Muslim community of a region under the Zamorin of the Calicut empire, thus expanding the Sultanate of Mysore's sphere of influence. British General Charles, 2nd Earl Cornwallis became the Governor General of India and Commander in Chief for the East India Company in 1786. While he formally abrogated agreements with the Marathas and Hyderabad that violated terms of the 1784 treaty, he sought informally to gain their support and that of the Nizam of Hyderabad, or at least their neutrality, in the event of conflict with Mysore.
Соғысқа әкелген оқиғалар
1788 жылы компания Низаммен бұрынғы келісімдер бойынша сатып алынған Солтүстік циркарлардың ең оңтүстігіндегі Гунтур циркарын бақылауға ие болды. Қарсылығында компания Низамға екі батальон әскер ұсынды. Бұл екі әрекет те британдық әскерлерді Майсурға жақындатты, сонымен қатар Низамның қақтығыс жағдайында британдықтарды қолдайтынына кепілдік берді. Траванкор бұрынғы соғыстың соңынан бері Типудің басып алу немесе жаулап алу мақсатында болған мемлекеті еді. 1788 жылы мемлекетті басып алуға жасалған жанама әрекеттер сәтсіз аяқталды, ал Мадрас президенті Арчибальд Кэмпбелл Типуге Траванкорға шабуыл жасау Маңгалор шарты бойынша компанияға соғыс жариялаумен теңесетінін ескертті. Траванкор раджасы Типуді Кочинмен шекарадағы бекіністерді кеңейту арқылы, Майсурдың қарастыратын вассалдық мемлекетіне тиесілі деп мәлімдеген аумаққа өткізіп, сондай-ақ Голландиялық Шығыс Индия компаниясынан Кочин Корольдігіндегі екі бекініс сатып алып, Типу Сұлтанға салық төлейтін мемлекеттің ішінде орналастырғаны үшін ашуландырды. 1789 жылы Типу Сұлтан көтерілісті басу үшін Малабар жағалауына күш жіберді. Оның ілгерілеуінен кейін көптеген адамдар Майсурдан тәуелсіз Траванкорға және Типуге салық төлейтін Кочинге қашып кетті. Оларды қуу үшін Типу 1789 жылдың күзінде Коимбаторда әскер жинап, Траванкордың Дхарма Раджасы құрған және өзінің иелігін қорғау үшін салынған Недумкоттаға шабуылға дайындалды. Бұл жағдайды байқаған Корнуоллис Кэмпбеллдің ізбасары Джон Холландқа Траванкорға шабуыл жасауды соғыс жариялау деп қарау керектігін қайталады және британдықтардың күшті жауабына тап болатынын мәлімдеді. Типу Холландтың Кэмпбелл сияқты тәжірибелі әскери шенеунік еместігін, және олардың Кэмпбелл мен Корнуоллис сияқты жақын қарым-қатынасы жоқ екенін (екісі де Америка революциялық соғысында Солтүстік Америкада қызмет еткен) білгендіктен, бұл шабуылға кірісуге қолайлы уақыт деп шешті.
In 1788, the company gained control of the Circar of Guntur, the southernmost of the Northern Circars, which the company had acquired under earlier agreements with the Nizam. In exchange, the company provided the Nizam with two battalions of company troops. Both of these acts placed British troops closer to Mysore, but also guaranteed the Nizam would support the British in the event of conflict. Travancore had been a target of Tipu for acquisition or conquest since the end of the previous war. Indirect attempts to take over the kingdom had failed in 1788, and Archibald Campbell, the Madras president at the time, had warned Tipu that an attack on Travancore would be treated as a declaration of war on the company as per the Treaty of Mangalore. The rajah of Travancore also angered Tipu by extending fortifications along the border with Cochin into territory claimed by Mysore as belonging to its vassal state, and by purchasing from the Dutch East India Company two forts in the Kingdom of Cochin, a state paying tribute to Tipu Sultan. In 1789 Tipu Sultan sent forces onto the Malabar Coast to put down a rebellion. Many people fled to Travancore, a state independent of Mysore and to Cochin, a state paying tribute to Tipu, in the wake of his advance. To follow them, Tipu began in the fall of 1789 to build up troops at Coimbatore in preparation for an assault on the Nedumkotta, a fortified line of defence built by Dharma Raja of Travancore to protect his domain. Cornwallis, observing this build up, reiterated to Campbell's successor, John Holland, that an attack on Travancore should be considered a declaration of war, and met with a strong British response. Tipu, aware that Holland was not the experienced military officer that Campbell was, and that he did not have the close relationship that Campbell and Cornwallis had (both had served in North America in the American Revolutionary War), probably decided that this was an opportune time to attack.
Алғашқы науқандар
1789 жылғы 29 желтоқсанда Типу Коимбатурдан 14 мың әскерді бастап, Недумкоттаға шабуыл жасады. Бірінші кезеңде Типу жеңіліске ұшырады, Кесава Пиллай басқарған Траванкор әскерлері Типу әскеріне ауыр үлкен шығын келтіріп, оларды кері шегіндірді. Майсур әскерлері мен олардың одақтастары қайта жиналғанда, губернатор Холланд Корнуоллистің наразылығына қарамастан, әскери күштерді жұмылдырудың орнына Типумен келіссөздер жүргізді. Корнуоллис Мадрасқа барып, басқаруды қолға алуға дайын тұрғанда, Холландтың орнына генерал Уильям Медоус келе жатыр деген хабарды алды. Медоус Холландты қызметтен алып тастап, Трихинополиде әскер жинап, Типуға қарсы операцияларды жоспарлауға кірісті.
On 29 December 1789, Tipu marched 14,000 troops from Coimbatore and attacked Nedumkotta. The first phase was a defeat for Tipu, when the Travancore forces under Kesava Pillai inflicted severe losses on the Tipu's forces and drove them back. While the Mysorean forces and their allies regrouped, Governor Holland, much to Cornwallis' dismay, engaged in negotiations with Tipu rather than mobilising the military. Cornwallis was on the brink of going to Madras to take command when he received word that Holland's replacement, General William Medows was about to arrive. Medows forcibly removed Holland, and set about planning operations against Tipu while building up troops at Trichinopoly.
Медоустың жорығы, 1790 жыл
Медоус әскерін шеруге дайындағанға дейін мамыр айы келді. Осы уақытта Типу Траванкорға қайтадан шабуыл жасады және 1790 жылдың сәуір айының соңында, Транванкор армиясының ауыр шығындарын келтіргеніне қарамастан, Недумкотта қорғаныс шебін бұзып өтті. Траванкор армиясы стратегиялық түрде Перияр өзенінің екінші жағалауына шегінді және өзенді кесіп өтуге қарсы тұруға дайындық жасады. Муссондық жаңбыр Майсур армиясының өзенді аттап өтуіне кедергі келтірді. Типу Мадрастан британдық әскерлердің науқаны маңызды қауіп болып қалыптасқаны туралы хабар алған соң, Траванкордан қайта шегінді. Медоустың жасаған шабуыл жоспары екі бағыттан шабуылдауды көздеді: негізгі күштер Коимбатор ауданына, ал диверсиялық күштер солтүстік-шығыстан Майсурға. Корнуоллис осы жоспарға риза болмады, себебі маусымның кешіккені (муссон маусымында шайқас қиынға соғады) және Мадрастан ұзақ созылған жабдықтап беру жолдары болды. Дегенмен, ол Медоуске тәуелсіз басқару мүмкіндігін беруге дайын болды. Медоус май айының соңында Трихинополиден шықты. Ауа райының қолайсыздығы мен жабдықтар мәселелері оның жылдамдығын баяулатты. Типу өзінің негізгі күштерін Майсурдың таулы аймағына көшіргендіктен, ол аз қарсылыққа тап болды. 21 шілдеде Медоус Коимбаторға қарсылықсыз кірді, ауданның кейбір кішігірім бекіністерін тастап кету арқылы немесе гарнизонның дереу бағынуымен алды. Оған қарсы тұрған жалғыз күш – Типудің Саид Сахиб басқаруындағы 4000 атты әскері болды, олар оның әрекеттерін бақылау және қиындық тудыру үшін жіберілген. Олардың көпшілігі Медоустың атты әскерімен Бхавани өзенінен тысқары қарай жеңіліп қалды. Ауданның басқа да маңызды нысандары түсті, Палхат пен Диндигулды басып алу үшін күшті шаралар қабылдау қажет болды. Коимбатор ауданының толық бақылауына қол жеткізгенімен, Медоус оны ұстап тұру үшін күштерін бөлуге мәжбүр болды, ең ірі жасақтар Коимбатор, Палхат және Сатьямангаламда орналастырылды. Бенгалиядан және Бомбейден жасалған шабуылдар Типу қарсы шабуылға өткен кезде ғана басталды.
It was May before Medows was prepared to march. In the meantime, Tipu had renewed his attack on Travancore, and successfully breached the Nedumkotta line in late April 1790, despite the heavy losses inflicted by the Tranvancorean army. The Travancorean army made a strategic retreat to the further bank of the Periyar River and regrouped, preparing to contest the crossing of the river. The monsoon rains prevented the Mysorean army from fording the river and as Tipu received the news that the British campaign from Madras began to take shape as a significant threat, he retreated from Travancore. The plan of attack developed by Medows called for a two pronged attack, with the main thrust against the Coimbatore district and a diversionary thrust into Mysore from the northeast. Cornwallis was unhappy with this plan, due in part to the lateness of the season (combat being much more difficult during the monsoon season), and the lengthy supply lines from Madras that the plan entailed. However, he was willing to give Medows the opportunity for independent command. Medows moved out of Trichinopoly in late May. Hampered by weather and equipment problems, his progress was slow. He met little resistance, as Tipu had withdrawn his main forces to the Mysore highlands. On 21 July, Medows entered Coimbatore unopposed, after having taken some of the smaller fortifications in the district by either abandonment or the immediate surrender of the garrison. His only opposition consisted of 4,000 cavalry under Sayed Sahib that Tipu had detached to observe and harass his operations; most of these were eventually driven across the Bhavani River by Medows' cavalry. Further strong points in the district fell, with Palghat and Dindigul requiring significant action to capture. Although the campaign was successful in gaining complete control of the Coimbatore district, Medows had to divide his forces to hold it, with the largest detachments at Coimbatore, Palghat, and Sathyamangalam. The attack from Bengal, and a third from Bombay, were late in getting started when Tipu made his counterattack.
Типудің қарсы шабуыл
2 қыркүйекте Типу 40 мыңдық әскермен Шрирангапатнамнан аттанды. 9 қыркүйекте тау жолдарымен төмен түсіп, Сатьямангаламға қарай жылжуды бастады. 13 қыркүйекте Типу әскерінің алғашқы шабуылына 2800 сарбаздық гарнизон қарсы тұрды, бірақ гарнизон командирі капитан Джон Флойд кері шегінуге шешім қабылдады. Олар түн ішінде Бхавани өзенін кешіп, Коимбатурға бет алды. Күшті жаңбырдан баяулаған Типу 15 мың атты әскерін оларды қууға жіберді. Олар Флойдтың көптеген жүктерін тартып алып, шаршаған гарнизонды қууды жалғастырды. Сол кешкі Чейордағы лагерде Типу әскерінің толық күші оларға шабуыл жасады. Жаяу әскердің қаһармандық тұруы қайталап жасалған шабуылдарды тойтарды, ал Медоустың жіберген қосымша күштері оларды құтқарып қалды. Содан кейін Типу британдықтардың жабдықтау және байланыс жолдарын бұзып, өз әскерінің негізгі күштерінің қозғалысын қамтамасыз етуге кірісті. Қараша айының басында ол Медоусты жаңылыстырып, әскерінің көп бөлігін солтүстікке қарай Бенгал әскеріне шабуыл жасау үшін жылжытты. Полковник Максвелл басқаратын 9 мың сарбаздық бұл күш Каверипаттинаға жетіп, қорғанысын нығайтты. Типу қорғанысты бұза алмады, ал 14 қарашада Медоус қайтадан оның соңынан келе жатқанын білген соң оңтүстікке шегінді. Медоус пен Максвелл 17 қарашада күштерін біріктіріп, Трихинополиге қарай жол тартқан Типуді қуды. Медоус келгенге дейін қаланы тонауға мүмкіндік болмағандықтан, Типу Карнатик арқылы өтіп, қалаларды қиратып, азық-түліктерді тартып алды. Ол француздық Пондишери бекінісіне жетіп, британдықтарға қарсы күресіне француздардың қолдауын алуға тырысты. Бірақ Франция революцияның басында болғандықтан, бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Медоус бұл кезде Мадрасқа қарай жылжып, әскер басшылығын Лорд Корнуоллиске тапсырды.
On 2 September, Tipu left Srirangapatnam at the head of a 40,000 man army. Descending the mountain passes beginning on 9 September, he began to move toward Sathyamangalam. While the 2,800 man garrison there withstood an initial assault from Tipu's force on 13 September, Captain John Floyd, the garrison commander, opted to withdraw. Under cover of night, they crossed the Bhavani and headed for Coimbatore. Tipu, slowed by heavy rains, sent 15,000 cavalry in pursuit. These eventually caught up and captured much of Floyd's baggage train, and continued to pursue the weary garrison. That evening, the full force of Tipu's army fell upon them as they camped at Cheyoor. A desperate stand by the infantry repulsed repeated assaults, and only the arrival of reinforcements sent by Medows rescued them. Tipu then embarked on a campaign of harassing the British supply and communications, while screening the movements of his main force. In early November, he successfully misled Medows, moving much of his army north to attack the smaller Bengal force. This force, about 9,000 men led by Colonel Maxwell, had reached Kaveripattinam and strongly fortified his position. Unable to penetrate the defences, Tipu withdrew to the south on 14 November after learning that Medows was on his trail again. Medows and Maxwell joined forces on 17 November, and pursued Tipu, who had decided to make a move toward Trichinopoly. Unable to do more than pillage the town before Medows arrived, Tipu then moved on to rampage through the Carnatic, destroying towns and seizing supplies as he went. He ended up at the French outpost at Pondicherry, where he attempted to interest the French in supporting his efforts against the British. As France was then in the early stages of its revolution, these efforts were entirely unsuccessful. Medows at this point moved toward Madras, where he turned over command of his army to Lord Cornwallis.
Достасқандардың алға жылжуы
Типу сұлтан ағылшын, Керала және маратхаларға қарсы соғысты діни соғысқа айналдырды, бұл оның жеке хаттарынан анық көрінеді. Ол көптеген индустар мен христиандарды өлтірді, тіпті әйелдер мен балаларды да аямады, көптеген шіркеулерді, индустар ғибадатханаларын және тіпті синагогаларды қиратты. Типу даулы тұлға болып, индустар мен христиандарды қуғынға ұшыратқаны үшін сынға ілікті. Әртүрлі дереккөздерде индустардың (Кооргтың кодавалары мен Малабардың найрлері) және христиандардың (Мангалордың католиктері) жаппай қырғынға ұшырағаны, түрмеге қамалуы, мәжбүрлеп дін ауыстыруы және сүндеттелуі, сондай-ақ шіркеулер мен ғибадатханалардың қирауы туралы мәліметтер келтіріледі. Ол сонымен қатар соғыс тұтқындарын адамгершілікпен қарау және босату туралы уәдесін бұзды. Мысалы, бір деректе хроникашы атап өткендей, ол өзіне бағынған жергілікті патшаны өлтіріп, оның денесін қала көшелерімен сүйреп әкетті. Көптеген христиан миссионерлері оның жергілікті христиандарды азаптап, олардың шіркеулері мен ғибадатханаларын қиратуын құжаттады. Дегенмен, басқалар Типудің Коорг пен Малабар индустарына, сондай-ақ найрлерге қарсы әрекеттері саяси себептерге байланысты болғанын, олар "алты рет" бүлік көтергеннен кейін оларды кешіргенін айтады. Бұл, оның Канра христиандарын Екінші Англо-Майсур соғысы кезінде сатқындық жасағандары үшін жазалаған тәсіліне ұқсас. Шындығында, 1791 жылғы соғыс кезінде маратха шабуылшылары Срингеридегі индуист ғибадатханасын қиратқан, ғибадатхананы тонап, жергілікті тұрғындар мен брахмандарды өлтірген немесе жарақаттаған. Бұл оның Срингеридегі индуист ғибадатханасын қалпына келтіруге ақша және адамдар жұмсауына себеп болды. Типу соғыс кезінде әртүрлі индустарды соттың жоғары лауазымдарына және әскердегі офицерлер ретінде тағайындағаны, оның шайқасты діни соғысқа айналдырды деген мәлімдемеге қайшы келеді. Типу көптеген ғибадатханаларға қаржылай көмек берген, индустардың құдайға табынуына ешқашан кедергі келтірмеген, осы соғыс кезінде Кондживерамдағы Гопур ғибадатханасының құрылысын қаржылаған және тіпті оның қасында болған жергілікті индуист фестивальдеріне шығындарды көтерген. 1790 жылдың жазында Пурсерам Боудың басшылығындағы 30 мыңға жуық маратха әскері, Бомбейден келген британдық әскерлердің бір бөлігімен бірге Майсурға қарай жорыққа шықты. Бірінші Майсур бекіністері үлкен армияның алдында берілді және қыркүйекте Дарварға жеткенге дейін баяу жылжуды жалғастырды. Бекініс 29 апта бойы нашар және салғырт қоршауға алынды, гарнизон 1791 жылдың 3 сәуірінде ғана капитуляциялады. Армия содан кейін алға жылжуын жалғастырып, мамыр айының басында Тунгабхадра өзеніне жетті. 1791 жылдың қаңтарында Пунадан шыққан екінші армия, 25 000 атты және 5 000 жаяу әскерден тұратын, Мадрас армиясының британдық сарбаздарының көмегімен Күрнолға елеулі қарсылықсыз жетті. Хурри Пунт Низаммен кеңесу үшін барды, ол Типудің үлкен армиясы оны басқа одақтастары қосылмас бұрын басып алады деп қорқып, Майсурға кірмеді. Корнуоллис Бангалорды басып алып, Майсурдың астанасы Шрирангапатнамға қарай жылжуда екенін естігеннен кейін, Хурри Пунт Күрнолдан шығып, 28 мамырда Корнуоллиспен қосылды. Низамның армиясы Махабат Жунгтың басшылығымен Коппалға қарай жылды және 1790 жылдың қазанында оны қоршауға алды. Төмен сапалы зеңбіректер қоршауға кедергі келтірді және ол 1791 жылдың сәуірінде ғана сәтті аяқталды.
Tipu sultan had turned the wars against the British, Kerala and the Marathas into a religious war, as evidenced by his personal letters. He massacred numerous Hindus and Christians, not sparing even the women and children and destroyed numerous churches, Hindu temples and even synagogues. Tipu has been a controversial figure and criticised for his repression of Hindus and Christians. Various sources describe the massacres, imprisonment, forced conversion, and circumcision of Hindus (Kodavas of Coorg and Nairs of Malabar) and Christians (Catholics of Mangalore) and the destruction of churches and temples which are cited as evidence for his religious intolerance. He also reneged on his promises of humanely treating and releasing the prisoners of wars, e. g. in one case noted by a chronicler, he killed a local king who had submitted to him and got his body dragged through the city. Many Christian missionaries also documented his torture of local Christians and destroying their churches and temples. However, others have pointed out that Tipu's actions against the Hindus of Coorg and Malabar, and the Nairs were in consequence were due to political motives, after they had rebelled "six times" and he had forgiven them, similar to how he punished the Christians of Kanara during the Second Anglo Mysore War after they had committed treason, rendering invaluable help to the English. In fact, a Maratha raid had destroyed a Hindu temple at Sringeri during the war in 1791, committing sacrilege by plundering the temple and killing or wounding locals, which included locals and Brahamins, leading its Swami to plea for help from Tipu, who quickly dispatched men and funds to help restore the temple. That Tipu had appointed various Hindus to high posts at court and as officers in his army during the war stands contrary to the claims that he turned the battle into a religious war, and given that Tipu had given grants to numerous temples, and never prevented Hindus from worshipping, funded the construction of a Gopur temple in Conjeeveram during this war, and even participated in and bore some of the costs of the local Hindu festivals which occurred during his stay. During the summer of 1790, a Maratha army of some 30,000 under the command of Purseram Bhow, accompanied by a detachment of British troops from Bombay, began marching toward Mysore. The first several Mysorean outposts surrendered in the face of the large army, and it made steady if slow progress until it reached Darwar in September. The fort was weakly and indifferently besieged for 29 weeks, with the garrison finally surrendering on 3 April 1791. The army then continued to advance, reaching the Tungabhadra River in early May. A second army, consisting of 25,000 cavalry and 5,000 infantry under the command of Hurry Punt assisted by a detachment of British soldiers from the Madras army, left Poona in January 1791, eventually reaching Kurnool without significant opposition. Hurry Punt went to confer with the Nizam, who had not crossed into Mysore in fear that Tipu's large army would overwhelm his before it could be joined to that of one of the other allies. On receiving word that Cornwallis had captured Bangalore and was moving toward the Mysorean capital, Srirangapatnam, Hurry Punt moved out from Kurnool, and made junction with Cornwallis on 28 May. The Nizam's army, led by Mahabat Jung, advanced to Koppal, which they besieged in October 1790. Poor quality cannons impeded the conduct of the siege, which was not successfully concluded until April 1791.
Британдықтар Малабар жағалауын басып алады
1790 жылдың соңында британдық әскерлері Малабар жағалауын бақылауға алуға қол жеткізді. Полковник Хартли бастаған әскерлер желтоқсан айында Каликут қаласында маңызды жеңіс оді, ал Роберт Аберкромби басқарған екінші күш бірнеше күннен кейін Каннанорда сұлтанды талқандады.
British forces succeeded in taking control of the Malabar Coast late in 1790. One force under Colonel Hartley gained a decisive victory at Calicut in December, while a second under Robert Abercromby routed the Sultan at Cannanore a few days later.
Саванур науабы
Саванур навабына қарасты аумақтар Маратха конфедерациясына өткен. Осы оқиғалар ағылшындардың Пешваның саясатына деген сенімсіздігін күшейтті.
Territory associated with the Nawab of Savanur were lost to the Maratha Confederacy. Such events caused mistrust between the English and the agenda of the Peshwa.
Серингапатамға бірінші шабуыл
Корнуоллистің бірінші мақсаты – Бангалордың бекінілген нүктесін басып алу болды, бұл Серингапатамға қарсы болашақ операциялар үшін база болар еді. Ол одақтастарды белсенділігін күшейтуге ынталандыруға үміттенді. Типу Майсурдың таулы аймақтарында тоздыру тактикасын қолдануы мүмкін екенін болжай отырып, ол жабдықтаумен қамтамасыз ету үшін маңызды шаралар қабылдады. Сонымен қатар, ол жабдықтар мен ауыр қару-жарақтарды тасымалдауға көмектесу үшін көптеген пілдерді сақтап қалды. Корнуоллис 1791 жылдың 29 қаңтарында Велордегі Компанияның бас әскерін қабылдады. Бір аптадан кейін ол батысқа қарай жорыққа шықты, Шығыс Гат тауларынан өтуге ниеттенгендей көрінді. Бұл Типуді Пондичерриден кетуге және Бангалорға асығыс жол тартуға мәжбүр етті, өйткені ол өзінің хареміне қауіп төніп тұр деп санайды. Типу кейбір өткелдерде қорғаныс құрғанмен, Корнуоллис бірнеше алдау амалдар жасағаннан кейін, солтүстікке бұрылып, 21 ақпанда Мугли өткелінен қарсылықсыз өтті. Содан кейін ол 5 наурызда Бангалор қақпаларына жуықтап, дерлік ешқандай қарсылыққа тап болмай, алға жылжи берді. Типу қаланы нығайтып, гарнизонды жабдықтады, бірақ Корнуоллис қоршау операцияларын бастағанда, ол Компанияның позицияларының шетіндегі бас күштерімен қалды. Алты апталық қоршаудан кейін, Компания Типудің шабуылдарын мен шайқастарын қайта-қайта жеңіп, цитадельді сәтті басып алды. Бангалорды басып алғаннан кейін, Корнуоллис әскерін солтүстікке бұрып, 12 сәуірде Бангалордан 80 миль (129 км) солтүстікке қарай Низамның әскерімен және жабдықтау керуенімен кездесті. Бангалорға қайта бет бұрған Корнуоллис Низамның әскерінің көмектеспейтінін байқады. Ол әскерге туысқан атты әскерін қосу Типудің сол аймақтағы басымдығын теңгеруге көмектеседі деп үміттенген, бірақ Тейге Вунт басқарған Низамның әскері Типуге қарсы азық-түлік іздеу мен барлаудың орнына, тонаумен және әскердің жабдықталуынан өмір сүрумен қызығушылық танытты. Содан кейін Компания Серінгапатамға жол жүруден бұрын Бангалордың айналасындағы аумақты бақылауға алу үшін бірқатар операцияларды жүргізді. Корнуоллис Каувери өзенін кесіп өтуге лайықты арна іздеп жүргенде, Типу Аракер ауылының жанындағы арнада шайқасуға ұсынды. 15 мамырдағы шайқаста Корнуоллис Типудің позициясын айналып өтіп, оны Серингапатам қабырғаларының артына шегінуге мәжбүр етті. Маратха күштері жақын маңайда болмағандықтан, Аберкромби Малабар күштерімен келуі күмәнді болғандықтан және әскер аштыққа ұшыраудың алдында тұрғандықтан, Корнуоллис 22 мамырда қоршау машиналарын жою және шегіну туралы қиын шешім қабылдады. Үш күннен кейін ғана Маратха әскері келді, Типу оның көптеген хабаршыларының Корнуоллиске жетіп үлкермеуіне қол жеткізді. Корнуоллистің Бангалорға қайтуы Коимбатур ауданын Типудің күштеріне ашты. 11 маусымда 2000 мысырлық әскер Коимбатурды қоршауға алды. Гарнизон командирі лейтенант Чалмерс Корнуоллистің күшпен шабуыл жасалса, шегіну туралы бұйрығын елемеді және 300-ден аз адамы мен нашар оқ-дәріге ие болғанына қарамастан, күресуді таңдады. Оның қорғанысы батылдықпен жүргізілді, ал Палгаутчерриден келген күшейтулер оны тамыз айында қорғаушылардың жабдықтау керуенін сәтті басып алуға итермеледі. Содан кейін тағы сегіз мың мысырлық келді, бірақ Чалмерс 6 қарашаға дейін тұруға қабілетті болды. Келісім шарттарын бұзу арқылы Чалмерс пен оның адамдары тұтқынға алынды.
Cornwallis' first goal was to take the strong point of Bangalore, which would provide a base for future operations against Seringapatam. He hoped that this would stimulate the allies to step up their activity. Anticipating that Tipu would engage in a scorched earth campaign in the highlands of Mysore, he made significant arrangements for provisions. To assist in the hauling of supplies and heavy armaments he also retained a significant number of elephants. Cornwallis took over the main Company army at Vellore on 29 January 1791. A week later he marched west, as if to pass through the Eastern Ghats at that point. This prompted Tipu to abandon Pondicherry and make haste for Bangalore, where he perceived his harem to be at some risk. Although Tipu placed defences on some of the passes, Cornwallis, after a number of feints, turned sharply north, and crossed the mountains at the Muglee Pass on 21 February against no opposition. He then continued to advance, against virtually no resistance, until he was very nearly before the gates of Bangalore on 5 March. Tipu had fortified the city and supplied the garrison, but he stayed with his main force on the outskirts of the Company positions as Cornwallis began siege operations. After six weeks of siege, in which the Company had to repeatedly beat off attacks and skirmishes from Tipu, they successfully stormed the citadel. After securing Bangalore, Cornwallis turned his army north to meet a supply caravan and the Nizam's army, which took place on 12 April about 80 mile (129 km) north of Bangalore. Turning back toward Bangalore, Cornwallis found the Nizam's men to be noticeably unhelpful. He had hoped that the addition of native cavalry to the army would assist in offsetting Tipu's advantage in that quarter, but the Nizam's men, commanded by Teige Wunt, were interested in plunder and in living off the army's supplies instead of foraging and scouting against Tipu. The Company then embarked on a series of operations to secure most of the area around Bangalore before moving on to Seringapatam. When Cornwallis was seeking a ford at which to cross the Cauvery River, Tipu offered him battle at a ford near the village of Arakere. In the ensuing battle on 15 May, Cornwallis flanked Tipu's position and drove him to retreat behind Seringapatam's walls. Since the Marathan forces were apparently not nearby, and it seemed unlikely that Abercromby would arrive with the Malabar forces, and his army was on the verge of starvation, Cornwallis then made the difficult decision on 22 May to destroy his siege train and retreat. Only three days later, the Maratha army arrived, Tipu having successfully prevented most of its messengers from reaching Cornwallis before then. Cornwallis' retreat to Bangalore exposed the Coimbatore district to Tipu's forces. On 11 June, 2,000 Mysorean forces laid siege to Coimbatore. Lieutenant Chalmers, the garrison commander, ignored orders from Cornwallis to withdraw if attacked in force, and chose to fight, in spite of having less than 300 men and inferior gunpowder. His defence was spirited, and reinforcements from Palgautcherry prompted him to sortie and successfully take the defenders' supply train in August. Eight thousand more Mysoreans then arrived, but Chalmers held out until 6 November. In violation of the agreed terms of surrender Chalmers and his men were taken prisoner.
Серингапатамға екінші шабуыл
Бангалорға одақтас әскерлердің шегінуінен кейін, Пурсерам Боу мен Тейге Вунт әскерлері Майсурдың солтүстік аймақтарында аумақтық пайда табу үшін басты әскерден бөлініп кетті. Пурсерам Боу, Типу әкесі Хайдер бұрынғы соғыста басып алған Беднор ауданын қайтаруға ниеттенді, Холи-Хонор мен Шимоганы жаулап алды, бірақ оның әскеріне қосылған британдық күштері қажетті жұмыстың көп бөлігін атқарды. Типу әскерінің бір бөлігінің жақындауы ғана оны Беднорды қоршаудан тоқтатты. Боу, Серінгапатамдағы бейбіт келіссөздер басталғаннан кейін ғана басты әскерге оралды. Графтың кіші інісі, коммодор Уильям Корнуоллис Тельчерри теңіз шайқасына қатысқанда, Чарльз 1791 жылдың қалған бөлігін Мадрасқа жабдықтау жолдарын қамтамасыз етуге жұмсады. Осы мақсатта ол қарашада Нундидругты, ал желтоқсанда Савендругты қоршауға алды, екеуі де күтпегендей аз күш жұмсап жаулап алынды. Ол сондай-ақ өзінің және одақтастарының әскерлеріне жеткілікті азық-түлік пен жалақы беру үшін ірі жабдықтау операциясын жүргізуге бұйрық берді. Типудің лагерьлеріне тыңшылар жіберілді, соның нәтижесінде ол оның әскерлерінің саны мен орналасуы туралы сенімді ақпарат ала бастады. Корнуоллис пен одақтастар арасындағы қарым-қатынас қиын болды. Маратха әскери басшылары Пурсерам Боу мен Хурри Пунт әскерде қалу үшін пара алуға мәжбүр болды, ал Корнуоллис Хайдарабад әскерлерінің көмекке қарағанда көбірек кедергі келтіріп жатыр деп хабарлады; бір британдық бақылаушы оларды "жарамсыз жұртшылық" деп сипаттап, "Хайдарабадтағы әскери тәртіптің деңгейіне лайық емес" деп жазды. 25 қаңтарда Корнуоллис Савендругтен Серінгапатамға қарай жолға шықты, ал Аберкромби Малабар жағалауынан қайтадан ілгеріледі. Типудің әскері колоннаны мазақтаса да, оның жолын тоқтатпады. 5 ақпанда Серінгапатам алдындағы жазыққа жеткенде, Типу күштері оларға зымырандармен шабуыл жасады. Корнуоллис Типуді оның бекіністерінен ығыстыру үшін түнгі шабуылмен жауап берді. Біршама шатасқан шайқастан кейін Типудің әскерлері қанаттан оралып, ол қалаға шегінді, ал Корнуоллис қоршау жұмыстарын бастады. 12 ақпанда Аберкромби Бомбей әскерімен келді, Типуді қоршау күшейді. 23 ақпанда Типу бейбіт келіссөздер бастады, ал келесі күні ол алдын ала шарттарға келіскен соң, жаулық тоқтатылды.
Following the allied retreat to Bangalore, the armies of Purseram Bhow and Teige Wunt left the grand army to pursue territorial gains in Mysore's northern territories. Purseram Bhow, desirous of recapturing the Bednore district that Tipu's father Hyder had taken in an earlier war, captured Hooly Honore and Shimoga, although British forces attached to his army did much of the necessary work. Only the threatened arrival of a detachment from Tipu's army prevented him from laying siege to Bednore itself. Bhow did not return to the grand army until after peace negotiations began at Seringapatam. Whereas the earl's younger brother, Commodore William Cornwallis, was engaged in the naval Battle of Tellicherry, Charles spent the remainder of 1791 securing his supply lines to Madras. To this end he laid siege to Nundydroog in November and Savendroog in December, both of which fell after unexpectedly modest efforts. He also ordered a massive supply operation to ensure that adequate supplies and pay for his army and those of the allies would be available. Spies were sent to infiltrate Tipu's camps, and he began to receive more reliable reports of the latter's troop strengths and disposition. The relations between Cornwallis and the allies were difficult. The Marathan military leaders, Purseram Bhow and Hurry Punt, had to be bribed to stay with the army, and Cornwallis reported the Hyderabadi forces to be more of a hindrance than a help; one British observer wrote that they were a "disorderly rabble" and "not very creditable to the state of military discipline at Hyderabad". On 25 January, Sir Cornwallis moved from Savendroog toward Seringapatam, while Abercromby again advanced from the Malabar Coast. While Tipu's men harassed the column, they did not impede its progress. Cornwallis established a chain of outposts to protect the supply line from Bangalore. When the massive army reached the plains before Seringapatam on 5 February, Tipu's began showering the force with rockets. Cornwallis responded with a night time attack to dislodge Tipu from his lines. After a somewhat confused battle, Tipu's forces were flanked, and he retreated into the city, and Cornwallis began siege operations. On 12 February, Abercromby arrived with the Bombay army, and the noose began to tighten around Tipu. By 23 February, Tipu began making overtures for peace talks, and hostilities were suspended the next day when he agreed to preliminary terms.
Бейбітшілік
Корнуоллис талап еткен алдын ала шарттардың бірі – Типу екі ұлын кепіл ретінде беруі, осы арқылы келісілген шарттардың орындалуына кепілдік берілсін. 26 ақпанда оның екі жас ұлы екі тараптан да зор салтанатты рәсімдер мен қарулы салюттермен Корнуоллиске ресми түрде тапсырылды. Корнуоллис компанияның аумағын едәуір кеңейтуге немесе Майсурдың көп бөлігін Мараттар мен Хайдарабадқа беруге мүдделі болмағандықтан, компанияның сатып алуымен оның қорғанысын нығайтатын одақтастармен бөлінетін Майсур аумағының жартысын бөлу туралы келіссөздер жүргізді. Кейін ол былай деп жазды: "Егер біз Серингапатамды жаулап алып, Типуді өлтірсек, [ ] біз сол қаланы Мараттарға (қауіпті сыйлық) беруіміз керек еді немесе Компанияның әскерлері мен қазынасымен ұсталып, оның қызметкерлері тонап алатын жалқы бір көрініс құруымыз керек еді". Басып алынған аумақтар Майсурды жағалауының көп бөлігінен айырды; сонымен қатар Майсур одақтас әскерлердің соғыс шығындарының бір бөлігін төлеуге міндетті болды. 1792 жылдың 18 наурызында Типу шарттарға келісіп, Серингапатам шартына қол қойды, осылайша соғыс аяқталды.
Among the preliminary terms that Cornwallis insisted on was that Tipu surrender two of his sons as hostages as a guarantee for his execution of the agreed terms. On 26 February, his two young sons were formally delivered to Cornwallis amid great ceremony and gun salutes by both sides. Cornwallis, who was not interested in significantly extending the company's territory, or in turning most of Mysore over to the Mahrattas and Hyderabad, negotiated a division of one half of Mysorean territory, to be divided by the allies, in which the company's acquisition would improve its defences. He later wrote, "If we had taken Seringapatam and killed Tippoo, [ ] we must either have given that capital to the Marathas (a dangerous boon) or have set up some miserable pageant of our own, to be supported by the Company's troops and treasures, and to be plundered by its servants." The territories taken deprived Mysore of much of its coastline; Mysore was also obligated to pay some of the allied war costs. On 18 March 1792, Tipu agreed to the terms and signed the Treaty of Seringapatam, ending hostilities.
Салдарлар
1799 жылы ағылшындар мен Майсур арасында төртінші және соңғы соғыс болды, онда Серінгапатам басып алынды, ал Типу оны қорғағанда қаза тапты. Жеңімпаздар елді бөліспей, Типудің отбасын шет елге қуды және Майсурды Вадиярларға қайтарды. Типу Сұлтан қолдаған маңызды әскери жаңалық – армияда «кушун» деп аталатын ракеталық бригадалармен жаппай шабуылдар жасау болды. «Кушун» қолданған қарулар үшінші және төртінші Майсур соғыстарында ағылшындарға қатты әсер етіп, Уильям Конгревті Конгрев зымырандарын жасауға түрткі берді. Корнуоллис соғыстағы ерлігі үшін маркиз атағына ие болды, ал оның басшылығымен соғысқан үнді сарбаздары Майсур медалімен марапатталды.
A fourth and final war was fought between the British and Mysore in 1799, in which Seringapatam was taken, and Tipu was killed in its defence. The victors, rather than partitioning the country, forced Tipu's family into exile and restored control of Mysore to the Wadiyars. One notable military advance championed by Tipu Sultan was the use of mass attacks with rocket brigades, called cushoons, in the army. The weapons used by the cushoons sufficiently impressed the British during the Third and Fourth Mysore Wars to inspire William Congreve to develop Congreve rockets. Cornwallis was raised to the title of Marquess for his actions in the war, while the native Indian soldiers under his command were awarded the Mysore Medal.