Құрмет көрсету тілдері мен атаулары

Кіріспе

Құрметті тілдесу нысаны

Ағылшын тілінде құрметтеу – құрмет, сыпайылық немесе ілтипат білдіретін тілдесу формасы. Бұл адамның атына қосылатын атақтар болуы мүмкін, мысалы: мырза, ханым, қыз, ханым, мырза, сер, леди, доктор, кеңесші, леди немесе лорд, сондай-ақ адамның аты аталмаған кезде қолданылатын лауазымдар, мысалы, президент, генерал, капитан, әке, дәрігер немесе граф. Көптеген құрметтеу атаулары ақсүйектерге, дін қызметкерлеріне, әскерилерге немесе патшаларға арналған, және олар көбінесе монархиялық елдерде кездеседі. Оларға "Сіздің мәртебеңіз", "Сіздің патшалық билігіңіз" немесе жай ғана "Сіздің билігіңіз" жатады, бұл патшалық отбасының белгілі бір мүшелеріне қолданылады, ал герцог емес, басқа теңдеулерге "Мырза/ханым" немесе "Сіздің лордтығыңыз/ханымдығыңыз" деп тілдеседі, ал герцогқа "Сіздің билігіңіз" деп тілдеседі.

Жалпы атаулар

Master: (/m/ɑː/s/t/ər/) ұлдар мен жас шағындағы ерлер үшін, немесе шотланд пэрінің мұрагері үшін қолданылатын стиль ретінде. Сондай-ақ, колледж директоры немесе сауда кемесінің капитаны сияқты кәсіби лауазым ретінде де қолданылуы мүмкін. Mr: (/m/ɪ/s/t/ər/) әйелдерге қарамастан, некеде болсын болмасын, басқа кәсіби немесе академиялық атағы жоқ ерлерге қолданылады. «Мистер» деген сөздің сол сияқты айтылуы кейде әжуалық немесе бәсекелестік мақсатта немесе аты белгісіз еркекке сөйлегенде қолданылады. «Мырза» атауы кейбір лауазымдармен бірге қолданылып, лауазым иесі еркек болғанда қолданылады, мысалы, «Мырза Президент», «Мырза Спикер»; әйелдерге қатысты қолданылуы үшін «Ханым» деген сөзді қараңыз. Messrs: француз тіліндегі «Messieurs» сөзінің қысқартылған түрі, екі немесе одан көп еркектерді атау үшін қолданылады. Miss: (/m/ɪ/s/) қыздар, үйленбеген әйелдер және (Ұлыбританияда) үйленген әйелдер, егер олар өз бойының тегін сақтап жүрсе (бірақ соңғы екеуі үшін көбінесе «Ms» қолданылады). Ұлыбританияда бұл атау мектептерде әйелдерге, некеде болсын болмасын, жүгіну үшін дәстүрлі түрде қолданылады. Сондай-ақ, қыздарға немесе жас әйелдерге және (Ұлыбританияда) дүкен сатушылары мен официанттарға жүгіну үшін де қолданылады. Missus ('/m/ɪ/s/ə/z/) нұсқасы Ұлыбританияда аты белгісіз әйелге сөйлегенде қолданылады. Мырза атауын қолданған үйленбеген кәсіби әйелдердің мысалдары бар, мысалы, 19 ғасырдың соңындағы Оудли-Энд Хаусындағы Г-н Крокомб. Ms: (/m/ɪ/z/ немесе /m/ə/z/) әйелдерге, некеде болсын болмасын немесе неке жағдайы белгісіз болған кезде қолданылады. Mx: (/m/ɪ/k/s/ немесе /m/ə/k/s/) өз жынысын нақтыламауды қалайтын немесе «Мырза/Шебер» немесе «Ханым/Мэм/Мэмс» сәйкес келмейтін адамдар үшін, мысалы, егер олар екі жынысты болмаса, гендерлік бейтарап құрметті атау.

Ресми атақтар

Сэр: ерлерге қатысты, егер олар британдық рыцарлық атаққа ие болса немесе барон болса (бірінші атымен немесе толық атымен айтылады, тек тегімен емес) немесе жалпы құрмет көрсету үшін (өздігінен қолданылады), бұл әйелдерге арналған «мадам» сөзімен мағынасы бірдей (төменде қараңыз). Сондай-ақ, дәстүрлі түрде британдық мектептердегі еркек ұстаздарға арналған сөз. Мырза: бастапқыда әлеуметтік жағдайы эсквайерден төмен, ал йоменнен жоғары болған. Қазірде әдепті мінез-құлқымен ерекшеленетін кез келген ер адамды атау үшін қолданылады. Көптеген жағдайларда құрметпен айтылатын сөз ретінде қолданылады («мырзалар», егер ерлер тобына қатысты болса, немесе аралас топқа қатысты болса «ханымдар мен мырзалар» ретінде), ал жеке тұлғаға қатысты «сэр» (немесе «ханымдар мен мырзалар») қолданылады. Сэр: ер монархқа арналған сөз, бұрын биліктегі немесе лорд лауазымындағы адамдарға да қолданылған. Миссис: әйелдерге арналған ескірген сөз, «мырза» сөзімен мағынасы бірдей. Үй шаруашылығының басшысы әйел болған жағдайда қолданылған. «Мисс» және «Мс» сөздері «Миссис» сөзінен туындаған. Бұл сөз қазір сирек қолданылады, себебі оның жағымсыз мағынасы бар: «миссис» үйленген ер адамның басқа әйелмен қарым-қатынасы бар әйелді білдіреді. Мадам немесе Ма'ам (/mæm/ американ тілінде, ал британ тілінде /mæm/, /mɑːm/ немесе /məm/): әйелдерге арналған құрметті сөз. Бастапқыда жоғары мәртебелі немесе биліктегі әйелдерге ғана қолданылған. Әйел-дөңгелекшіге де қатысты болуы мүмкін. «Сэр» сөзімен мағынасы бірдей (жоғарыда қараңыз). «Сэр», «мадам» және «ма'ам» сөздері қызмет көрсетушілер қызметті алушыға қызмет көрсету кезінде жиі қолданады, мысалы: «Сіздің пальтоңызды алуға болады ма, ма'ам?». «Мадам» сөзі лауазыммен бірге қолданылып, лауазымды әйелді атау үшін қолданылады, мысалы: «Президент ханым». Дейм: өз құқығымен британдық рыцарлық атаққа ие болған әйелдер үшін. Рыцарьларға үйленген әйелдер әдетте «ханым» деп аталады. Лорд: еркек барон, виконт, граф және маркиздер, сондай-ақ олардың кейбір балалары үшін. Кейбір елдерде судьялар, әсіресе жоғары дәрежелі судьялар лорд немесе леди деп аталады (стиль: Лордтық немесе Милорд). Ханым: баронесса, виконтесса, графиня және маркиза дәрежесіндегі әйелдер үшін немесе осыған тең атақтарды иеленген ер адамдардың әйелдері үшін. Әдеп бойынша бұл атақ рыцарьлар мен баронеттердің әйелдеріне де қолданылады (стиль: Сіздің ханымдығыңыз немесе Миледи). Көпше түрінде әйелдерге құрмет көрсету үшін қолданылады («ханымдар», егер әйелдер тобына қатысты болса, немесе аралас топқа қатысты болса «ханымдар мен мырзалар» бөлігі ретінде); жеке тұлғаға қатысты «мадам» (немесе «мадамдар мен мырзалар») қолданылады. «esq» немесе «esq.» деп те белгіленуі мүмкін, басқа лауазымдық атаулар үшін де осылай жасалады. Эксселенция, жоғары лауазымды тұлғаларға берілетін құрметті атақ, мысалы, губернаторлар, елшілер, патшалар, дворяндар, Рим католик шіркеуінің епископтары мен архиепископтары (оның, сіздің, т.б. сөздерімен қолданылады). Оның/Оның құрметі: кейбір елдерде судьялар, әкімдер мен судьяларға қолданылады (стиль: Сіздің құрметіңіз). Құрметті немесе Құрметті (қысқартылған түрі The Hon., Hon. немесе бұрынғы The Hon'ble): белгілі бір лауазымды адамдар, конгресс мүшелері, парламент, президенттер және судьялар үшін қолданылады (стиль: Милорд/Миледи немесе Сіздің Лордтығыңыз/Сіздің Ханымдығыңыз, Мырза/Мадам елші, Сіздің құрметіңіз). Ұлы Құрметті: Ұлыбританияда (кейде Rt Hon деп қысқартылады) Тайлы Кеңес мүшелері үшін қолданылады (жоғары мемлекеттік лауазымды адамдар, аға судьялар, архиепископтар және т.б.), сондай-ақ ресми түрде маркиз дәрежесінен төменгі санаттағылар үшін (әдетте «The» деп қысқартылады, мысалы, «The Lord Norton» «The Right Honourable Lord Norton» орнына). Ең Ұлы Құрметті: маркиздер мен маркизалар үшін (және топ ретінде Ең Ұлы Құрметті ванна ордені және Оның Ұлылығының Ең Ұлы Тайлы Кеңесі). The Much Honoured: Шотландияда белгілі бір феодалдар, клан басшылары және лардтар үшін қолданылады.

Sir: for men, formally if they have a British knighthood or if they are a baronet (used with first name or full name, never surname alone) or generally (used on its own) as a term of general respect or flattery, when it is equivalent in meaning to "Madam" for women (see below). Also traditionally used to address male teachers in British schools. Gentleman: originally a social rank, standing below an esquire and above a Yeoman. The term can now refer to any man of good, courteous conduct. It is only generally used as an honorific form of address in the plural ("gentlemen" if referring to a group of men, or as part of "ladies and gentlemen" if referring to a mixed group), with "sir" (or "ladies and sir") being used for the singular. Sire: a term of address for a male monarch, previously could be used for a person in a position of authority in general or a lord. Mistress is an archaic form of address for a woman, equivalent to Mrs. Used on its own, it was used to address the female head of a household. The titles Mrs, Miss, and Ms are abbreviations derived from Mistress. The term is no longer commonly used because of its connotative meaning: "mistress" is used to refer to a woman with whom a married man is having an affair. Madam or Ma'am (/m//æ//m/ in General American and either /m//æ//m/, /m//ɑː//m/, or /m//ə//m/ in Received Pronunciation. ): for women, a term of general respect or flattery. Originally used only for a woman of rank or authority. May also refer to a female procurer. Equivalent to "Sir" (see above). "Sir", "Madam", and "Ma'am" are commonly used by workers performing a service for the beneficiary of the service, e. g. "May I take your coat, Ma'am?" "Madam" is used with the name of an office to address a woman who is the office holder, e. g. "Madam President". Dame: for women who have been honoured with a British knighthood in their own right. Women (who are not dames) married to knights are commonly referred to as "Lady". Lord: for male barons, viscounts, earls, and marquesses, as well as some of their children. In some countries judges, especially those of higher rank, are referred to as lords, ladies or lordship/ladyship. (Style: Lordship or My Lord). Lady: for female peers with the rank of baroness, viscountess, countess, and marchioness, or the wives of men who hold the equivalent titles. By courtesy the title is often also used for wives of Knights and Baronets. (Style: Your Ladyship or My Lady). As a plural, it may be used as an honorific for women generally ("ladies" if referring to a group of women, or as part of "ladies and gentlemen" if referring to a mixed group); "madam" (or "madam and gentlemen") is used in the singular. It may also be punctuated as "esq" or "esq. ", following the same practice for other post nominals. Excellency, also Excellence, a title of honor given to certain high officials, as governors, ambassadors, royalty, nobility, and Roman Catholic bishops and archbishops (preceded by his, your, etc.). Her/His Honour: used for judges, mayors and magistrates in some countries. (Style: Your Honour)
The Honourable or The Honorable (abbreviated to The Hon., Hon. or formerly The Hon'ble) is used for certain officials, members of congress, parliament, presidents, and judges (Style: My Lord/Lady or Your Lordship/Your Ladyship, Mr./Madam Ambassador, Your Honor)
The Right Honourable: used in the United Kingdom (sometimes abbreviated as Rt Hon) for members of the Privy Council (high government officials, senior judges, archbishops, etc.) and, formally, for peers below the rank of Marquess (normally abbreviated to simply "The", e. g. "The Lord Norton" instead of "The Right Honourable Lord Norton"). The Most Honourable: for marquesses and marchionesses (and, as a group the Most Honourable Order of the Bath and His Majesty's Most Honourable Privy Council). The Much Honoured: used exclusively in Scotland, for certain feudal barons, clan chiefs and lairds.

Иудаизм

Раввин: Иудаизмде раввин – діни қызмет атқаратын немесе Тораны оқытатын адам. Бұл атау еврейше רַבִּי (раби) сөзінен шыққан, мағынасы – «Менің ұстазым» (көпше түрі – רבנים, рабаним), оқушының Тораның шеберіне қарата айтқан сөзі. «Ұстаз» רב (рав) сөзінің тікелей мағынасы – «үлкен». The Reverend: Көбінесе ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде раввиндерге, канторларға, мохалимдерге және шохетимдерге қолданылады. Кейде раввиндік санаға ие емес яһуди капелландарына да қолданылуы мүмкін. Бұл термин қазіргі заманда көбінесе қолданылмайды. Кантор: Әдетте, дұғаның әнмен орындалатын бөліктерін орындау үшін дайындалған яһуди дін қызметкері. «Кантор» сөзі француз тіліндегі «chanteur» сөзінен келген, мағынасы – «әнші». Бас раввин: Әдетте, қаланың немесе елдің бас раввинін білдіреді, еврейше רב הראשי (рав ха-раши) деп аталады. Егер қауымның раввинінің әкесі немесе атасы сол қаланың бас раввині болған болса, немесе егер ол ұлы раввиннің ұлы болып, ұлы раввин лауазымына мұрагер болса, онда бұл атақ құрметті атау ретінде беріледі және ол хасидтік қауымда раввиндік қызмет атқарады. Мұндай жағдайларда еврейше אב בית דין (ав бейт дин) – «рабини сотының басшысы» (сөзбе-сөз – «заң үйінің әкесі») деп аталады, және қысқартылып אב"ד (ав"д) деп жазылады. Сондай-ақ, גאון אב בית דין (гаон ав бейт дин) немесе ראש אב בית דין (рош ав бейт дин) деп те аталуы мүмкін, олар тиісінше גאב"ד (гав"д) немесе ראב"ד (рав"д) деп қысқартылады. Бұл қысқартулар ағылшын тілінде Ab"d, Gaava"d, немесе Raava"d деп жазылуы мүмкін, және көбінесе «Рав» деп атайды. Әдетте, қысқартылған атаудан кейін қаланың немесе қалашықтың аты (соның ішінде ата-бабаларының қалалары), немесе қауымның аты келеді, ал «Рав» деп атағанда қаланың немесе қауымның аты атаудың алдында тұрады. Мысалы, Вена қауымының бас раввині «Ав"д Вена» немесе «Веналық Рав» деп аталады. Кейбір қауымдарда, әсіресе венгр және галициялық қауымдарда, бұл атақ бас раввин немесе адмо"р атағымен бірдей қолданылады. Жалпы еврейше אדונינו מורינו ורבינו (адонейну морейну ве-рабейну) – «біздің мырзамыз, ұстазымыз, раввиніміз» деп белгілі, және қысқартылып אדמו"ר (адмо"р) деп жазылады, ал ағылшын тілінде Admo"r немесе Rebbe деп транскрипцияланады. Әдетте, қысқартылған атаудан кейін қаланың немесе қалашықтың аты (соның ішінде ата-бабаларының қалалары), немесе қауымның аты келеді, ал «Реббе» деп атағанда қаланың немесе қауымның аты атаудың алдында тұрады. Мысалы, Бостон хасидтік қауымдарының ұлы раввині «Адмо"р ми-Бостон» немесе «Бостондық Реббе» деп аталады. Реббецин: Раввиннің әйелі, кейбір қауымдарда әйелдер қауымының діни жетекшісі.

Rabbi: In Judaism, a rabbi '/r//æ//b//aɪ/ is an ordained religious officiant or a teacher of Torah. This title derives from the Hebrew word רַבִּי rabi , meaning "My Master" (irregular plural רבנים rabanim ), which is the way a student would address a master of Torah. The word "master" רב rav literally means "great one". The Reverend: Was often used for rabbis, cantors, mohalim, and shochetim in English speaking countries. May sometimes be used for Jewish chaplains who are not ordained rabbis. This usage has widely gone out of usage in the modern era. Cantor: Generally used for Jewish clergy trained to perform the sung portions of prayer services. The word "cantor" comes from the French word "chanteur", meaning "singer". Chief Rabbi: Generally used for a leading rabbi of a city or country, often known in Hebrew as רב הראשי. Sometimes an honorific title if a community rabbi has an ancestor who served as a chief rabbi of a town, or for a son of a grand rabbi who is heir apparent to the position of grand rabbi and serves a rabbinical role in a Hasidic community. Generally, in such cases, this is known in Hebrew as אב בית דין, meaning "leader of the rabbinical court" (literally "father of the house of law"), and abbreviated אב"ד. May also be titled as גאון אב בית דין or ראש אב בית דין, which would be abbreviated as גאב"ד or ראב"ד. These abbreviations may be rendered in English spelling as Ab"d, Gaava"d, or Raava"d, and will often be called "Rav". Generally the abbreviated title will be followed either by the name of the city or town (including ancestral towns), or the name of the congregation, or when called "Rav" the town or congregation will come before the title. For example, the chief rabbi of the Vien community is known either as "Ab"d Vien" or the "Vienner Rav". In some communities, particularly those from Hungarian and Galician backgrounds, the title is used interchangeably with the title of Grand Rabbi or Admo"r.
Grand Rabbi: The charismatic leader of a Hasidic court or community. Generally known in Hebrew as אדונינו מורינו ורבינו, literally "our lord, our teacher, our rabbi", and abbreviated as אדמו"ר and rendered in English spelling as Admo"r or Rebbe. Generally the abbreviated title will be followed either by the name of the city or town (including ancestral towns), or the name of the congregation, or when called "Rebbe" the town or congregation will come before the title. For example, the grand rabbis of the Boston Hasidic communities would be known as either "Admo"r miBoston" or "Bostoner Rebbe". Rebbetzin: A rabbi's wife, although in some sense a religious leader for the women in her community in some communities.

Ислам діні

Имам: Ислам дін қызметкерлері, әсіресе намаз оқып, уағыз айтатындар. Шейх: Исламның түрлі салаларында білімі бар адамдарды білдіретін жалпы термин. (Діни қатысы жоқ және діни атағынан өзге, кейде "принц" атағымен тең бай, беделді адамдарды немесе әулеттік тегін білдіретін құрметті атау ретінде де қолданылады). Муфтий: Ислам заңнамасында білімі бар және заңдық үкім шығаруға құқылы ер адамдар. Хафиз немесе Хафиза: тиісінше, Құранның барлық аяттарын жатқа білген ерлер мен әйелдер (сөзбе-сөз "қорғаушы"). Қари: Құранды оқудың әртүрлі тәсілдерінде білімі бар ерлер (сөзбе-сөз "оқушы"). Мавлана: кейбір мәдениеттерде Дарс ун Низамды аяқтаған және ғалым дәрежесіне ие болғандарды білдіреді (сөзбе-сөз "біздің басшымыз"). Хажжи ('/h//æ//dʒ//iː/): хаж сапарынан оралған мұсылмандар. Сейид және Сейидах: Ислам пайғамбары Мұхаммедтің қызы Фатима мен күйеу баласы Әли ибн Әби Талибтің ұлдары – Хасан ибн Әли мен Хусейн ибн Әли арқылы оның ұрпақтары ретінде танылған ерлер мен әйелдер. Шариф: Хасанның ұрпақтарына берілетін атау. Аятолла: Шиа мұсылмандары арасында, әсіресе Иранда жоғары дәрежелі діни көшбасшы. Ең білімді аятоллалар "Ұлы аятолла" деп аталады. Сегхатолеслам: Он екілік шиа дініндегі құрметті атақ. Сегхатолеслам – әділдігі мен сенімділігі расталған риуаятшыларды білдіреді. Мохиддин: Кейбір мұсылмандар үшін ерекше мәртебеге ие, жеке есім және ислам дәстүріндегі құрметті атақ ретінде қолданылады.