Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сомерсет, Англиядағы аңғар – Сомерсет, Англиядағы географиялық ерекшелік.
Valley in Somerset, England
a geographical feature in Somerset, England
Чеддер шатқалы – Англияның Сомерсет графтығындағы Чеддер ауылының жанында, Мендип тауларында орналасқан әк тастан жасалған шатқал. 1903 жылы осы шатқалда 9 мың жылға жуық ескілігі бағаланған, Ұлыбританияның ең толық адам қаңқасы – Чеддер адамы табылды. Жоғарғы палеолит дәуірінен (12 000–13 000 жыл бұрын) бұрынғы қалдықтар да табылған. Жер асты суларының әрекетінен пайда болған үңгірлерде сталактиттер мен сталагмиттер кездеседі. Шатқал "Чеддер кешені" деп аталатын арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын аумақтың бір бөлігі болып табылады. Чеддер шатқалы, оның ішіндегі үңгірлер мен басқа да көрікті жерлер туристер арасында танымал. 2005 жылы Radio Times оқырмандары жүргізген дауыс беруде, "Жеті табиғи керемет" телешоуында (2005) көрсетілгеннен кейін, Чеддер шатқалы Ұлыбританиядағы екінші ең тамаша табиғи керемет деп танылды, одан тек Дан-ыр Огоф үңгірлері ғана басып өтті. Жыл сайын шатқалға шамамен 500 мың адам келеді.
Cheddar Gorge is a limestone gorge in the Mendip Hills, near the village of Cheddar, Somerset, England. The gorge is the site of the Cheddar show caves, where Britain's oldest complete human skeleton, Cheddar Man, estimated to be 9,000 years old, was found in 1903. Older remains from the Upper Late Palaeolithic era (12,000–13,000 years ago) have been found. The caves, produced by the activity of an underground river, contain stalactites and stalagmites. The gorge is part of a Site of Special Scientific Interest called Cheddar Complex. Cheddar Gorge, including the caves and other attractions, has become a tourist destination. In a 2005 poll of Radio Times readers, following its appearance on the television programme Seven Natural Wonders (2005), Cheddar Gorge was named as the second greatest natural wonder in Britain, surpassed only by Dan yr Ogof caves. The gorge attracts about 500,000 visitors per year.
Геология
Чеддер – Мендип тауларының оңтүстік жиегінде орналасқан шатқал. Шатқалдың ең терең жері – 15 метр, оңтүстігінде тік жар, солтүстігінде тік, шөпті беткейлер бар. B3135 тас жолы шатқалдың түбімен өтеді. Аймақтың негізінде Black Rock тақтасы, Burrington Oolite және Carboniferous Limestone Series құрамындағы Clifton Down әктасы, оолиттер мен қазба қалдықтары, сондай-ақ Old Red Sandstone және Keuper доломиттік конгломераты жатыр. Вариска тау жасалуының белгілері қисайған тау жыныстарында және қабатталған тақталардың арасында байқалады. Көптеген жерлерде осы қабаттардың әсерінен кальцийлі топырақ пайда болған. Жылы кезеңдерде су өткіргіш әктас арқылы жер астымен ағып, үңгірлерді құрады және шатқалды құрғақ қалдырды. Сондықтан, бүгін шатқалдың көп бөлігінде өзен жоқ, тек жер астындағы Чеддар Йё өзені Гоф үңгірінің төменгі бөлігінен шығады. Өзенді Bristol Water компаниясы пайдаланады, олар жақын орналасқан Чеддар суқоймасын сумен қамтамасыз ету үшін бірнеше бөгеттер мен тоғандарды күзетеді. Су Ротари клубының сезімталдық бағынан, Якобтың баспалдағының қарсы жағындағы қоғамдық саябақтан диаметрі белгілі құбыр арқылы тасымалданады. Шатқал су тасқынына бейім. 1968 жылғы Chew Stoke су тасқынында су ағыны ірі тастарды шатқалдан төмен қарай ағызып, кафеге және Гоф үңгірінің кіреберісіне зақым келтіріп, көліктерді суға кетірді. Үңгірдің ішінде су тасқыны үш күнге созылды. 2012 жылы шатқал арқылы өтетін B3135 тас жолы, су тасқыны кезінде жол бетіне келген зақымдардан кейін бірнеше аптаға жабылды.
Cheddar is a gorge lying on the southern edge of the Mendip Hills. The maximum depth of the gorge is , with a near vertical cliff face to the south, and steep grassy slopes to the north. The B3135 road runs along the bottom of the gorge. The area is underlain by Black Rock slate, Burrington Oolite and Clifton Down Limestone of the Carboniferous Limestone Series, which contain ooliths and fossil debris, on top of Old Red Sandstone and by dolomitic conglomerate of the Keuper. Evidence for Variscan orogeny is seen in the sheared rock and cleaved shales. In many places weathering of these strata has resulted in the formation of immature calcareous soils. During warmer periods, the water flowed underground through the permeable limestone, creating the caves and leaving the gorge dry, so that today much of the gorge has no river until the underground Cheddar Yeo river emerges in the lower part from Gough's Cave. The river is used by Bristol Water, who maintain a series of dams and ponds which supply the nearby Cheddar Reservoir, via a diameter pipe that takes water just upstream of the Rotary Club Sensory Garden, a public park in the gorge opposite Jacob's Ladder. The gorge is susceptible to flooding. In the Chew Stoke flood of 1968, the flow of water washed large boulders down the gorge, damaging the cafe and entrance to Gough's Cave and washing away cars. In the cave itself the flooding lasted for three days. In 2012 the B3135, the road through the gorge, was closed for several weeks following damage to the road surface during extensive flooding.
Меншік
Шаңқастың оңтүстік жағы Баф маркизінің Лонглит иелігінде. Шаңқастың солтүстік жағындағы тік жарлар Ұлттық қорға тиесілі. Жыл сайын шаңқастың екі иесі де аймақтан бұта, қалың өсімдіктер мен ағаштарды тазалауға қаржы жұмсайды. Шаңқастағы коммерциялық келушілердің көп бөлігі Лонглитке тиесілі оңтүстік жағында орналасқан, оның ішінде екі ірі коммерциялық көрме үңгірлері мен келушілер орталығы бар. Бұл орталық Лонглитке тиесілі Cheddar Gorge and Caves Ltd компаниясымен, директор Хью Корнуэлл басқаруымен жүргізіледі. Көрме үңгірлеріне келушілер саны 1980 жылдары жылына 400 000 болса, 2013 жылы 150 000-ға дейін төмендеді. Сондықтан, отбасылық траст атынан Лонглит иелігін басқаратын Виконт Веймут 18 гондоладан тұратын канат жолын салуды ұсынды. Бұл жобаның құны шамамен 10 миллион фунт стерлингті құрайды және келушілерді үңгірлерге кіретін жерден тікелей оңтүстік жақтың тік жарына жеткізуге арналған. Ұлттық қор бұл жобаға қарсылық білдірді, бұл көріністі бұзады, тәжірибені арзандатады және аймақты ойын-сауық паркіне айналдыратын "аттракцион" құрайды деп мәлімдеді. 2014 жылдың көктемінде жобаға рұқсат алу жоспарланған, егер рұқсат берілсе, жұмыс 2016 жылдың көктемінде басталатын еді. 2015 жылы жобаның қаржылық тиімділігі әлі зерттеліп жатыр.
The south side of the gorge is owned and administered by the Marquess of Bath's Longleat Estate. The cliffs on the north side of the gorge are owned by The National Trust. Every year, both of the gorge's owners contribute funds towards the clearance of scrub, bush and trees from the area. Most of the commercial visitor activity in the gorge is on the Longleat owned south side, including access to the two main commercial show caves and the visitor centre, which is operated by Longleat owned company Cheddar Gorge and Caves Ltd under director Hugh Cornwell. Because visitors to the show caves have decreased from 400,000 a year in the 1980s to 150,000 in 2013, Ceawlin Thynn, Viscount Weymouth, who runs the Longleat estate on behalf of the family trust, proposed the installation of a 18 gondola cable car at an estimated cost of £10m, which would take visitors from the entrance area to the caves directly to the top of the southside cliffs. The National Trust opposed the proposed development, stating that it would spoil the view and cheapen the experience, creating a "fairground ride" that would make the area feel more like an amusement park. Planning permission was planned in Spring 2014, which would have meant that operations would start in Spring 2016. In 2015 the financial feasibility was still being investigated.
Экология
Ауыстағы ерекше түрлерге ұйқышыл, сары мойынды тышқан, баяу құрттар мен жылан, сиыршақ (Maculinea arion) және кішкентай жемшіл фритилляр (Boloria selene), сондай-ақ шегірткелік құс жатады. Бұл түрлер бұрын аустағыда көп кездесетін, бірақ коллекционерлер жинағаннан кейін саны азайды. Бұл жерде сонымен қатар ерекше аққұбалар да өседі. Ұлттық сирек кездесетін кішкентай робин герани (Geranium purpureum) және Чеддар лептрау (Galium fleurotii), ал ұлттық сирек түрлерге жұқа тара (Vicia tenuissima), жәндік тышқан құлағы (Cerastium pumilum) және тау жынысы (Sedum forsteranum) да кіреді. Бұл Оңтүстік Британиядағы Солорина сакката, Сквамария картилягинеа және Калоплака цирохора лишайниктерін таба алатын өте сирек аймақтардың бірі. Чеддар аққұбасы, жалпы аққұба мен сұр жапырақты аққұбаның будандасуынан пайда болған, аустағына тән және бірегей түр. Бірақ оның тіршілігін жаңа ағаштардың өсуін тежеу және Чеддар гүлшаны сияқты сирек өсімдік түрлерінің көбеюін қамтамасыз ету үшін әкелінген ешкілердің болуымен қауіпке ұшырап отыр. Ағаштардан кесілген сабақтар Вельс ұлттық гербарийінде көшіру және өсіру үшін алынды. Лонглит иелігі аймақтың биологиялық әртүрлілігін арттыру бағдарламасының бір бөлігі ретінде жерінің үлкен бөлігін қоршап, ешкілерді әкелді; ешкілер 1970 жылға дейін аустақта жайылымдаған қойларды алмастыруға арналған. Ұлттық қор 2007 жылдың наурыз айында өз жағында қойларды босатуды жоспарлап отырғанын хабарлады, бірақ бұл үшін алдымен жергілікті тұрғындармен және мүдделі тараптармен кеңесіп, қойлардың қашып кетуін болдырмау үшін аустақты қоршаумен немесе мал торларымен жабу мәселесін қарастырады. Қазірдің өзінде аустақта жабайы Соя қойларының шағын тобы бар.
Notable species at the gorge include dormice, yellow necked mice, slowworms and adders and the rare large blue butterfly (Maculinea arion), and small pearl bordered fritillary (Boloria selene). and grasshopper warbler. It was once common in the gorge but declined after being picked by collectors. It is also home to unique species of whitebeam. The nationally rare little robin geranium (Geranium purpureum), and Cheddar bedstraw (Galium fleurotii) and the nationally scarce species include slender tare (Vicia tenuissima), dwarf mouse ear (Cerastium pumilum) and rock stonecrop (Sedum forsteranum) also occur in the gorge. It is one of the very few areas in southern Britain where the lichens Solorina saccata, Squamaria cartilaginea and Caloplaca cirrochroa can be found. The Cheddar whitebeam, which has evolved as a cross between the common whitebeam and the grey leaved whitebeam, is unique to the gorge, but its survival is threatened by the goats that were introduced specifically to keep down the growth of new trees and encourage the proliferation of rare plant species such as the Cheddar pink. Cuttings have been taken from the trees to be grafted and grown on at the Welsh National Herbarium. Longleat Estate has fenced off a large part of its land and has introduced goats, as part of a programme to encourage the biodiversity of the area; the goats were intended to replace the sheep that grazed in the gorge until the 1970s. The National Trust announced in March 2007 that it plans to release a flock of sheep on its side of the gorge for the same purpose, but will first consult local residents and interested parties on whether to fence off the gorge or introduce cattle grids to prevent the sheep from straying. There is already a small flock of feral Soay sheep in the gorge.
Үңгірлер
Халыққа ашық екі негізгі үңгір Лонглит иелігіндегі шатқалдың оңтүстік жағында орналасқан. Көптеген Гоф үңгірі мен кішірек Кокс үңгіріне оларды ашқан адамдардың есімдері берілген. Екеуі де геологиялық құрылысымен танымал, сонымен қатар бұл үңгірлер тарихқа дейінгі дәуірде ірімшік пісіру үшін қолданылған деген болжам бар. 1903 жылы ашылған Гоф үңгірі тау бетімен ішке қарай созылып, ірі тас камералары мен формацияларға толы. 1837 жылы ашылған Кокс үңгірі кішірек болғанымен, көптеген күрделі құрылымдарды қамтиды. 2016 жылы Кокс үңгірі "Dreamhunters" мультимедиалық серуенге айналдырылды, онда театрлық жарықтандыру және бейне проекция қолданылды. Шатқалдағы көптеген үңгірлерде үлкен және кіші жалпақ мұрынды жарғанаттар мекендейді. 1999 жылы Channel 4 телеарнасының Time Team бағдарламасы Купердің ойысын палеолиттік адам қызметінің іздерін табу мақсатымен зерттеді. Осы үңгірлер Ж.Р.Р. Толкиннің "Екі мұнара" романындағы Хелмнің тереңдігі артындағы Ақ тауларда орналасқан Агларондтың жылтыр үңгірлеріне шабыт берді, кейіннен олар Сақина соғысынан кейін Гимлидің бастауымен Дурин тайпасының жаңа патшалығына айналды. Гофтың ескі үңгірі, Ұлы Оунның ойығы, Саидің ойығы, солдаттың ойығы және Күн ойығы сияқты бірнеше үңгірлер ұлттық маңызы бар археологиялық орындар ретінде ежелгі ескерткіштер тізіміне енгізілді.
The two main caves open to the public are on the southside of the Gorge, owned by Longleat Estate. The extensive Gough's Cave and the smaller Cox's Cave are both named after their respective discoverers. Both are known for their geology, and it has been suggested that the caves were used for maturing cheese in prehistoric times. Gough's cave, which was discovered in 1903, leads around into the rock face, and contains a variety of large rock chambers and formations. Cox's Cave, discovered in 1837, is smaller but contains many intricate formations. In 2016 Cox's cave was turned into "Dreamhunters", a multimedia walk through experience with theatrical lighting and video projection. The Gorge's many caves are home to colonies of Greater and Lesser horseshoe bats. In 1999, the Channel 4 television programme Time Team investigated Cooper's Hole in an attempt to find evidence of Palaeolithic human activity. These caves are the inspirations for the glittering caves of Aglarond situated in the White Mountains behind Helm's Deep in J. R. R. Tolkien's The Two Towers, which was later founded as a new kingdom of Durin's Folk by Gimli after the War of the Ring. Several of the caves have been scheduled as ancient monuments as nationally important archaeological sites including: Gough's Old Cave, Great Oone's Hole, Saye's Hole, Soldier's Hole and Sun Hole.
Рекреациялық пайдалану
Клиф Роуд (B3135), шатқал арқылы өтетін, велосипедшілер үшін танымал көтеріліс ұсынады және максималды еңісі 16% құрайды. Бұл көтеріліс 2011 жылғы Ұлыбритания турының 6-шы кезеңінде көрсетілді. Шатқалдың оңтүстік жағында шамамен 590 бағаланған тау шаруасы маршруты бар, олар әдетте жыл сайын 1 қазан мен 15 наурыз аралығында альпинистерге ашық. Шатқалдың солтүстік жағында шамамен 380 альпинистік маршрут бар және жердің көп бөлігі Ұлттық трестке тиесілі, сонымен қатар жыл бойы альпинистерге кіру құқығын беретін ашық қолжетімді жер ретінде картаға түсірілген. Әрбір маршрут Британдық тау альпинистік кеңесінің нұсқаулығында келтірілген. Көбінесе «традициялық» немесе «дәстүрлі» көтерілістер кездеседі, яғни көшбасшы жоғары көтерілгенде қорғаныс құралдарын орнатады, сонымен қатар бұрандалар орнында қалдырылған кейбір «спорттық» маршруттар да бар. Крис Бонингтон 1965 жылы «Коронация көшесі» маршрутын алғашқы болып бағындырды. Шатқалға келгендер бірнеше рет апатқа ұшырады. Құтқару қызметтері, оның ішінде жергілікті тау және үңгір құтқару топтары, жаттығулар өткізу үшін шатқалды жиі пайдаланады. Сондай-ақ, ол әскери құтқару тікұшақтарының ұшқыштарын даярлау орны ретінде қолданылады. Чеддар адамы сияқты ежелгі гоминидтердің табылуынан шабыттанған Чеддар адамының тарих алды музейі үңгірлер мен олардың палеонтологиялық дамуы туралы ақпаратты қамтиды. Көрмелерге үңгірлерден қазылған түпнұсқа шақ тастар мен адам сүйектері қойылған. Келушілер орталығы мен мейрамханасы – Джеффри Джелликоның 1934 жылдан бастап салынған маңызды модернистік дизайны. Джеллико Баттың бесінші маркизінің тапсырысымен екі блоктан тұратын құрылыс және төбесінде бассейн жасады. Ол Халықаралық модернистік ғимараттардан, соның ішінде Де Ла Уорр павильонынан шабыт алды. Ғимараттың тұтастығы күрт нашарлаған. 1960 жылдары мейрамхананың шыны төбесі және оның үстіндегі бассейн орындықты арттыру үшін алынып тасталды, содан бері төмен сапалы материалдармен жаңадан жабылды. Майкл Спенс өзінің толыққанды зерттеуінде «Джеффри Джелликоның толық ландшафттық дизайны мен бақтары» жазғанда, ол «қазіргі заманның ізашарлық құрылысы ретінде танылмайды» деді. Жәкіптің баспалдағынан шатқалдың қырларымен және қайта жолға дейін серуендеуге болады, сонымен қатар шатқалдың әсем көріністерін тамашалауға болады. Гауғ үңгірінде үңгірлік саяхат ұсынылады. Киелі кітаптағы жұмаққа апаратын баспалдақ туралы сипаттамадан кейін «Жәкіптің баспалдағы» деп аталған 274 сатық бар. Үстіндегі күзет мұнарасы бүкіл аймақ пен ауылдың 360 градусқа айналатын панорамалық көрінісін ұсынады. Жаз айларында ашық автобустармен экскурсиялар ұйымдастырылады. Шатқалдың төменгі бөлігінде чеддер ірімшігі жасалады.
Cliff Road (B3135), which runs through the Gorge, offers a popular climb for bicyclists and has a maximum gradient of 16%. The ascent featured in stage 6 of the 2011 Tour of Britain. There are about 590 graded rock climbing routes on the South side of the gorge, which are generally open to climbers between 1 October and 15 March each year. The North side of the gorge has about 380 climbing routes and the land is predominantly owned by the National Trust and mapped as Open Access land which give a right of access for climbers all year. Each of the routes is named and included in the British Mountaineering Council guidebook. Although the majority of the climbs are "trad" or "traditional", which means that the leader places protection as they go up, there are also some "sport" routes where bolts are left in place. Climber Chris Bonington was the first to scale the Coronation Street route in 1965. Visitors to the gorge have experienced a number of accidents. Rescue services, including local mountain rescue and cave rescue groups, frequently use the gorge to stage exercises. It is also used as a training location for military rescue helicopter pilots. The Cheddar Man Museum of Prehistory inspired by the discovery of ancient hominids such as Cheddar Man contains information about the caves and their palaeontological development. Exhibits include original flint tools and human remains excavated from the caves. The Visitors' Centre and Restaurant is an important Modernist design by Geoffrey Jellicoe, dating from 1934. Jellicoe was commissioned by the fifth Marquess of Bath, and created a two block structure with a rooftop pool. He drew inspiration from International Modernist buildings, including the De La Warr Pavilion. The integrity of the building has been greatly compromised. In the 1960s, the glass roof to the restaurant, and the pool set above it, were removed to increase seating capacity, and it has since been re clad in poor quality materials. Michael Spens, in his comprehensive study, The Complete Landscape Designs and Gardens of Geoffrey Jellicoe, writes that it is "now barely recognizable as a pioneer construction of the modern period". There is a clifftop walk from Jacob's Ladder along the crest of the gorge and back to the road, with views of the gorge. A caving experience is offered within Gough's Cave. There is a path of 274 steps, built up the side of the gorge, known as Jacob's Ladder after the Biblical description of a ladder to the heavens. A watchtower at the top provides a 360–degree view of the entire area and village. An open top bus tour operates during the summer. Cheddar cheese is made in the lower part of the gorge.
Танымал мәдениетте
1916 жылы «Жалғыз қыз» фильмі үшін Чеддер шатқалында көрініс түсірілді. Дейзи Беррелл сомдаған басты кейіпкер, пониге мініп келе жатып револьверден атып, оның үстінен пони секіріп кетті. Беррелл бекем ұстанып қалды, ал түсірілім сол күні таңертең тоқтатылды.
In 1916, a location scene for the movie Just a Girl was filmed at Cheddar Gorge. The heroine, played by Daisy Burrell, had to fire a revolver while riding a pony, which bolted. Burrell clung on grimly, and filming had to be abandoned for the rest of the morning.