Кіріспе

Шри-Ланка крикетшісі Денегамаге Пработ Махела де Силва Джаявардене (27 мамыр 1977 жылы туған) – Шри-Ланканың бұрынғы кәсіби крикетшісі және Шри-Ланка ұлттық крикет құрамасының капитаны. Қазіргі таңда Шри-Ланка ұлттық құрамасының кеңесшісі және Үндістан премьер-лигасының «Мумбай Индианс» клубының бас бапкері. Ол Шри-Ланка крикетінің ең ұлы ойыншыларының бірі саналады. Капитандық кезінде Джаявардене құрама командасын 2008 жылғы Азия кубогының жеңімпазы етіп шығарды. Джаявардене 2010 жылы Зимбабвеға қарсы өткен ICC T20 әлем чемпионатында ғасырлық соққы жасаған алғашқы шри-ланкалық болды, ол 100 ұпай жинады. 1997 жылы тамызда тесттік матчта дебют жасады, ал 1998 жылы қаңтарда бір күндік халықаралық матчта дебют жасады. 2006 жылы командаласы Кумар Сангаккарамен бірге бірінші сыныптық крикеттегі ең жоғары серіктестік рекордын жасады, Шри-Ланканың Оңтүстік Африкаға қарсы үйдегі сериясының алғашқы тест матчында үшінші қадамға 624 ұпай жинады. Ол 18 жыл бойы Шри-Ланка атынан 652 халықаралық матчта өнер көрсетті. Халықаралық карьерасында Сангаккарамен достық қарым-қатынас орнатып, өзара бәсекелестікке түсті. Махела – Шри-Ланка крикеті тарихында 10,000-нан астам тесттік ұпай жинаған алғашқы ойыншы және Саннат Джаясуриядан кейін бір күндік ойында 10,000-нан астам ұпай жинаған екінші шри-ланкалық ойыншы. Махела Джаявардене қазіргі уақытта Шри-Ланка Ұлттық спорт кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. Джаявардене Оңтүстік Африкаға қарсы тест матчындағы ең жоғары ұпай саны – 374, бұл тест крикеті тарихында оң қолды ойыншының ең жоғары көрсеткіші. Командаласы Сангаккарамен бірге тест матчтарында үшінші қадамға ең көп серіктестік ұпайларын жинады – 5890 ұпай, Рахул Дравид пен Сачин Тендулкардың 5826 ұпай рекордын басып өтті. Джаявардене 2014 жылғы ICC T20 әлем чемпионатының жеңімпазы болған команданың маңызды мүшесі болды және 2007 жылғы Крикет әлем чемпионатының, 2011 жылғы Крикет әлем чемпионатының, 2009 жылғы ICC T20 әлем чемпионатының және 2012 жылғы ICC T20 әлем чемпионатының финалына шыққан команданың құрамында болды. 2006 жылы Джаявардене Халықаралық крикет кеңесі тарапынан жылдың үздік халықаралық капитаны атанды және 2007 жылы жылдың үздік тест крикетшісі номинациясын алды. Ол ішкі алаңдағы шеберлігімен де танымал, 1999 жылғы Крикет әлем чемпионатынан бері ESPNcricinfo дайындаған есеп бойынша, ол бір күндік крикетте кез-келген ойыншыдан көп рет қақпадан шығарылған. Джаявардене сондай-ақ 2016 жылдың 19 мамырында Англия мен Шри-Ланка арасындағы Хединглидегі алғашқы тест матчында халықаралық теледидар комментаторы болып жұмыс істеді. Махела Джаявардене әлем чемпионатының финалында да, жартылай финалында да жүз ұпай жинаған жалғыз ойыншы. Сонымен қатар, ол әлем чемпионатының финалында жеңілген жағдайда жүз ұпай жинаған жалғыз ойыншы. Ол Шри-Ланканың бірнеше акционерлік компанияларының басқарма мүшесі болып та қызмет етеді. 2015 жылдан кейін ұлттық команданың күрт құлдырауынан кейін ол Шри-Ланка крикетінің ашық сынышысы болды. 2021 жылдың қарашасында ол ICC Крикет Даңқы залына енгізілді. Ол Муттия Муралитаран мен Кумар Сангаккарадан кейін ICC Крикет Даңқы залына енгізілген үшінші шри-ланкалық болды.

Ертедегі және үйдегі мансап

Жаявардене Наланда колледжінде білім алған. Махеланың әкесі Сенарат Джаяварден оны Кинамон Гардендегі "Нондескриптс" крикет клубының "Лайонел" жаттығу орталығына әкелді. Сонда ол крикет ойнауды үйренді. Алғаш мектепте оқығанда ол жылдам добылаушы болған, кейін баппен ойнауға көшкен. 1994 жылы Наланда колледжінің бірінші XI крикет командасының капитаны болды. Ол мектеп крикет командасы арқылы өнерін жетілдіріп, ақырында капитан атанды. 1994 жылғы крикет маусымында "Жылдың үздік оқушы крикетшісі" сыйлығы үшін екінші орынды иеленді. Жергілікті жарыстарда ол 1995 жылдан бері Сингала спорт клубы үшін ойнап келеді. 2004 жылғы 17 тамызда Сингала спорт клубы сапында 2004 жылғы SLC Twenty20 турнирінде Twenty20 форматындағы ойынында тұңғыш рет алаңға шықты. 2008 жылғы ағылшын крикет маусымының бірінші жартысында ол "Дербишир" клубының шетелдік ойыншысы ретінде ойнауға келісімшарт жасасты. Дегенмен, Шри-Ланкаға берген уәдесі мен Үндістан Премьер-лигасына қатысуы 2008 жылғы округтік маусымда ешқандай рөлде ойнауына мүмкіндік бермеді.

1990 жылдардағы мансабы

Махела Жаяуардене – Шри-Ланканың 69-шы тестілік ойыншысы, ол 1997 жылы Коломбода Үндістанға қарсы дебют жасаған. Жаяуардене 1997 жылы Коломбодағы Р. П. С.-де Үндістанға қарсы өткен рекордтық тестілік матчта тұңғыш рет тестілік аренаға шықты. Жаяуардене Шри-Ланканың 952/6 есебіне 66 ұпай қосып, барлық уақыттағы ең жоғары тестілік көрсеткішке қол жеткізді. Бұл көрсеткіш бұрынғы рекордты басып өткен кезде ол өнер көрсетіп тұрды. Карьерасының басында ол Жаңа Зеландияға қарсы 167 және Үндістанға қарсы 242 ұпай жинады. Жаяуардененің бір күндік халықаралық дебюті 1998 жылғы қаңтарда Премадаса стадионында Зимбабвеге қарсы өтті. Шри-Ланка матчты жеңіп алды, ал Жаяуардене жеңіс әкелген ұпайды соқты. Келесі ойында Жаяуардене 74 ұпай жинады. Ол алғашқы жүзін соққанға дейін 11 матч өткізді, ол Аделаидадағы Карлтон мен Юнайтед әлем сериясы матчында Англияға қарсы болды. Жаяуардене Шри-Ланка 134/4 есебімен қиын жағдайға түскенде, қысымға қарамастан, матчты жеңу үшін 120 ұпай жинады. Матч Росс Эмерсонның Мүтия Муралитаранды лақтыруы үшін «но болл» шешімімен ерекшеленді, бұл Шри-Ланка капитаны Арджуна Ранатунганы командасын алаң шетіне алып келіп, матчтан шығуды қарастыруға және кейбір ойыншылардың дене күшімен итеруіне әкелді.

Капитаннан кейінгі қызмет

Алайда, ол 2010 жылғы IPL кезінде формасын қалпына келтірді. Жаяуардене "Колката Найт Райдерс" командасына қарсы 201 ұпайды қуып жете бастамас бұрын, капитан Кумар Сангаккараға бірінші қатарда ойнауға рұқсат сұрады. Сангаккара өз отандасының тілегіне келісті, ал Жаяуардене 59 доптан 110* ұпай жинап, екінші соңғы оверде жеңіске жеткізді. Сангаккара командаласының өнеріне тәнті болды және оны "Кингс XI Пәнжаб" командасының ашылушы ойыншысы етіп тағайындады. Ол "Раджастан Роялс" командасына қарсы 44 ұпай және "Декан Чарджерс" командасына қарсы 93* ұпай жинағандай, тағы бірнеше ойынды қызықтыра түсті. Турнирді 43.90 орташа ұпаймен аяқтады. Ол турнирдегі ең көп ұпай жинаған алтыншы ойыншы және "Кингс XI Пәнжаб" командасы үшін ең көп ұпай жинаған ойыншы болды. Кумар Сангаккара Шри-Ланка құрамасының капитаны болғандықтан, Жаяуардене 2010 жылғы ICC World Twenty20 турнирінде ашылушы ретінде тағайындалды. Жаңа Зеландияға қарсы өткен алғашқы матчта 51 доптан 81 ұпай жинады. Алайда, оның бұл көрсеткіші, оның қақпасы құлағаннан кейін Шри-Ланканың шабуылдық қатарының күйреуіне байланысты нәтижесіз болды, нәтижесінде бірінші болып ұрысқанда барлығы 135 ұпай ғана жинады. Бірақ, келесі матчында Зимбабвеге қарсы 64 доптан 100 ұпай жинап, командасының жеңіске жетуіне көмектесті, осылайша Twenty20 халықаралық матчында жүз ұпай жинаған төртінші ойыншы және мұны жасаған алғашқы шри-ланкалық атанды. Шри-Ланка D/L әдісімен жеңіске жетті. Келесі матчында Батыс Индияға қарсы 56 доптан 98* ұпай жинап, қатарынан екінші жүздікке жақын болды. Бұл оның қатарынан үшінші рет 80 ұпайдан жоғары көрсеткішін тіркеуі болды. 2011 жылғы әлем чемпионатының символдық құрамына ICC жағынан шақырылды. 2011 жылғы әлем чемпионатының финалында Үндістанға қарсы 103* ұпай жинаған ойыны ESPNcricinfo сайтында жылдың ең үздік ODI ойыншысы деп танылды. 2011 жылғы өнері үшін ESPNcricinfo оны әлемдік ODI құрамасына қосты. 2011-12 жылдары Шри-Ланканың Оңтүстік Африкаға жасаған туры аясында Жаяуардене крикет тарихында тоғызыншы және алғашқы шри-ланкалық ойыншы болып 10,000 тесттік ұпайға жетті. Тур аяқталғаннан кейін Тиллакаратне Дилшанның отставкасынан кейін Шри-Ланка құрамасының капитаны болып қайта тағайындалды. Оның Англияға қарсы Галледе 180 ұпай жинаған ойыны ESPNcricinfo сайтында 2012 жылдың ең үздік тесттік ойыны деп танылды. Жаяуардене Шри-Ланка құрамасын 2012 жылғы ICC World Twenty20 турнирінің финалына дейін жеткізді. Батыс Индияны 137/6 есебімен шектеген Шри-Ланка, Жаяуардене жақсы көрсетіп тұрғанда, мақсатты ұпайға қарай жылдам ілгеріледі. Иннингтің ортасында капитан Жаяуардене Батыс Индияның Duckworth/Lewis есебі бойынша сәл алға шығып тұрғанын және ауа райында жаңбырдың ықтималдығы бар екенін байқады. Ол иннингті жылдамдатуға шешім қабылдады, бірақ бұл тек құлдырауға әкелді. Жаңбыр жауған жоқ және Шри-Ланка мақсаттан қалып қойды. Матчтан кейін Шри-Ланканың T20 капитаны лауазымынан кетті және 2014 жылы T20 крикетінен зейнеткерлік туралы хабарлады. 2014 жылғы ICC World T20 турнирінің екінші құрамына ESPNcricinfo сайты бойынша шақырылды. 2012 жылғы T20 әлем чемпионатының символдық құрамының капитаны атанды. Бір күндік матчтарда ең көп соққы қабылдаған рекордты иеленеді, 448 матчта 218 соққы қабылдады. Сонымен қатар, ол Twenty20 әлем чемпионаттарында ең көп ұпай жинаған рекордты иеленеді, төрт турнирде (2007, 2009, 2010 және 2012) 25 иннингте 858 ұпай жинады, орташа есеппен иннинг басына 40.8 ұпай. 2016 жылдың 31 наурызында Жаяуардене Англияның T20 лигасында ойнау үшін Сомерсет графтығының крикет клубымен келісімшартқа отырғаны жарияланды.

Зейнеткерлік

2014 жылдың 25 ақпанында Азия кубогында Пәкістанға қарсы өткен матчта Жаявардене Сачин Тендулкардан кейін 600 халықаралық матчқа қатысқан екінші крикетші болды. 2014 жылдың 14 шілдесінде Жаявардене 2014 жылғы Пәкістан сериясынан кейін тесттік крикеттен зейнеткерлікке шығуын жариялады. Ол өзінің соңғы тестін сүйікті алаңында – Сингаль спорт клубында өткізді, онда соңғы иннингсте 54 ұпай жинады. Алаң мыңдаған құрмет көрсетулерге толы болды. Рассел Арнольд: «Аңыздар зейнеткерлікке шықпайды» деп әзілдеді. Шри-Ланкадағы оның соңғы бір күндік матчы 2014 жылдың 13 желтоқсанында Англиямен өткен бір күндік серияның соңғы матчында болды. Ол өз жеріндегі соңғы иннингсінде 28 ұпайға қабылдады. Шри-Ланка құрамасының капитаны Анджело Мэтьюс оған соңғы қақпаны алуға мүмкіндік берді. Ол Джеймс Тредвеллді соққымен шығарып, бір күндік форматтағы 8-інші викетін алды, ал Сангаккара қақпаның артында тұрды. Ол Сангаккарамен бірге 2014 жылғы ICC T20 әлем чемпионатынан кейін T20I форматтан зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді және 2014 жылғы T20 әлем чемпионатында Шри-Ланканың жеңісіне үлес қосты, бұл Шри-Ланканың алғашқы ICC T20 әлем чемпионатының титулы болды. 2015 жылдың 11 қаңтарында ол Жаңа Зеландияға қарсы матчта 18-інші бір күндік ғасырын соқты. Бұл оның 17 жылдық бір күндік мансабындағы алғашқы ғасыры болды. 2015 жылғы ICC крикет әлем чемпионатында Австралияға қарсы өткен матчта Жаявардене Шри-Ланка құрамасы үшін бір күндік матчтарда ең көп қатысқан ойыншы атанды, бұл көрсеткішпен Жаясурияның 445 бір күндік матчын басып өтті. Жаявардененің соңғы бір күндік матчы 2015 жылғы әлем чемпионатының ширек финалында Оңтүстік Африкаға қарсы болды. Ол тек 4 ұпай жинады және Шри-Ланка 1999 жылдан бері алғаш рет жартылай финалға өте алмады.

Жеке өмір

Жаяуардене 1977 жылы Коломбода Сюнила мен Сенарат Жаяуардене отбасында дүниеге келді. Оның Дишал есімді кіші інісі 16 жасында ми ісігінен қайтыс болды. Бұл оқиға Жаяуарденеге психологиялық түрде ауыр соққы болды және оның крикет карьерасын біраз уақытқа тоқтатты. Соңында, ата-анасы мен командаластары оны қайтадан карьерасын жаңартуға көндірді. Жаяуардене саяхат кеңесшісі Кристина Маллика Сирисенаға үйленді. Олардың Санса Ария Жаяуардене есімді қызы бар. 2018 жылы олар ажырасып кетті. Кейін Жаяуардене 2021 жылы Наташа Макаландаға үйленді.

Қайырымдылық жұмыстары

Ол "HOPE" қатерлі ісік жобасына жеке үлесін қосқаны үшін мақтауға ие болды. Марқұм ағасының естеліктерін есінде сақтап, ол HOPE жобасының жетекші жақтаушысы болды. Енді ол командаластарының қолдауымен Махарагамада 750 төсектік жаңа қатерлі ісік ауруханасын салуды көздеп отыр, ол елдегі қатерлі ісікке арналған жалғыз арнайы аурухана. Бірінші "Trail" (жол) 2011 жылы өтті, бірақ крикет турларының кезегі болғандықтан, ол бұл жолға қатыса алмады. Жол Оңтүстіктен басталып, Солтүстікте 2,6 миллион АҚШ доллары жинап аяқталды, оған 30 000 адам қатысты. Жиналған қаржыға үкімет Жаффнада 120 төсектік Теллипалай "Trail" қатерлі ісік ауруханасын салды. 2016 жылы Жаявардене Сангаккарамен бірге қатерлі ісік ауруханасына қаражат жинау мақсатында "Trail as One" (Бірге жол) атты қайырымдылық аяқ жолына қатысты, ол 2011 жылғыдан кейінгі екінші жол болды. Жол 2016 жылдың 6 қазанында Педро нүктесінен басталып, 2016 жылдың 2 қарашасында Дондра бас-аяғында 28 күнге созылып, 670 километрді құрады. Көптеген бұрынғы және қазіргі Шри-Ланка крикетшілері жол бойындағы әрбір пунктте оларға қосылып, шара елден жиналған 5 миллион АҚШ долларына жуық қаржымен сәтті аяқталды. Аталған қаражат Галледегі Карапития оқу ауруханасының онкология бөлімін кеңейтуге жұмсалды.

Жаттықтырушылық мансап

2015 жылдың тамызында Англия крикет федерациясы Жаяварденені Англия құрамасының соққы беру жөніндегі кеңесшісі етіп тағайындады. Ол ұсынысты қабылдап, қазан айында Пәкістанмен өтетін серия үшін БАӘ-ға аттанған Англия жаттықтырушылар тобының құрамына кірді, ал әлемнің T20 чемпионатына дейін осы қызметін жалғастырды. Махела Джаявардене 2017 жылы Үндістан премьер лигасының 10-шы маусымында Рикки Понтингтің орнына «Мумбаи Индианс» командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. «Мумбаи Индианс» 2017 жылдың 21 мамырында Хайдарабадтағы Раджив Ганди халықаралық крикет стадионында «Райзинг Пуне Супергиант» командасын жеңіп, Үндістан премьер лигасының чемпионы атанды. Ол «Мумбаи Индианс» командасына 2019 және 2020 жылдары да осы жетістікті қайталауға көмектесті, бұл команданың кубокты қорғап қалуының екінші мысалы болды. 2017 жылдың 26 мамырында ол екі жылдық келісімшарт бойынша Бангладеш премьер лигасының «Хулна Титанс» франшизасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, бұрынғы бас жаттықтырушы Стюарт Лоу Батыс Индия крикет командасының бас жаттықтырушысы қызметіне көшкен болатын. 2019 жылы ол «Жүздік» турнирінің алғашқы маусымында «Саутгемптон» командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2021 жылдың шілдесінде ол 2022 жылғы 19 жасқа дейінгі әлем чемпионатына дайындық аясында Шри-Ланканың 19 жасқа дейінгі ұлттық құрамасының консультанты болып тағайындалды және бұл қызметті тегін атқаратынын мәлімдеді. 2021 жылдың қазан айында ол Шри-Ланка ұлттық құрамасының кеңесші жаттықтырушысы болып жұмыс істеді және 2021 жылғы ICC T20 әлем чемпионатының алғашқы кезеңінде команданың қолдау тобының құрамында болды. Алайда, ол БАӘ-де өткен ICC T20 әлем чемпионатының алғашқы кезеңінде ғана қалуды жөн көрді, себебі биокөпіршікте ұзақ уақыт болудан шаршады және жеке себептері болды. 2021 жылдың маусымынан бері карантин мен биокөпіршіктерде болуына байланысты 135 күн қызын көрмей қалғанын мойындады, бұл оған қиын болды. Әлем чемпионатына қатысқан қысқа мерзім ішінде ол ойыншылардың деңгейін көтеріп, команда қолданатын деректерді талдау деңгейін жақсартқандығы хабарланды. Шри-Ланка крикеті оны 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір жылға Шри-Ланканың ұлттық құрамасының, 19 жасқа дейінгі ұлттық құрамасының және Шри-Ланка А құрамасының кеңесші жаттықтырушысы етіп тағайындады. Оның жаттықтырушылық қызметі Үндістан премьер лигасының «Мумбаи Индианс» және «Жүздік» турнирінің «Саутерн Брейв» командаларымен жұмыс істеуіне орын беру үшін бөлінетін болады. Шри-Ланка ұлттық құрамасының кеңесші жаттықтырушысы ретіндегі бір жылдық келісімшарты аясында ол SLC жоғары өнімділік орталығында ойыншылар мен басқару тобына стратегиялық қолдау көрсететін болады.

Бизнес

2021 жылдың шілдесінде шақыруды қабылдағаннан кейін ол "Janashakthi Insurance PLC" компаниясының директорлар кеңесіне қосылды. Бұл Махела үшін тіркелген компанияның құрамына алғаш рет кірген жағдай болды. Ол "Janashakthi Insurance" компаниясының атқарушы емес және тәуелсіз директоры болып тағайындалды.

Ғасырлар

Жаяуарденнің тест матчтарында 34, бір күндік матчтарда 19 және T20 форматты матчтарда 1 ғасырлық соққысы бар. Ол барлық форматта жүздік соққан алғашқы шри-ланкалық және жалпы үшінші ойыншы.