Кіріспе
Ресейлік актер (1905–1992)
Федор Фёдорович Шаляпин (Фёдор Фёдорович Шаляпин; 6 қазан 1905 – 17 қыркүйек 1992) – көптеген американдық және итальяндық фильмдерде түскен ресейлік актер.
Өмір
Шаляпин – ұлы опералық бас Федор Шаляпиннің ұлы және осы атпен танымал. Ол Ресей империясының Мәскеу қаласында дүниеге келді және Еуропаның көп бөлігінде, әсіресе Италияда актерлік карьерасын жасады. Оның анасы Иола Торнаги, балерина, Федор мен оның бес бауырына күтім жасау үшін үміткер балет мансабынан бас тартты. 1917 жылғы қазан революциясынан кейін Шаляпиндер Ресейде тұруға тырысты, бірақ бұл мүмкін болмады, әсіресе большевиктер оның бай әкесінің ақшасын және мүлкін тәркілегеннен кейін. Көптеген орыс эмигранттарымен бірге, отбасының бір бөлігі 1924 жылы Финляндия арқылы Парижге көшті. Үлкен Шаляпин осы қаланы әлемдік базасы ретінде пайдаланды, басқа эмигранттар мен олардың отбасы мүшелері сияқты, олардың көпшілігі АҚШ-та қоныс тепті, мысалы, Игорь Стравинский, Сергей Рахманинов және біраз уақытқа Сергей Прокофьев. Шаляпин үш тілде сөйлейтін отбасында өсті. Ол Мәскеуде тамаша білім алып, 1924 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін әкесімен бірге болу үшін Парижге көшті, анасы мен қалған отбасын қалдырып кетті. Шаляпин 20-шы ғасырдың ең ұлы композиторлары мен дирижерлерін, әсіресе отбасының досы және әкесінің ұстазы Рахманиновты білді. Парижде әкесінің көлеңкесінде өмір сүруден жалыққан Шаляпин Голливудқа кетіп, кино мансабын бастады – алдымен нұсқаусыз фильмдерде, онда оның сол кездегі қалың акценті оның кішкентай рөлдерінде естілмеді. Кейінірек Шаляпин маңызды рөлдерде халықаралық жұлдыз ретінде танылды. Қазіргі көрермендер Шаляпиннің "Розаның аты" (1986) фильміндегі құрметті Хорхе де Бургос рөлімен есінде сақтайды. Ол 1980 жылы "Inferno" фильмінде де басты рөлді ойнады. Оның ең есте қаларлық рөлдерінің бірі – Чердің қатысуымен түсірілген "Айға тұрған кеш" (1987) фильміндегі әжесінің рөлі. Продюсерлер оны рөлге бекіту үшін Шон Коннеридің кеңесін сұрады, ол: «Ол керемет, бірақ ол шоуды ұрлайды» деді. Шаляпин сондай-ақ "Стенли мен Айрис" (1990) фильмінде Роберт Де Нироның әкесі Леонид Кокс рөлін сомдады. Оның соңғы танымал кино рөлі – "Ішкі шеңбер" (1991) фильміндегі профессор Бартнев рөлі, бұл Иосиф Сталиннің диктатурасы тұсындағы Совет Ресейі туралы шын оқиға. Оның ең қысқа рөлдерінің бірінде Шаляпин Гарри Купердің құшағында қайтыс болады, бұл Эрнест Хемингуэйдің 1940 жылғы романы негізінде түсірілген "Кім үшін қоңырау соғылады" (1943) фильмінің бастапқы сахналарында орын алады. Шаляпиннің ерте кино рөлдерінің ең есте қаларлықтарының бірі – Виктор Турянскийдің "Волга тұтқыны" (1959) фильміндегі рөлі. Оның көптеген фильмдері итальяндық фильмдерде, соның ішінде Федерико Феллинидің "Рим" фильміндегі Юлий Цезарь рөлінде түсірілген. 1960 жылы Шаляпин 87 жастағы анасымен Римде қайта кездесті. Анасының елге оралуына сол кездегі Кеңес Одағының бірінші хатшысы Никита Хрущевтің реформалары ("жамбыл") көмектесті. Мұның құны – Федор Шаляпин ағаның Мәскеудегі мұражайлық сапалы үйі мен көркем өнер жинағын қалдыру болды. Ресейден шығаруға рұқсат етілген жалғыз нәрсе – Шаляпиннің балалық шағы мен жастық шағының фотоальбомдары болды. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының соңғы Бас хатшысы Михаил Горбачев "қайта құру" деп аталған саяси және экономикалық реформаларды енгізді. Осы реформалардың арқасында Шаляпин әкесінің сүйегін Парижден Мәскеудегі Новодевичье зиратына көшіре алды. Қабірде ақ мәрмәрдан жасалған Шаляпин ағаның мүсіні орнатылған. 1992 жылы Шаляпин Римде ауырып, табиғи себептерден қайтыс болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері сонда тұрған. Оның артында екі інісі Татьяна Шаляпин Чернов және бірнеше немерелері мен шөберелері қалды. Ол Италияның Лацио провинциясындағы Фламинио зиратында жерленген.