Кіріспе

Шропшир графтығындағы төбе, Англия

Стиперстоунз (Carneddau Teon) – Англияның Шропшир графтығындағы ерекше төбе. Оның кварцит тау жынысы шамамен 480 миллион жыл бұрын қалыптасқан. Соңғы мұз дәуірінде Стиперстоунз Уэльс мұз қабатының шығыс жиегінде орналасқан. Төбе өзі мұзға ұшырамаған, бірақ айналасындағы аңғарларды мұздықтар басып алып, қарқынды қату мен еруге ұшырады, нәтижесінде кварцит шашыраңқы қиыршық тастармен қоршалған бірнеше тас тіректеріне айналды. Теңіз деңгейінен биіктігі бойынша графтықтағы екінші ең биік төбе, одан биігірек тек Браун Кли төбесі ғана. Стиперстоунз төбесінің жотасы бірнеше тік тас тіректерімен көмкерілген, олар көкке қарсы айқын көрінеді.

Геология

Торы ордовик дәуірінің күшті жарылысқа ұшыраған, сұр-ақ түсті кварцты құмтастарынан қалыптасқан, бұл Stiperstones Quartzite Formation деп аталады. Бұл Ареньиг дәуіріне жататын тау жынысы бірлігі батыс-солтүстік-батысқа қарай тік бұрылыс жасап, қалыңдығы 120-325 метр аралығында болады. Стиперстоунс ауылына қарай төмендейтін төбенің батыс беткейлері Mytton Flag Formation-да, ал шығыс беткейлері Shineton Shale Formation-ның астындағы, демек, көне саз тастарында қалыптасқан. Жарылыстар Stiperstones қыратының оңтүстік бөлігі бойында Mytton Flags-тің кеңеюін шектейді, ал Hope Shale Formation-ның саз тастары және аралас жанартаулық кластикалары батыстағы орманды жердің көп бөлігін құрайды. Stiperstones Quartzite-тің кеңеюі оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай Black Rhadley Hill-ге дейін созылады және Heath Mynd-тен сәл әріде аяқталады. Солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай Понтесбериге дейін жалғасады. Торы төңірегіндегі жердің көп бөлігі қазіргі төртінші кезеңде пайда болған, астындағы тау жыныстарынан шыққан құмды және тасты шөгінділермен жабылған. Кейбір жерлерде оқшауланған торф кен орындары да кездеседі. Ерекше атап өтерлік жайт – торы төңірегіндегі өрнекті жер; Англияда тас жолақтары мен көпбұрыштар деп аталатын перигляциалдық ерекшеліктердің ең жақсы мысалдары.

Жабайы табиғат және табиғатты қорғау

Стиперстоунз – ұлттық табиғи қорық және ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жер (SSSI), сондай-ақ Шропшир таулы ерекше табиғи сұлулық аймағында орналасқан. Бұл жануарлар дүниесі үшін пана, мұнда әдетте таулы аймақтармен байланысты құстар, оның ішінде қызыл құс, еуразиялық құс, келімсек және сирек кездесетін сақиналы құс мекендейді. Жақында "Күгілдір түске оралу" ("Back to Purple") жобасы басталды, ол төбедегі қылқан жапырақты және орманды алқаптарды тазартуға, жерді шұңқырлы бау-бақшаға қайта келтіруге бағытталған. Бұл жобаның арқасында тау шатқалдары мен айналасындағы төбелерден Стиперстоунздың көрінісі жақсарып, маусымдық түрде гүлдейтін күлгін түсті шұңқырлы бау-бақша төбелерді жабады. "Күгілдір түске оралу" жобасын Natural England, Forest Enterprise және Shropshire Wildlife Trust серіктестігі басқарады. Олардың жұмысы нәтижесінде мыңдаған қарағай және басқа да қылқан жапырақты ағаштар, соның ішінде толығымен Гаттен плантациясы (әлі де OS карталарында көрсетілген) алынып тасталды, ал бұрын жасырылған Nipstone Rock ашыққа шықты. Табиғи жаңаруды толықтыру үшін мыңдаған шұңқырлы бау-бақша көшеттері сәтті отырғызылды. Бұл жұмысты теңестіру және толықтыру мақсатында саммит деңгейінен төменгі деңгейдегі жұмыстар шөптерге бай шалғындықтарды, шөптесін шалғындықтарды, батпақ мақта өсіретін ылғалды жерлерді, Heath Bedstraw және сирек кездесетін Mountain Pansy, сондай-ақ табиғи орманды жерлерді қалпына келтіруге бағытталды.

Мәдени сілтемелер

Жалпы алғанда, бұл аймақта қорғасын өндірудің ұзақ тарихы бар, әсіресе Ұлыбританияның Римдік оккупациясы кезінде. Жақын жерде қорғасыннан жасалған бірнеше құйма табылған, және бұл дәстүр Виктория дәуірінде де жалғасты. Стайперстоунс айналасындағы аймақ Ібіліс креслосының жартастарына байланысты мифтер мен халық ауыз әдебиетіне толы. Бір аңыз бойынша, 1066 жылдан кейін жерлері тәркіленген және Нормандарға қарсы сәтті тұрған саксон графы Уайлд Эдриктің рухы, кем дегенде бір кезде, Англияға басып кіру қаупі туғанда төбелерде пайда болады. Stiperstones Мэри Уэббтің әдеби туындыларында, ол оны балалар жазушысы Малкольм Савиллдің "Алтын жебе" (1916) романында Уэльс тілінен аударғанда "Ібілістің" деген мағына беретін Диафол тауы ретінде бейнелеген. Д.Х. Лоуренс Stiperstones және әсіресе Devil's Chair-ді өзінің "St Mawr" (1925) романы үшін тұрғын орта ретінде пайдаланған.

Бог кеніші және келушілер орталығы

ХХ ғасырдың басына дейін қорғасын Стайперстоунстың батысындағы Богта өндірілді. Богтағы кен және оған жақын орналасқан Стиперстоунстың тау жыныстары геологиялық процестердің арқасында ғана пайдалы болды; уақыт өте келе тектоникалық плиталардың қозғалысы осы аймаққа келді, жердің қозғалысымен бірігіп, қабаттарды бүктеді, ал ең жұмсақ қабаттары эрозияға ұшырады. Кен өндірісі тоқтағаннан кейін, бұзылмаған жерлер жануарлар мен құстарға әртүрлі мекендер ұсынды: құстар ескі ғимараттарда ұялайды, жартастар ескі шахта туннельдерінде паналады, ал су сақтағыштар мен көлдер су өсімдіктері мен жануарларына қолайлы ортаны құрайды. Богтағы келушілер орталығы – Стиперстоунсқа келгендерге арналған басты нысан. Ол бұрынғы ауылдық мектеп ғимаратында орналасқан және ескі интерьерін сақтап тұр. Мұнда жаяу серуендеуге болады, сондай-ақ екі басты айналма жол – Маклвик және Фленни Бэнк, және түрлі ат жолдары бар.