Кіріспе
Тестікулалардың мөлшері мен қызметінің төмендеуі
Тестікулалық атрофия – бір немесе екі тестікуланың (немесе “тестікулалардың”) мөлшерінің кішіреюі және тестікулалық қызметтің төмендеуімен бірге болатын медициналық жағдай. Тестікулалық атрофия суық температураға жауап ретінде пайда болатын, тестікулаларды қоршап тұрған мөлшердің уақытша кішіреюімен байланысты емес. Тестікулалар тестостерон және сперматозоидтар өндірісіне қатысқандықтан, тестікулалық атрофияның белгілері мен симптомдары бедеулікке немесе тестостерон деңгейінің төмендеуімен байланысты белгілермен және симптомдармен үйлеседі. Жасөспірімдікке дейінгі жастағы адамда тестікулалық атрофия болса, екіншілік жыныстық белгілердің жетілмеуі болуы мүмкін (мысалы, қапалдың өсуінің болмауы). Жыныстық жағынан жетілген адамдарда тестікулалық атрофия жыныстық құштарлықтың төмендеуімен және сүт бездерінің ұлғаюымен бірге болуы мүмкін. Тестостерон алмастыру терапиясы,
Жасөспірімдікке дейін пайда болатын белгілер мен симптомдар:
қапал шашының дамымауы
Тестостерон – ерлердің көбелек жүйесінің тестікула деп аталатын бөлігінде негізгі орын алатын гормон және әдетте нанограмм/децилитрмен өлшенеді. Тестостерон беттегі және қапалдағы шаштар, қапал мөлшері, дауыс және бұлшық ет массасының өзгеруі, жыныстық құштарлықты реттеу және сперматозоидтар өндірісі сияқты көптеген жыныстық белгілердің өсуі мен дамуына жауапты. Жасөспірімдікке дейін жетпеген адамдардағы тестостеронның қалыпты деңгейі децилитріне 20 нанограмнан кем. Тестостеронның төмендеуі тестікуласы бар адамдарда гипогонадизм деп анықталады. Тестікуласы бар адамдардағы гипогонадизм – тестостеронның гормональды тежелуі, ол мұрагерлік немесе өмірдің кейінгі кезеңінде пайда болуы мүмкін. Жасөспірімдікке дейінгі гипогонадизм кезінде көптеген жыныстық даму белгілері өзгеруі мүмкін. Тестостерон шаштың өсуіне шаштың түбіртегін реттеу арқылы әсер етеді, бұл өз кезегінде шаштың өсу фазаларына әсер етеді. Тестікуласы бар адам жасөспірімдікке жеткенде, андроген – стероидты жыныс гормоны – жоғары деңгейде өндіріледі, бұл соңғы шаштардың түзілуіне әкеледі. Соңғы шаштар қалың және пигменттелген шаштарды құрайды, олар да тестостерон өндірісімен реттеледі. Тестостерон жасөспірімдікке дейінгі қапал мөлшеріне де әсер етеді, қапал тініне көлем және тығыздық береді. Тестостерон деңгейінің төмендеуі гипогонадизмнің салдарынан Лейдиг жасушаларының елеулі зақымдануына байланысты. Лейдиг жасушалары тестікулаларда орналасқан және тестостерон мен андроген өндіруге қызмет етеді. Олар зақымданғаннан кейін тестостерон өндірісі тоқтатылады. Жасөспірімдікке жеткеннен кейін пайда болатын белгілер мен симптомдар:
жыныстық құштарлықтың төмендеуі
тестікулалардың сезімталдығы
ұрпақ табуда қиындықтар
қапал немесе беттегі шаштардың төмендеуі. Бұл бедеулікке де әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, тестостерон бұлшық ет массасының қалыптасуында маңызды. Ол денедегі бұлшық ет массасын арттырады. Тестостерон денедегі метаболизмді ынталандырады, бұл өз кезегінде ақуыз синтезін ынталандырады. Ақуыз синтезі бұлшық еттің дамуы мен өсуі үшін өте маңызды. Сондықтан тестостеронның жетіспеуі бұл метаболизмдік процесті өзгертіп, бұлшық ет массасының төмендеуіне әкеледі. Тестікулалық атрофияның екінші медициналық жағдайға байланысты белгілері мен симптомдары:
қабыну Тестікулалық ақаулар және тестостеронның төмен деңгейі алкогольдік циррозбен ауыратын адамдарда да жиі кездеседі, өйткені алкогольді пайдаланудың теріс әсері бауырдың зақымдануымен күшейеді.
lack of development of pubic hair
Testosterone is a hormone that is found primarily in a portion of the male reproductive system called the testes and is normally measured in nanograms per deciliter. Testosterone is in charge of the growth and production of many sexual attributes in people with testes, including facial hair, pubic hair, penis size, vocal and muscle mass changes, regulation of sex drive, and sperm production. Normal testosterone levels in people with testes who have not yet hit puberty are less than 20 nanograms per deciliter. Low testosterone can be defined as hypogonadism in people with testes. Hypogonadism in people with testes is established as the hormonal inhibition of testosterone that can either be inherited or acquired at a later stage in life. Under the circumstances of pre pubescent hypogonadism, many sexual developmental characteristics may be altered. Testosterone affects hair growth by regulating the follicle itself, which in turn affects the specific growth phases of the hair follicle. As a person with testes hits puberty, androgen, a steroid sex hormone, is produced at an increased rate, which creates terminal hair follicles. Terminal hair follicles create thicker and more pigmented hair which is also regulated by testosterone production. Testosterone also impacts pre pubescent penis size by providing penile tissue with girth and density. The drop in testosterone values is mainly due to significant impairment of Leydig cells brought upon by hypogonadism. Leydig cells are located in the testes and serve to create testosterone and androgen. Once they are damaged, the production of testosterone is stunted. Signs and symptoms after puberty include:
reduced sex drive
tender testicles
trouble conceiving
reduction of pubic or facial hair This can indirectly affect fertility as well. In addition, testosterone is important in muscle mass formation. It increases the amount of lean muscle mass in the body. Testosterone encourages metabolic activity in the body, which in turn stimulates protein synthesis. Protein synthesis is highly important for the development and enlargement of muscle. Therefore, a lack of testosterone would alter this metabolic process, leading to a decrease in muscle mass. Signs and symptoms of testicular atrophy that are due to a secondary medical condition include:
inflammation Testicular malformations and low testosterone levels is also commonly found in people with alcoholic cirrhosis as the negative effect of alcohol use is worsened by the liver damage itself.
Анаболды стероидтерді қолдану және гормондық терапия
Анаболикалық стероидтерді қолдану және тестостеронды алмастыру терапиясы (ТАТ) ұқсас механизмдер арқылы ұрық атрофиясына әкелуі анықталды. Анаболикалық стероидтер мен ТАТ екеуі де (дәрігердің тағайындамасымен немесе заңсыз жолмен) денеде өндірілетін тестостеронның әсерін имитациялау үшін қолданылады, мысалы, бұлшықет құру және жыныстық құштарлықты сақтау.
COVID-19-ның таралуы
COVID-19 гонадотропиндер секрециясының өзгеруіне байланысты тестостерон өндірісінің төмендеуіне және ұрық безіндегі аномалияларға алып келуі мүмкін, гонадотропиндер – бұл тестостерон өндірісін реттеуге қатысатын гормондар. Бұл гормоналды әсерлер COVID-19 тудырған қабыну мен тотығу стресінен болуы мүмкін. Осы ақпарат денсаулық сақтау ұйымдарына COVID-19-дан жазылғандардың гормоналды өзгерістерін және осыған байланысты туындауы мүмкін сүексіздік мәселелерін қадағалау қажеттігі туралы шешім қабылдауға көмектесуі мүмкін.
Орхит
Орхит, яғни бактериялық немесе вирустық инфекция салдарынан мүшеқаптың қабынуы, мүшеқаптың кішіреюіне (атрофиясына) алып келуі мүмкін.
Варикоцельдер мен ұрық торсиясы
Варикоцельдер мен ұрық бұралуы – бұл ұрықтардың тікелей зақымдануы ұрық атрофиясына алып келуі мүмкін жағдайлар. Кистоздық фиброздың адам организмінің көптеген жүйелеріне, соның ішінде көбелек органдары жүйесіне әсер ететіні дәлелденген. Кистоздық фиброзы бар және ұрықтары бар адамдардың шамамен 97-98% -ы ұрықсыз болады, себебі оларда сперматозоидтарды ұрықтан сыртқа шығаратын түтікше – семен өзекшесі жоқ. Сонымен қатар, кистоздық фиброз дегидратацияланған секрецияларға байланысты ерлердің көбелек мүшелерінің атрофиясына да соқтыруы мүмкін. Жақында H63D синдромымен байланысы анықталды.
Дене шынықтыру тексеруі
Денсаулық сақтау маманы бастапқыда ұрықтардың мөлшері мен пішінін, сондай-ақ олардың қаттылығы мен текстурасын бағалайды. Бұған қоса, ұрық атрофиясы ұрық көлемінің 50%-дан артығының жоғалтылуымен немесе операциядан кейінгі ұрықтың көлемі қарсы жатқан ұрықтың көлемінен 25%-дан кем болғанда анықталады.
Зертханалық сынақтар
Ұрық функциясын бағалау зертханалық тесттерге де байланысты. Тестостерон деңгейінің төмен болуы ұрық атрофиясының мүмкін себебі, ал қан сынамаларының зертханалық көрсеткіштері еркін немесе қолжетімді тестостеронның төмендігін анықтай алады. Варикоцельі бар адамдарда спермадағы оксидативтік стрестің жоғары деңгейіне байланысты сперма ДНК-сының фрагментациясы жоғары болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, варикоцельін емдемеген ұрық зақымдалған адамдарда ұрық атрофиясы дамуы мүмкін.
Дәрі-дәрмектер
Естроген рецепторларын селективті модуляциялаушылармен (SERM) емдеу, немесе өзіне-өзі hCG инъекцияларын жасаумен бірге, анаболикалық стероидтерді қолданудың салдарынан туындаған гормоналды бұзылыстарды түзетуге бағытталған және кейбір адамдар үшін ұйқыбездердің атрофиясын болдырмауға немесе кері қайтаруға көмектеседі. Жедел емдеу ұйқыбездердің қалпына келу уақытын қысқартуы мүмкін, бірақ олардың қайтадан атрофияға ұшырау қаупі әлі де бар. Ұйқыбездердің атрофиясы диагнозы қойылған адамдарға орхиэктомия жасау, олардың тестостерон деңгейіне ұзақ мерзімді жағымсыз әсер етуі мүмкін. Сондықтан, оларға ұйқыбездердің атрофиясының қайталануы және тестостерон деңгейінің төмендеуі тұрақты бақылауда ұсталады.
Өмір салтын өзгерту
Дәрілік ем мен хирургиялық араласудан басқа, денсаулық сақтау ұйымдары өмір салтын өзгертуді де ұсынуы мүмкін. Өмір салтын өзгертудің көп бөлігі ұрық безі бар адамдардағы сүексіздікке себеп болатын факторларға бағытталған. Алкогольді шектеу немесе одан толығымен бас тарту, темекі шегу, анаболикалық стероидтар, қанап, немесе опиоидтар сияқты заттарды қолданудан бас тарту сүексіздікке көмектеседі. Сонымен қатар, балық, жемістер, көкөністер, жаңғақтар, тұқымдар, толық дәнді астықтар және зәйтүн майы мен канола майы сияқты пайдалы майларды көбірек тұтыну арқылы дұрыс тамақтануға ұмтылу ұсынылуы мүмкін. Қызыл ет, өңделген ет, қаныққан және транс-майларды азайту да сүексіздікке оң әсер етеді. Дұрыс тамақтанудың жетіспеуі тотығу стресіне алып келуі мүмкін, ол сперматозоидтарға зақым келтіріп, ұрық безінің көлемін және сперматозоидтардың сапасын төмендетеді. Витаминдер мен минералдарды жеткілікті мөлшерде алу да ұсынылуы мүмкін, себебі омега-3 май қышқылдары, антиоксидантты витаминдер, мырыш және селен тотығу стресінен туындайтын зақымды азайтуға және қабынуды басуға көмектеседі. Мырыштың мөлшерін ет пен жаңғақтар арқылы, ал селеннің мөлшерін толық дәнді астықтар арқылы арттыруға болады.