Кіріспе

Кеңес актрисасы және әншісі (1900–1975)
оның құрметіне аталған кеме.

Өмір және мансап

Ол орыс мұрагерлік дворяндық отбасында дүниеге келді, анасының жағынан дворяндар, әкесінің жағынан помещиктер. Мәскеуден 60 шақырым жердегі Звенигородта, кейін ата-анасы мен үлкен әпкесімен Ярославльде тұрды. Оның актерлік және әншілік таланты ерте жасынан-ақ көрінді, бірақ дворян ата-анасы актерлік мансапты арсыздық деп санап, оны классикалық музыкаға бағыттады. Сол жерде ол музыкалық білім алды. 1914 жылы әкесі майданға кеткен соң, анасы Евгения Николаевна қыздарымен бірге Мәскеуге көшті, онда қыздары гимназияға түсті. Орловтар Азамат соғысының қиын жылдарын Воскресенскте өткізді, себебі анасының әпкесі осы жерде тұрды. Отбасы анасының әпкесі берген сүтті сатудан күнкөріс жасады. Люба мен Нонна Мәскеуге жүз шақырымдай жол жүріп, ауыр банкалармен үйлеріне қайтты. Осыдан Орлованың ұялған сұмдық қолы туралы аңыз пайда болды. Оның аты мен әкесінің аты орыс тілінде мағыналы: любовь – «сүйіспеншілік», ал Орлова – орлов «бүркіттің» әйелдік түрі. Жеті жасында Федор Шаляпин оның болашағы атақты актриса болатынын болжады. 1919–1922 жылдары ол Мәскеу консерваториясында фортепиано студенті болып оқыды (Кипп, Карл Августович класы), бірақ ата-анасын асырау үшін музыка мұғалімі және кинотеатрлардағы үнсіз фильмдерге пианиномен қосымша сурет салушы болып жұмыс істеуге мәжбүр болғандықтан бітірмеді. 1925 жылы Мәскеу театр колледжінің хореография бөлімін бітірді. Оның алғашқы күйеуі, совет экономисі Андрей Берзин 1930 жылы тұтқындалды. Бірақ бұл оның мансабына әсер етпеді. Өмірбаян авторы Дмитрий Щеглов «Махаббат және маска» (1997 ж.) кітабында былай деп жазды: «Мәңгілік ирония және тағдырдың алдын ала сезуі ретінде үй қызметшілері мен коммунистік еңбекке құштарлардың рөлін ең жақсы орындаған адам он орыс православиелік әулиелердің ұрпағы болды. Олардың екеуі, Киевтің Ұлы ханшайымы Ольга және Киевтің Ұлы князі Владимир, елшілерге тең. Қызыл бүркіт көк алтын далада – Орловтар әулетінің гербі, актрисаның тегін таратқан Бежецк руында да бар». Орловтар отбасы ең жаман репрессиядан, лагерьлерден немесе жер аударудан және большевиктердің «мүлікті қайта бөлуінен» тек Революциядан бұрын-ақ оның әкесі Петр үш мүлкін картада жоғалтып алғандықтан құтылды, сондықтан алуға ештеңе болған жоқ. Алайда Орлованың әкесі, инженер және сынып жауы, ресми түрде жұмыстан шығарылды. 1926 жылдың қыркүйегінде ол Немирович-Данченко атындағы театрдың музыка студиясына хор әншісі болып жұмысқа қабылданды, актер болғысы келетінін түпкілікті шешті, пианист емес. 1932 жылы ол La Périchole және Les cloches de Corneville спектакльдерінде алғашқы басты рөлдерін алды. Көпшілікке сәттіліктеріне қарамастан, Ксения Ивановна Котлубаймен бірге театрдағы вокалды және актерлік шеберлігін оқыған Орлованы баспасөз назарға алмады және әріптестері оның нағыз әнші дауысы жоқ деп сынады (оның жақын досы Фаина Раневская «Орлова – керемет актриса екені сөзсіз. Бірақ оның дауысы! Ол ән айтқанда біреудің бос шелекке зәр тастағаны секілді естіледі» деді). Бірақ Орлованың «хитрігі» болды. Студенттік жылдарын еске алып (ол А. В. Луначарский атындағы Мәскеу театр колледжінің хореография бөлімінде оқыған, қазір ГИТИС), ол өзін бұрынғы формасына келтіріп, Серполеттаның кіру ариясын балерина ретінде орындауға шешім қабылдады. Жазушы Александр Хорт былай деп жазды: «Көрермендер таң қалды: Серполетта би билеген кезде, аяқ киімін киіп тұрды, өте сымбатты, ауалы, романтикалы! Ал Орлова тактикалық түрде дұрыс қадам жасады, ол бұқаны мүйізінен ұстады: алғашқы вокалдық нөмір, Серполеттаның «Қайғылы жағдай мені басқа жолға итермелегені қандай өкінішті!» деген өлеңдерін балерина ретінде орындады». Болашақта ешкім бұл хитролықты қайталап орындай алмады, ол тарихтың жартылай аңыз фактісі ретінде сақталды. 1933 жылы ол өзінің «Шатты жігіттер» (1934) фильміне актерлерді іздеген жаңа режиссер Григорий Александровпен танысып, үйленді. Орлованың КСРО-да өте танымал болған бұл комедиядағы рөлі жас жұлдызға Сталиннің ықыласын және «РСФСР-дің халық әртісі» атағын сыйлады. Бұл «Орлова синдромы» деп аталатын толқынды тудырды, совет психиатриялық термині Орлова сияқты болғысы келген әйелдерді сипаттайды. Олар шаштарын ақ түске бояп, кумирге ұқсау үшін сәнді киімдер киді. Орлованың туыстарының айтуынша, ол Иосиф Сталинге жасырын түрде жек көрінетін, оның өліміне: «Ақыры, бұл қоқыс өлді» деген сөздермен жауап берді. Оның сыншылары, соның ішінде Сергей Эйзенштейн, музыканттан актрисаға айналған Александровтың маңызды мансабын құртқаны үшін оны кінәлады. Бар күшімен драмалық актриса репутациясын қалыптастыруға тырысқанына қарамастан, Орлова кино рөлдерін артық ойынмен ойнады және әнші ретінде тұрақты гастрольдеуін тоқтатпады. Оның қарсыластары оның табысын ыңғайлы некеге және Сталиннің қорғауына байланысты деп есептеді.

Келесі бірнеше жылда ол төрт танымал фильмде түсті, олар совет классикасына айналды: «Цирк» (1936), «Волга-Волга» (1938), «Таня» (1940) және «Көктем» (1947). 1941 жылы ол Сталин сыйлығымен марапатталды. 1950 жылы ол кино өнері үшін ғана «КСРО халық әртісі» атағын алған алғашқы әйел болды. Содан кейін ол Юрий Завадский труппасының театрлық қойылымдарында ойнай бастады. Оның ең танымал рөлдері: Нора, «Сүйікті жалғаншы» – Патрик Кэмпбелл, «Ақылға сыймас ханым Сэвидж» – ханым Этель Сэвидж. Бірақ оның ең жоғары бағаланған рөлі «Лиззи Маккей» (ресейлік атауы – «Құрметті проститутка») спектакліндегі басты рөл болды. Жан Поль Сартр 1962 жылы 400-ші мерейлі кештің кешінде: «Мен Любовь Орлованың талантты ойынына ерекше әсерлендім. Көрсетілімнен кейін мен оған оның өнерінен қатты ләззат алғанымды айттым. Бұл бос мақтау емес. Любовь Орлова – мен білетін Лиззи Маккейдің ең жақсы орындаушысы» деді. 1928 жылдан өмірінің соңына дейін ол пианиношысы Лев Мироновпен (Лев Миронов) әнші ретінде үздіксіз гастрольде болды. Оның ерте репертуары Глинка, Мусоргский, Даргомыжский және Чайковскийдің классикалық әндерін қамтыды. Соғыс жылдары ол майдан бойында 50 мыңнан астам километрді шарлап, өзінің фильмдерінен Исаак Дунаевский әндеріне негіделген концерттер берді. Өмірі бойы ол әндерін жазуға және теледидарда орындауға тыйым салынды, себебі «сахна артындағы соғысы» болды деген болжам бар, Леонид Утесовтың «Шатты жігіттерге» деген қызығушылығына байланысты. Иван Козловский Орловамен жасаған дуэттерін жазбаға алмағанына өкінді.

Жеке қарым-қатынастар

1926 жылы немесе немере қызы Нонна Голикованың айтуынша, 1921 жылы Любовь Орлова совет экономисі Андрей Берзинге (1893 – 1951) үйленді. Берзин Орлованы ғана емес, оның ата-анасы мен үлкен әпкесін де асырады, олардың барлығы да оның үйіне көшіп келді. Орлова туыстарын өлімнен сақтау үшін үйленген, бірақ ол күйеуін мүлдем сүймеді және аборт жасады немесе түсік тартты, бұл оны өмір бойына баласыз қалдырды. Берзин оны түсінді және қабылдады, тіпті одан ажырасу туралы өтініш беруді және өзін халық жауының әйелі және сынып жауының қызы ретінде, тағы бір рет НКВД-ның қамауына алынар алдында, еңбек лагерінен немесе депортациядан құтқаруды сұрады. Ол келісті. Содан кейін Любовь барлық туыстарымен бірге Берзиннің Мәскеу орталығындағы сәнді пәтерінен көшіп кетуге мәжбүр болды. 1931 жылы Орлова «неміс маманы», инженер немесе кәсіпкер Францтың серігі болды. Ол туралы басқа ештеңе белгілі емес. Олардың махаббаты шамамен бір жылға созылды. Өнер көрсеткеннен кейін, шетелдік жанкүйер актрисаны қара түсті «Мерседес» көлігіне мінгізіп алып кетті. Франц Орловаға барлық әйелдердің, әсіресе театр әртістерінің қызғанышын тудыратын қымбат шетелдік киімдер сатып алды. Орлова сүйіктісімен «Метрополь» қонақүйіне көшіп барды, ол онда сәнді бөлмеде тұрды. Любовь Орлованы «Қызық жігіттер» фильміне түсіруге шақырғанда, ол Гаграға барды, Франц та онымен бірге жолға шықты. Сол кезде Люба Григорий Александровпен таныс болды, ол көп жылдар бойы әйелі актриса Ольга Ивановадан ажырасып жүрген еді. Ольга мен Григорийдің Дуглас есімді ұлы болды (1925 – 1978), бірақ сол кезде ол әйгілі актер Борис Тёмкинмен қарым-қатынаста болды. Гаграда Орлованың Александровқа деген құмарлығы айқын көрінді. Ол Францқа жағдайды түсіндірді, ол алдымен Мәскеуге, содан кейін өз еліне кетіп қалды. Фаина Раневская 1982 жылы былай деп еске алды: «Любочканың режиссері, досы, күйеуі Александровтың қаншалықты әдемі болғанын білмейсіз бе? Ол Антинус сияқты сұлу еді, бірақ мен жеке Антинусты көрген емеспін. Олар, Филемон мен Баукис сияқты, бір-бірін жақсы көретін». 1934 жылдың қаңтарында немесе басқа бір мұрағат дереккөзінің мәліметінше, 1937 жылы Орлова Александровқа үйленді. Алайда, ерлі-зайыптылардың баласыздығы және Александровтың Сергей Эйзенштейнмен арадағы қарым-қатынасының түсініксіздігі мен ауыр ажырасуы салдарынан көптеген зерттеушілер ондаған жылдар бойы Орлованы Александровтың гомосексуалдығын жасыру үшін «алтын сақина» ретінде қарады, бұл оған жақсы мансаптық мүмкіндіктер берді. Кейіннен Александров өзінің туысының айтуынша, әйелінің баласыздығы туралы былай деп жауап берген: «Бастапқыда ол қаламады, ал кейін мүмкін болмады». 1941 жылдың маусым айында Александровтың бұрынғы әйелі Ольга бала туғанда қайтыс болғаннан кейін, ол Борис Тёмкинге үйленген кезде, Орлова оның ұлы Дугласты асырап алды (кейінірек тазалау кезінде «Василий» деп аталды, 1952 жылы тұтқындалды, түрмеде алғашқы жүрек ұстамасын басынан өткізді, келесі жылы Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін босатылды). 1975 жылы Орлова, ал 1978 жылы Василий қайтыс болды. 1979 жылы Василийдің жесірі Галина Крылова психикалық ауруы бар Григорий Александровқа үйленді, ол оның қызметшісі болды, ал кейіннен мүлік пен мұрағатты иеленді. Ол Любовь Орлованы өзіне және бұрынғы күйеуіне, сондай-ақ оның ұлына, Александровтың немересіне деген мақтанышпен қарағаны үшін жек көреді. Григорий Александров 1983 жылы қайтыс болды, оның әйелі Любовь Орлова туралы деректі фильмі 1984 жылы жарық көрді. Оның денесін Новодевичье зиратында Любовь Орлованың қабірінен қарама-қарсы жағына жерледі. Онжылдықтар бойы Орлова-Александровтың мұрағаты тоналды, содан кейін Ресейлік еврей заңгер Александр Добровинский Александровтың ұрпақтарынан сатып алды.

Саяси көзқарастар

Орлова ешқашан Коммунистік партияның мүшесі болған емес, тіпті күйеуі 1954 жылы Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін партияға қосылған. 1960 жылдары КГБ Бестаева Татьяна Владимировнаны, Моссовет театрының көрнекті тұлғалары – Любовь Орлова, Ростислав Плятт және Геннадий Бортников туралы ақпарат беру үшін сәтсіз әрекет жасады. Любовь Орлованың анасы Евгения Николаевна Сухотина, Татьяна Толстаяның күйеуінің туысы болған. Татьяна Сухотина Толстая – граф Лев Толстойдың ең үлкен және сүйікті қызы, ол 35 жыл ата-анасының үйінде тұрып, рухани жағынан әкесіне жақын болған. Бала кезінде Любовьті белгілі туысына хат жазуға ынталандырды. Ол "Кавказ тұтқыны" кітабын "Любочка Л.Н. Толстойға" деген қолтаңбасымен алды, оны ол бақыт сыйы ретінде сақтады. Орлованың Мәскеу консерваториясының фортепиано бөлімінде кем дегенде үш жыл оқығаны, оған рухани құндылықтар жүйесін сыйлаған деседі – "Жақсы темперленген клавир" Ескі Ұстаным ретінде, ал Бетховеннің 32 сонатасы – Жаңа Ұстаным ретінде. Бұл Лео Толстойдың 1901 жылы Ресей православие шіркеуінен ресми түрде айырылғанымен қайшы келмеді. Алексейдің 1648 жылғы "Нравыны түзету және ырымдарды жою туралы" заңынан бастап Петр I реформаларына дейін Ресейде барлық халық аспаптары өртеліп, тыйым салынды. Алексей – Романов әулетінің сайланбаған бірінші билеушісі болды, ал оған наразы болған музыканттар Малороссияға (қазіргі Украина) күштеп жер аударылды, оларға дене жазасы да берілді. Совет пропагандасы бұл жергілікті православие шіркеуінің ықпалымен орыстардың мәдени геноциді деп қарастырды, себебі шіркеу аспаптық музыканы литургияға рұқсат бермеген, тек қоңырау соғуға ғана рұқсат берілген. Алексейдің билігі Ресейдің Ескі діндарлары арасында өзін-өзі өртеу дәстүрін қалыптастырды, бұл қазіргі заманғы тарихтағы бірегей құбылыс. Кеңес дәуірінде консерваториядағы баяншылық құндылықтары Владимир Лениннің Бетховеннің 23-ші сонатасына деген құрметін пайдаланды. Максим Горькийдің айтуынша, "бір күні кешке Мәскеуде, Е.П. Пешкованың пәтерінде, Ленин Исса Добровен орындаған Бетховеннің сонаталарын тыңдап: "Мен "Аппассионатадан" артық ештеңе білмеймін. Мен оны күнде тыңдауға дайынмын. Адамнан бұрынғы музыка. Мен әрқашан мақтаншақ, мүмкін, наив, балалық, адамдар мұндай кереметтер жасай алады деп ойлаймын, – деді ол, көзін жұмып, күлімсіреп, сосын күңгірт қосты: – Бірақ мен жиі тыңдай алмаймын. Бұл маған қатты әсер етеді, мен әдемі ақымақтықтар айтуға және лас тозақта өмір сүріп, осындай сұлулықты жасай алатын адамдардың басын сипалағым келеді. Ал бүгін ешкімнің басын сипауға болмайды, олар қолыңды шауып алады, ал сендер солардың басын ұрып-соғып, аяусыз ұрып-соғуың керек. Дегенмен, біз халыққа қатысты барлық зорлық-зомбылыққа қарсымыз. Хмм, бұл жұмыс өте қиын". Перрестроикадан кейін, кеңес музыка білімінің эксклюзивтік жүйесімен бірге, Ресей мемлекеті қаржы жағынан "консерваторияны тастап, аяусыз тағдырға тап болды". 2019 жылға қарай классикалық музыканы ұнататын ресейліктердің саны 22%-ға дейін төмендеді, бұл жергілікті поп (35%), кеңестік поп (32%) және қалалық төменгі таптың тақырыптарына негізделген "қылмыскерлердің әндері" (30%) көрсеткіштерінен төмен. Орлованың фильмдерінде композиторлар туралы әзіл-аңыздар көптеп кездеседі (Бетховен – "Жолли Феллоустарда", "Волга-Волгада", Иоганн Себастьян Бах – "Қарлығаш пен Лирада"), сондай-ақ виртуоз фортепиано орындаулары ("Цирк", виртуоздық сөзінің бұрынғы мағынасы – "сапа", "Көктем"). Григорий Александров екінші әйелі Орлованы, француз және неміс тілдерін еркін білетін, сценарийлерінің редакторы ретінде есептеген. Ол өзінің өмірбаянында былай деп жазды: "Оған сценарийдің бір бөлігін құлағымен сынап көру жеткілікті болды, ол бұрын менің үстелімде бақытты жағдайда жатыр еді. Толық жазылмаған барлық кемшіліктер оған жеке өзім ашылды. Любовь Петровна әдеттегідей аздаған жалғандықты сезінді". Керісінше, ресейлік жоғарғы сынып тарихи түрде итальяндық опера мен француз балетіне, бренд ретінде, басқа нәрселерге қарағанда көбірек ұнайды және бұл фактілер Александров пен Орлованың "Композитор Глинка мен Муссоргский" шығармасында, ресейлік саяси элиталар, әсіресе Романовтар үйі тарихи түрде русофобикалық болғандығы туралы әлі күнге дейін танымал мәлімдемеде жазылған. 2018 жылы The Economist журналы Ресей православие шіркеуінің және "Романовтардың көлеңкесінің" Путиннің Ресейіндегі маңызды рөлін атап көрсетті. Федор Никитич Романов (1553-1633, Мәскеу митрополиті Филарет, ұлы Михаил билік еткен кезде Ресейдің де-факто билеушісі) әйел желісі арқылы Рюрик әулетінен тараған, анасы Евдокия Горбатая Шуйская Шуйский тармағынан Рюрикід ханшайымы, Александр Горбатый Шуйскийдің қызы болған. Соңғы патша Николай II әдетте сыпайы болатын, физиолог Иван Павловтың пікірінше, "шектелген, ақымақ" және "дегенеративті" болған. 1936 жылы "Цирк" фильміндегі жас ана рөлінен кейін Орловаға елдегі ең танымал әйелдердің қатарында абортты тыйым салатын заңды талқылауға және, іс жүзінде, мақұлдауға қатысуға бұйрық берілді. М. Кушнировтың айтуынша, оған оқу үшін мәтін дайындаған радионың бас редакторы, актриса "Сталин үкіметінің дана жобасын, "Ана мен бала, отбасы және аборт туралы" жалпы алғанда, қолдады, бірақ оған кейбір түзетулер мен қосымшалар енгізді". 1939 жылы Орлова Украина мен Беларусьтің Польша территорияларын музыканттың көзімен қабылдады. Ол "Комсомольская правда" газетінде былай деп жазды: "Бұл жерлер бұрын белорусь және украин халқының жері болған. Оларды бірдей жаңбыр суарды, бірдей күн сәулесі шағылысты, бірдей желдер олардың аңғарлары мен төбелерінен соқты. Бірақ екі онжылдық бұрын осы жерлерден шекара өтті. Белорусь және украин халқының бір бөлігі үшін жер қорқынышты қараңғылыққа оранды, екіншісі үшін ол бақытты адамдардың жерінде ғана жарқыраған керемет түстермен гүлденді". Орлова жалғастырды: "Жердің бір бөлігінде, батыста, адамдар ән салуды ұмытып кеткен, оларға ән салуға тыйым салынған. Басқыншылар украин немесе белорусь әнін өзіне қауіп деп қарады. Осы әндер оларға басқа, тым жақын әлемді еске түсіруі мүмкін, осы балық аулау желісінің артында, осы ауылдың артында. Енді ән азат болды. Миллиондаған еріндер жақында поляк жер иелеріне деген жек көрінішін білдіру үшін сөздер іздеді. Енді осы миллиондаған еріндер оларға жаңа өмірді, Қызыл Армияны, Совет үкіметін, дана Сталинді мақтау үшін беймәлім бақыт сөздерін іздеп жатыр". Орлова "ескі" жаңа жерлерді КСРО-ға қосып алғаннан кейін жазбаша түрде ғана емес, жауап берді. Совет баспасөзі 1939 жылдың қазан айында хабарлады: "Батыс Украина мен Батыс Беларусьта КСРО Мемлекеттік академиялық үлкен театры мен Бүкіл одақтық концерттік-турлық бірлестігінің концерттік бригадалары бар, оларға И. Козловский, М. Рейзен, Р. Зеленая, С. Образцов, Л. Орлова, Яхонтов, Владимир Николаевич кіреді".

Бір-біріне қарама-қайшы фактілер

Любовь Орлова в редких интервью не предоставляла никакой информации о своей личной жизни, и в СССР не было ни желтой прессы, ни таблоидов, которые могли бы раскрыть опасную информацию о ее непролетарском происхождении и первом браке с Андреем Берзиным, заключенным ГУЛАГа. Согласно ее неопубликованной автобиографии, она была принята в Ярославское музыкальное училище в возрасте семи лет, а ее обучение в Московской консерватории началось до 1919 года. Орлова писала: "До 1919 года я училась игре на фортепиано в Московской консерватории у профессоров А. П. Островской и К. А. Киппа. И, вероятно, мои родители были слегка разочарованы, когда оказалось, что освоенная мною форма искусства не принесла мне большого успеха, признания или славы, а лишь скромную возможность аккомпанировать фильмы, которые показывались в кинотеатрах, игрой на фортепиано". В марте 2016 года на Первом канале вышел сериал "Орлова и Александров". В этом байопике Любовь Орлова окончила Московскую консерваторию у профессора Александра Гольденвейзера. Сериал также подразумевает, посредством явного изображения пыток над женским персонажем, что музыкальные руки Орловой, особенно правая, были серьезно повреждены во время пыток ЧК или ОГПУ (предыдущие названия НКВД) во время допросов. Однако в официальном профиле профессора Киппа Любовь Орлова (как известная актриса) числится среди лучших его учеников, как и у профессора Островской (младшие курсы). В другой биографии, книге "Любовь Орлова в искусстве и жизни" 1987 года, она указана как выпускница консерватории, где профессор Феликс Блуменфельд был ее ведущим преподавателем по классу фортепиано, в дополнение к Киппу. Блуменфельд начал свою карьеру в Московской консерватории в 1922 году. Источник музыкального образования Орловой до консерватории неясен. Ярославское музыкальное училище было основано в 1904 году на базе существовавших классов Ярославского русского музыкального общества. Обучение в консерватории во время Гражданской войны проводилось как обычно, даже в неотапливаемых аудиториях. С июля 1918 года обучение в Московской консерватории стало государственным, бесплатным для отечественных студентов. Полный срок обучения составлял 9 лет, младший факультет с I по V курс и старший факультет с VI по IX курс, а минимальный возраст поступления – 10 лет. С 1910 года до своей смерти в 1925 году профессор Кипп преподавал на старшем факультете. По словам хранителя архива Орлова-Александрова, Александра Добровинского, Орлова сознательно оставалась бездетной. Добровинский сказал: "Я нашел ее переписку с профессором, гинекологом №1 в СССР. Там в основном вещи физиологического характера, но они указывают на то, что Любовь Орлова, одна из первых женщин в СССР, вставила спираль или что-то подобное для контрацепции". Год рождения Любови Орловой был предметом споров. Ее единственная подруга Фаина Раневская заявила: "Никто не скажет, сколько ей лет. Она вообще гениальна: когда в начале тридцатых выдавали паспорта, никаких документов не требовалось. Можно было назвать любую дату рождения и любое имя. Так что Любочка не растерялась и сразу сбросила десяток лет! Это я, дура, колебалась: стоит ли? Потом посчитала, что провела два года на курортах, так что курорты, как говорится, не считаются, и в моем паспорте появилась новая дата рождения: вместо 1895 года – 1897 год. Так мало, что я до сих пор не могу простить себе такой легкомыслия!" По словам праправнучки Любови Орловой, Нонны Голиковой, ее бабушка Нонна Орлова (1897-1960) была "на два-три года старше" своей знаменитой сестры. Мать Любови Орловой, Евгения Сухотина, изменила год своего рождения в паспорте с 1863 на 1878, "обнулив" пятнадцать лет. + Взаимоисключающие факты до 1926 года. Данные Автобиография Биография РИА Новости Ф. Раневская Год рождения — 1902 1902 1892, "минус 10 лет к официальному", вероятно, шутка, ссылающаяся на годы музыкального обучения Орловой) Образование: Музыкальное училище (школа) Ярославское музыкальное училище (основано в 1904) (поступила по конкурсу в 7 лет; после 2 лет домашнего музыкального образования, предоставленного матерью) 1909 Музыкальная школа с 7 лет, по требованию родителей — Образование: Гимназия Музыкальная школа 1910–1917, Москва Московская средняя школа, окончила в 1919 году — Работа: Продажа молока — 1917–1919, вместе с семьей переехала в Сватово, Воскресенский район — — Образование: Московская консерватория До 1919 1919–1922 1919–1922 — Работа: Музыкальный оформитель в Кинотеатре Начало в 1922, первая работа 1920–1926, в Звенигороде и Москве В качестве подработки во время учебы в Московском театральном училище — Образование: Хореография Начало в 1922, хореографическое отделение Московского театрального училища имени А. В. Луначарского. 1922–1925, Студия Франчески Беаты (с 1924 года объединена с хореографическим отделением Московского театрального училища имени А. В. Луначарского, окончила в 1925) 1922–1925, Московское театральное училище — Образование: Актерское мастерство Начало в 1922, частные уроки у Телешевой, Елизаветы Сергеевны. 1922–1925, частные уроки у Елизаветы Телешевой — — Работа: Преподаватель музыки — 1924–1926, частные уроки — —