Кіріспе

Кейптаун қаласының ауданы, Оңтүстік Африка

Кейп-Флатс – Кейптаун қаласының орталық бизнес ауданының оңтүстік-шығысында орналасқан кең, аласа, жазық аймақ. Кейп-Флатс – сонымен қатар Кейптаун қаласының әкімшілік аймағының атауы, ол осы үлкен географиялық аймақтың ішінде жатыр.

Геология және география

Геологиялық тұрғыдан алғанда, бұл аймақ негізінен, теңізден пайда болған және жүз мың жылға жуық уақыт ішінде жақын жағалаулардан желмен көтерілген эолдық құмның кең жатыры болып табылады. Құмның астындағы тау жынысы көбінесе Малмсбери тақтасынан тұрады, бірақ оңтүстікте Зеекоевлей мен солтүстікте Клармонт және Уэттон арасындағы батыс шетінің бір бөлігінде Кейп Гранитінің ішкі массасы кездеседі. Құмның көп бөлігі бірікпеген, алайда кейбір жерлерде, Фальс-Бей жағалауына жақын, ең көне құм төбелері жұмсақ құмтасқа (кальцет) байланысып, жағажайдың жиегінде төмен жартастарды құрайды. Бұл құрылымдар жойылып кеткен Кейп арыстаны сияқты жануарлардың маңызды қазбаларын қамтиды және тас дәуіріндегі адамдар ондаған мың жылдар бұрын осы жерде аң аулағанын көрсететін дәлелдерді ұсынады.

Ауқымы

Батыста Кейп-Флаттың кеңістігі Кейп-Пенисула тау тізбегінің тік жарларына қарай көтерілетін жермен шектеледі (сол жақтағы фотосуретті қараңыз), ал шығыста жер біртіндеп Голландиялық Голландия тауларының және Боландтың ішкі аймақтарының басқа да биік аймақтарының тік жарларына қарай көтеріледі.

Климат

Бұл аймақта Жерорта теңізі климаты басым, жазда ыстық және құрғақ, ал қыста салқын және ылғалды болады. Аймақ көбінесе желдің әсеріне ұшырайды, қыс айларында солтүстік-батыстан, ал жаз айларында оңтүстік-шығыстан соғады. Су тасқыны, әсіресе шілде және тамыз айларында, мәселе тудыруы мүмкін. Салқын және ылғалды ауа райы, әсіресе тамыз және қыркүйек айларында, нашар жағдайдағы үйлерде тұратын адамдар үшін қиын жағдайларға әкелуі мүмкін.

1950 жылдан бастап

Кейп-Флаттс аймағы соңғы жарты ғасырда күрт өзгерді. 1950 жылы бұл аймақ көбінесе адам қоныстанбаған. Кейптаундан Страндқа дейінгі Флатс арқылы бір ғана, тар жол бар еді, ол бөтен руикран бұталарының қабырғалары арасында өтетін. Адамдар қоршаулар мен бірнеше шаруа үйлерінен басқа ешқандай тұрғын үй белгісін көрмей, шақырымдар бойы саяхаттауға болатын. Жергілікті антилопалар қалың тоғайлар арасында еркін жүрді. Әскер бұл аймақты әскери жаттығулар үшін пайдаланды, ал Флатста тұратын бірнеше шаруалар құнарсыз құмды топырақта көкөніс өсіріп, күнкөрісін табуға тырысты. Заманауи ыңғайлылықтар белгісіз болды: телефондар жоқ еді, ауыз суды төбеден жиналған резервуарларға құйды, ал түнде бөлмелер май шамдарымен жарықтандырылды. Құм мен антилопалар дәуірі бір ғасырдың ішінде толығымен жойылды. Көкөніс шаруашылығы сақталды, бірақ көлемі айтарлықтай азайды, себебі урбанизация қысқа мерзімде кең аумақтарды қамтыды. Кейп-Флатстың алғашқы мақсаты – түрлі терілі адамдарды орталық қалалық аймақтардан шығару болды, осы мақсатта Ланга қалашығы құрылды. 1923 жылғы «Туған жерлер (қалалық аймақтар) туралы» заңнан кейін кең ауқымды көшіру жүзеге асырылды. Бұл Кейптаундағы ең көне қалашық және апартеидке қарсы күрестің ортасы болды. Оның тамыры 19 ғасырға дейін жетеді. Апартеид кезеңінде «Топтық аймақтар» заңы және паспорттық жүйе сияқты нәсілге негізделген заңнамалар ақ адамдарға арналған орталық қалалық аймақтардан ақ емес адамдарды мәжбүрлеп, Кейп-Флатс аймағындағы мемлекеттік тұрғын үйлерге көшірді немесе аймақта өмір сүруді заңсыз деп жариялады, осылайша көптеген адамдарды Кейп-Флатстың басқа аймақтарындағы бейресми қоныстарға итеруге мәжбүрледі. Мұнда ірі тұрғын үй жобалары салынды, бұл көбінесе Ұлттық үкіметтің «Түсті» қауымдастықтар мен басқа да түрлі терілі адамдарды (көбінесе кхосаларды) Кейптауның орталық және батыс аймақтарынан шығаруға бағытталған үлкен күш-жігерінің бір бөлігі болды, бұл аймақтар «Топтық аймақтар» заңы бойынша ақ адамдарға арналған деп белгіленген. Бұл тек ақ адамдар ғана тұрақты түрде өмір сүре алатынын білдірді, өйткені апартеид жүйесінде қара африкалықтар ресми түрде туған жерлердің азаматтары деп жарияланды («отаны» деп аталды), сондықтан олар осы аймақтарда ешқашан тұрмаған және өмір бойы «ақ» деп белгіленген аймақтарда өмір сүргеніне қарамастан, жұмысшы мәртебесіне ие болды. Көптеген кхоса жұмысшылары мен олардың отбасылары апартеид кезінде тағайындалған туған жерлердің азаматтары ретінде тағайындалғандықтан, ресми жұмыссыз қалғандардың көпшілігі осы аймақта заңсыз өмір сүруге мәжбүр болды, бұл бейресми қоныстардың өсуіне әрі серпіліс берді. Орта ғасырдағы қалашықтарға қоса, 1970 және 1980 жылдары Митчеллдің жазығы және Хайилитса сияқты басқа да ірі қалашықтар құрылды. Екеуі де Кейптаундағы ең ірі тұрғын үй аймақтарының біріне және жалпы елдегі ең ірілердің біріне айналды. Ауылдық аймақтардан қалаға кең ауқымды көші-қон халық санын тез өсірді, тұрғын үйге деген қажеттілікті күшейтті және бейресми шатырлы қоныстардың өсуіне әкелді, тіпті бастапқыда жоспарлы түрде құрылған аймақтарда да, мысалы, Хайилитсада. РДБ (Қайта құру және даму бағдарламасы) басты міндеттерінің бірі – үй салу. Апартеид аяқталғаннан бері бұл қауымдастықтар енді нәсілдік шектеулермен заңды түрде байланысты емес; бірақ тарих, тіл, экономика және этникалық саясат жергілікті аумақтардың біртектілігіне әлі де үлес қосады. Мысалы, Митчелл жазығының көптеген тұрғындары әлі де ағылшын тілімен бірге африкаанс тілінің жергілікті диалектісінде сөйлейді және олар немесе олардың ата-аналары апартеид кезінде «Түсті» деп белгіленген, ал Хайилитса тұрғындарының көпшілігі әлі де кхоса және ағылшын тілінде сөйлейді және олар немесе олардың ата-аналары апартеид кезінде «Қара» деп белгіленген. Дегенмен, Кейп-Флатстың кейбір аудандарында тұрғындардың әртүрлілігі артып келеді, бұрын көбінесе африкаанс тілінде сөйлейтін аудандарда кхоса тілінде сөйлейтін адамдар көбірек көрінеді.

Мәдениет және саясат

Бұл аймақтың танымал музыканттарының қатарында джаз әртісі Абдулла Ибрагим және Базил Коэтзи бар, олар өз әндерін "Манненберг" деп атады, бұл атау Кейп-Флатстың бір қалашығының атынан алынған. Сонымен қатар, белсенді хип-хоп қозғалысы да бар. Оның діни қауымдастықтарына (бірнеше мысал келтірсек) голланд реформаторлық шіркеулерінің африкаанс тілінде сөйлейтін қауымдары, растафари қауымдары, дәстүрлі кхоса рәсімдерін ғана сақтайтын адамдар, кхоса христиан шіркеулері (діндердің араласқан түрі), евангелистік христиан шіркеулері және Оңтүстік Африканың ең ірі мұсылман қауымы (оның тамыры 17 ғасырға дейін барып жететін тарихи Кейп Малай қауымынан бастау алады) жатады. 1940 жылдары "күшті сезім" деп аталатын тіс өзгерту әдісі танымал болды және бүгінге дейін сұранысқа ие. Бұл өзгерту адамның алдыңғы жоғарғы тістерін алып тастаумен байланысты. Оның саяси тарихы өте күрделі және тіпті жақсы білетіндерге де түсініксіз болуы мүмкін: мысалы, Кейп-Флатстың "түсті" қауымдастығының саясатында ерте жылдары троцкистік қозғалыс, ал 80-жылдары АНК-нің Біріккен Демократиялық фронтына жұмылдыру болды; кейіннен апартеидтен кейінгі алғашқы сайлауларда тарихи ақ Ұлттық партияға (апартеидті басқарған) кең қолдау көрсетілді. Соңғы кезде бұл аймақта Африка Ұлттық Конгресінің күші қара қалашықтарынан басталып, тарихи "түсті" аймақтарға дейін кеңейді, сондай-ақ үкімет саясатын сынап, "Емдік әрекеттер науқаны" сияқты солшыл әлеуметтік қозғалыстардың күрт өсімі байқалады.