Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ашық борлы төбелер аймағы – географиялық ерекшелік.
Area of open chalk hills
the geographical feature
Даунленд, борлы төбелер, борлы төбелер немесе жай ғана төбелер – бұл Солтүстік Даунс сияқты ашық борлы төбелердің кеңістіктері. Бұл термин Англияның оңтүстігінде бор тау жынысының жер бетіне шығып жатқан ерекше ландшафтын сипаттау үшін қолданылады. "Төбелер" атауы ежелгі ағылшын тіліндегі "dun" сөзінен шыққан, ол "төбе" деген мағынаны білдіреді.
Downland, chalkland, chalk downs or just downs are areas of open chalk hills, such as the North Downs. This term is used to describe the characteristic landscape in southern England where chalk is exposed at the surface. The name "downs" is derived from the Old English word dun, meaning "hill".
Тарату
Оңтүстік Англиядағы ең үлкен төмендік аймағын негізінен Уилтширдегі Солсбери жазығы құрайды. Оңтүстік-батысқа қарай төмендіктер Кранборн Чейз арқылы Дорсетке – Дорсет Даунс ретінде, ал оңтүстікке қарай Гэмпшир арқылы – Гэмпшир Даунс ретінде Уайт аралына дейін жалғасады. Солтүстік-шығысқа қарай төмендіктер Беркшир Даунс және Чилтерн Хиллс бойымен, Беркшир, Оксфордшир, Букингемшир, Гертфордшир, Бедфордширдің бір бөлігі арқылы және Кембриджширге дейін созылады. Шығыс жағында төмендіктер Суррей, Кент және Үлкен Лондонның бір бөлігінде, Уэльдтің солтүстігінде орналасқан және Солтүстік Даунс аймағын құрайды. Оңтүстік-шығысқа қарай төмендіктер Батыс Суссекс және Шығыс Суссекске – Оңтүстік Даунс ретінде жалғасады. Олардың құрамында микроскопиялық кокколиттер және басқа ұсақ түйіршікті қазба қалдықтары микролит саз матрицасында кездеседі. Сондай-ақ, диагенез кезінде жылжыған және флинттерді құраған, негізінен губка шұңғылдарынан аз мөлшерде кремний жиналды. Бор тобы төменгі кредалық өткізбес Гаульт сазының үстіне немесе Гаульт сазының үстіндегі өткізгіш Үстіңгі Жасыл құм формациясының үстіне тікелей орналасқан. Оңтүстік Англиядағы бор шөгіндісі Альпілік тау жасалуының алыс әсерінен көтеріліп, жарылып, сынылып, бүкілген. Жарылу бордың су өткізгіштігін күрт арттырды, осылайша ол маңызды су жинағышқа айналды. Триас кезеңінен ерте креда дәуіріне дейін жарылыстардан пайда болған шөгінді алаптар, кейінгі палеоген және миоцен кезеңдерінде кері бұрылып, Велден антиклині және Портленд-Уайт моноклині сияқты құрылымдардың қалыптасуына әкелді. Кейінгі эрозия төмендік ландшафтының ерекше тізбектерін жасады. Ландшафт соңғы мұз дәуірінде пайда болған мұздықтардың оңтүстік жиегіне жақындығының арқасында квартерлік кезеңде одан әрі өзгерді. Бұл перигляциалдық әсерлерге бордың едәуір мөлшерде еруі және мұздаған топырақ пен қардың еруі нәтижесінде қазіргі аңғарлардың өзгеруі кірді.
The largest area of downland in southern England is formed by Salisbury Plain, mainly in Wiltshire. To the southwest, downlands continue via Cranborne Chase into Dorset as the Dorset Downs and southwards through Hampshire as the Hampshire Downs onto the Isle of Wight. To the northeast, downlands continue along the Berkshire Downs and Chiltern Hills through parts of Berkshire, Oxfordshire, Buckinghamshire, Hertfordshire, Bedfordshire and into Cambridgeshire. To the east downlands are found north of the Weald in Surrey, Kent and part of Greater London, forming the North Downs. To the southeast the downlands continue into West Sussex and East Sussex as the South Downs. with microscopic coccoliths and other fine grained fossil debris in a matrix of micrite mud. Small amounts of silica were also deposited, mainly from sponge spicules, which moved during diagenesis and accumulated to form flints. The Chalk Group either directly overlies the impermeable uppermost Lower Cretaceous Gault Clay or permeable Upper Greensand Formation above the Gault Clay. Since its deposition, the chalk in southern England has been uplifted, faulted, fractured and folded by the distant effects of the Alpine Orogeny. The fracturing has greatly increased the chalk's permeability, such that it is a major aquifer. Sedimentary basins formed by rifting during the Triassic to Early Cretaceous were inverted during the Late Paleogene to Miocene leading to the formation of structures such as the Wealden Anticline and the Portland Wight Monocline. Later erosion has produced the characteristic ridges of the downland landscape. The landscape was further modified during the Quaternary period by the area's proximity to the southern edge of the ice sheets formed during the last ice age. These periglacial effects included significant amounts of dissolution of the chalk and the modification of existing valleys due to a combination of frozen ground and snowmelt.
Құрылу
Қайың тастар жер бетіне шыққанда төмендіктер пайда болады. Қайың әкпенің баяу эрозиялануы нәтижесінде ерекше дөңгелек төбелер мен аңғарлар қалыптасады. Англияның оңтүстігіндегі бор дәуірінің әктас қабаты көлбеу болғандықтан, әктас төбелердің бір жағында көлбеу, тік беткейлер жиі кездеседі, ал екінші жағында әлдеқайда жұмсақ, көлбеу болады. Төмендіктер теңізбен қосылған жерлерде, Довердің ақ жартастары және Бичи Хед сияқты ерекше ақ әктас жартастар пайда болады. Көптеген топырақтарда оңай ажыратылатын қабаттар немесе топырақ горизонттары болса, крейдалық рендзина топырағы тек қана қараңғы, гумусқа толы беткі қабатынан тұрады, ол кішкентай әктас кесектерін қамтитын ақшыл қоңыр төбелік шөгінділер арқылы әктастың өзінің ақ түсіне дейін өтеді. Бұл негізінен әктастың 98% кальций карбонатынан тұруына және аңғарларда кең таралған топырақ құраушы минералдардың – саздың жоқтығына байланысты. Әктас төмендіктерінің тік беткейлерінде бір-екі фут биіктіктегі шөппен жабылған көлденең баспалдақтар пайда болады. Мал мен қойдың жүріп-тұруымен олардың белгілілігі күшейтілгенімен, бұл террассеттер (әдетте қой жолдары деп аталады) топырақтың төмен қарай жылжуымен, яғни топырақ сырғанауымен қалыптасқан.
Downland develops when chalk rock becomes exposed at the surface. The chalk slowly erodes to form characteristic rolling hills and valleys. As the Cretaceous chalk layer in southern England is typically tilted, chalk downland hills often have a marked scarp slope on one side, which is very steep, and a much gentler dip slope on the other. Where the downs meet the sea, characteristic white chalk cliffs form, such as the White Cliffs of Dover and Beachy Head. Unlike many soils in which there are easily distinguished layers or soil horizons, a chalk rendzina soil consists of only a shallow dark humus rich surface layer which grades through a lighter brown hillwash containing small pellets of chalk, to the white of the chalk itself. This is largely because of the purity of the chalk, which is about 98% calcium carbonate, and the consequent absence of soil building clay minerals which are abundant, for example, in valley floors. Steep slopes on chalk downland develop a ribbed pattern of grass covered horizontal steps a foot or two high. Although subsequently emphasised by cattle and sheep walking along them, these terracettes (commonly known as sheep tracks) were formed by the movement of soil downhill, a process known as soil creep.
Тіршілік ету ортасы
Қышқылды төбелердегі басым мекендеу ортасы – әдетте мал және жабайы жануарлардың жаюы арқылы қалыптасқан карбонатты шөптекті далалар. Қышқылды төбелердің топырағының азық заттарға кедейлігі, беткейдің тік болуы және топырақтың жұқа болуы себепті, қарқынды ауыл шаруашылығы, бағбандарын өрістеу немесе құрылыс салуға көбінесе жарамсыз. Осы себепті, басқа, өңдеуге оңай жерлер жыртылып немесе қайта егілген кезде, төбелер көбінесе өңделмеген күйінде сақталған. Мұндай жұқа топырақ құрылымы төбелік экожүйелерді өте нәзік және оңай жойылатын етеді. Қазіргі заманғы техникалар мен тыңайтқыштардың қолданылуы бұрын өңделмеген төбелерді егіншілікке пайдалануға мүмкіндік берді, ал кең жайылымдардың азаюы төбелердің көптеген бөліктерінің өңделмеген немесе жайылымдық емес жерлерге айналып, бұталарға немесе сирек кездесетін басқа да мекендеу орталарына айналуына, нәзік карбонатты шөптекті далаларды жоюға әкеп соқты. Ұлыбританиядағы жазық карбонатты шөптекті далалардың ауданы ХХ ғасырдың ортасынан бері күрт азайды. Нақты деректер жоқ, бірақ Англиядағы қышқылды төбелердің 1966 және 1980 жылдары сараланған үлгісі сол кезеңде 20% жоғалғанын көрсетті, ал Дорсеттегі карбонатты шөптекті далаларды бағалау нәтижесінде 1950-жылдардың ортасынан 1990-жылдардың басына дейін 50% -дан астам жоғалғаны анықталды. Қалған қышқылды төбелердің көп бөлігі болашақтағы құрылысқа қарсы қорғалып, олардың бірегей биологиялық әртүрлілігін сақтау үшін қорғауға алынды.
The dominant habitat in chalk downland is typically calcareous grassland, formed by grazing from both livestock and wild animals. Chalk downland is often unsuitable for intensive agriculture, horticulture, or development because of the nutrient poor, shallow soil and difficult slopes. For this reason downland often survived uncultivated when other, more easily worked land was ploughed or reseeded. This shallow soil structure makes downland ecosystems extremely fragile and easy to destroy. With modern machinery and fertilising techniques, it has become possible to use some previously uncultivated downland for farming, and the decline of extensive grazing has meant that many areas of downland, neither cultivated nor grazed, revert to scrub or other less rare habitat, essentially destroying the delicate calcareous grassland. The UK cover of lowland calcareous grassland has suffered a sharp decline in extent since the middle of the twentieth century. There are no comprehensive figures, but a sample of chalk sites in England surveyed in 1966 and 1980 showed a 20% loss in that period and an assessment of chalk grassland in Dorset found that over 50% had been lost between the mid 1950s and the early 1990s. Much remaining chalk downland has been protected against future development to preserve its unique biodiversity.