Кіріспе

Жапонияда тұратын корей текті немесе корей текті жапондықтар (在日韓国人・在日本朝鮮人・朝鮮人) – Жапонияда тұрақты түрде тұру құқығы бар немесе жапон азаматы болған, 1945 жылға дейін Жапонияға көшіп келген немесе осы көшіп келгендердің ұрпақтары. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Кореяның бөлінуінен кейін Жапонияға көшіп келген Оңтүстік Корея азаматтарынан ерекшеленеді. Қазіргі уақытта олар Жапониядағы қытай иммигранттарынан кейінгі екінші ірі этникалық азшылық топты құрайды, себебі көптеген корейлер жалпы жапон халқының құрамына сіңісіп кетті. Жапониядағы корейлердің көпшілігі – Заиничи корейлер (在日韓国・朝鮮人), көбінесе жай ғана Заиничи (3=Zainichi) деп белгілі, олар – Жапонияда тұрақты тұратын этникалық корейлер. Заиничи корей термині жапон үкімдігі астындағы Кореядан шыққан тамырларын жапондық билік тұсындағы Кореяға дейін жегізетін, Жапонияда ұзақ жылдар бойы тұратын корейлерді ғана білдіреді, оларды 1980-ші жылдары келген корейлердің кейінгі толқынынан және ежелгі заманнан бергі иммигранттардан, олардың өзі жапон халқының ата-бабалары болуы мүмкін, ажыратады. Жапон тіліндегі "Заиничи" сөзі "Жапонияда тұратын" шетел азаматын білдіреді және уақытша тұруды білдіреді. Дегенмен, "Заиничи корей" термині Жапонияның тұрақты тұрғындарын сипаттау үшін қолданылады, олар өздерінің Жосон немесе Солтүстік Корея/Оңтүстік Корея ұлттықтарын сақтап қалған, тіпті кейде натурализация арқылы немесе бір немесе екі жапон азаматы ата-анасынан туған корей текті жапон азаматтарын да қамтиды.

Статистика

Әділет министрлігінің мәліметінше, 2023 жылы 410 156 оңтүстік кореялық және 24 305 корей (朝鮮人) (осы "корейлер" міндетті түрде Солтүстік Корея азаматтығына ие емес) тіркелген.

Шолу

Жапонияға корейлердің қазіргі ағыны 1876 жылғы Жапон-Корея шартымен басталды және 1920 жылдан кейін күрт өсті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген корейлерді жапондықтар міндетті түрде әскерге шақырды. Көші-қонның тағы бір толқыны 1950 жылдары Корея соғысынан Оңтүстік Корея қирағаннан кейін басталды. Сондай-ақ, Оңтүстік Корея үкіметінің Джеджу аралындағы қырғынынан қашқан көптеген босқындар да назарға лайық. Зайничи көші-қонына қатысты статистика аз. Алайда 1988 жылы "Зайнихон Дайкан Минкоку Сейнендан" (Zainihon Daikan Minkoku Seinendan, 在日本大韓民国青年会) атты "Миндан" жастар тобы "Әке, бізге сол күн туралы айтшы. Тарихымызды қайтару жөніндегі есеп" (アボジ聞かせて あの日のことを—我々の歴史を取り戻す運動報告書) атты есеп жариялады. Бұл есепте бірінші буын корейлердің көшіп келу себептерін зерттеу де бар. Нәтижесінде, әскерге шақыру бойынша – 13,3%, экономикалық себептермен – 39,6%, неке және отбасылық байланыстар бойынша – 17,3%, оқу/академиялық мақсатта – 9,5%, басқа себептермен – 20,2% және белгісіз себептермен – 0,2% көрсетілді. Сауалнамаға Жапонияға келген кезде 12 жасқа толмағандар кірмеді.

Қазіргі заманға дейінгі дәуір

Кейбір отбасылардың шежіресі қазіргі корей иммигранттарына дейін жетеді, бірақ көптеген отбасылар жапон қоғамына сіңіп кеткендіктен, жеке топ ретінде қарастырылмайды. Осыған ұқсас жағдай, жапон тарихының ертерек кезеңдерінде Жапонияға келген корейлердің ұрпақтарынан тараған отбасыларға да қатысты. Кореямен сауда заманауи дәуірге дейін жалғасты, сондай-ақ Жапония Кореядан уақыт-уақытпен миссияларды қабылдап тұрды, алайда бұл әрекет көбінесе белгілі бір порттармен шектелді.

Яйои кезеңі

Тарихқа дейінгі кезеңнің соңында, Темір ғасырындағы Яёи кезеңінде (б.з.д. 300 – б.з. 300 жылдары) жапон мәдениетіне корей мәдениетінен әсер еткен, алайда Кореядан адамдар қоныс аударған-ау деген мәселе әлі де даулы (Яёи халқының шығу тегін қараңыз).

Кофун дәуірі (250-538)

Кейінгі Кофун (250–538 ж.с.) және Асука (538–710 ж.с.) кезеңдерінде Корея түбегінен адамдар ағыны болды, олар иммигранттар мен ұзақ мерзімді қонақтар ретінде келді, әсіресе Кофун кезеңіндегі бірнеше рулар (Кофун кезеңіндегі корей көші-қонын қараңыз). Бүгінде кейбір отбасылар өз шежірелерін осы иммигранттарға дейін жегізе алады, бірақ олар көбінесе жапон қоғамына сіңіп кетті және қазіргі кезде жеке топ ретінде қарастырылмайды.

Хэйан дәуірі (794 - 1185 жж.)

Нихон Коки тарихи мәтініне сәйкес, 814 жылы алты адам, оның ішінде Каранунофуруи (хангул=гарафогои, Жапон: 加羅布古伊; гая тегінен деп есептеледі) аталған Силлалық еркек Жапонияның Минокуни (美濃國) аймағында натурализацияланды.

Сенгоку кезеңі (1467-1615 жылдар)

Кейбір корейлер қарақшылардың шабуылдары немесе 1592-1598 жылдарғы жапондықтардың Кореяға басып кіруі салдарынан тұтқын ретінде Жапонияға келді.

Эдо дәуірі (1603 - 1867)

Эдо дәуірінде Кореямен сауда Нагасаки маңындағы Кюсюдегі Цусима Фучу билігі арқылы жүзеге асырылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

1876 жылғы Жапония-Корея шарттамасының қабылдануынан кейін, корей студенттері мен пана іздеушілер, соның ішінде корей саясаткерлері мен белсенділері Бак Ёнхё, Ким Ок Гюн және Сонг Бьён Джун Жапонияға келе бастады. Жапония Кореяны аннексиялауға дейін Жапонияда 800-ге жуық корей өмір сүрген. 1910 жылы Жапония-Корея аннексиясы шартының нәтижесінде Жапония Кореяны өз құрамына қосты, және барлық корейлер заң бойынша Жапония империясының азаматтары болып есептелді және жапон азаматтығын алды. 1920 жылдары Жапонияда жұмыс күшіне деген қажеттілік артып, корейлер Корея түбегінде жұмыс табуда қиындықтарға тап болды. Осының салдарынан мыңдаған корейлер көшіп кетті немесе көмір өндіру сияқты салаларда жұмыс істеу үшін тартылды. Көшіп келгендердің көп бөлігі Кореяның оңтүстік бөлігінен келген шаруалар еді. 1930 жылы Жапониядағы корейлердің саны 1920 жылғы көрсеткіштен он есеге асып, 419 000-ға жетті. Дегенмен, олардың Жапонияның негізгі бөлігіндегі жұмыс мүмкіндіктері ашық дискриминация салдарынан шектелді және білім деңгейінің төмендігіне байланысты ауыр физикалық еңбекпен ғана шектелді; олар көбінесе буракумин сияқты дискриминацияға ұшыраған басқа этникалық азшылықтармен бірге жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1939 жылы жапон үкіметі Ұлттық мобилизация заңын қабылдады және Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты жұмыс күшінің тапшылығын жою үшін корейлерді жұмысқа тартты. 1944 жылы жапон билігі Корея түбегінде жұмыс істеу үшін жапон азаматтарын жұмылдыруды кеңейтті. Жұмылдырылған 5 400 000 корейдің шамамен 670 000-ы материктік Жапонияға (Карафуто префектурасы, қазіргі Сахалин, қазіргі Ресейдің құрамында) азаматтық жұмысқа жіберілді. Жапонияға әкелінгендер зауыттарда, кен орындарында және жұмысшы ретінде, көбінесе өте қиын жағдайларда жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1939-1945 жылдар аралығында шамамен 60 000 адамның қаза болғаны естілді. Соғыстан кейін көптеген соғыс жұмысшылары үйлеріне қайтты, бірақ кейбіреулері Жапонияда қалуды жөн көрді. Жапонияның капитуляциясына дейін Кеңес Одағы басып алған Карафутодағы 43 000 адамға Жапонияның материгіне немесе Корея түбегіне қайтуға рұқсат берілмеді, осылайша Сахалинде азаматтығы жоқ күйде тұрып қалды; олар Сахалин корейлерінің арғы тегіне айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Кореялықтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кореядағы тұрақсыз саяси және экономикалық жағдайға байланысты Жапонияға заңсыз кірді. 1948 жылы Чеджу көтерілісі кезінде Сингман Ридің күштерінен қашып келген 20 000 – 40 000 корей болды. Ёсу-Сунчон бүлігі де Жапонияға заңсыз көшіп келушілердің санын арттырды. 1946-1949 жылдар аралығында Жапонияға заңсыз кіргендердің 90% корейлер болған деп есептеледі. Корея соғысы кезінде корей иммигранттары диктатор Сингман Ридің күштерінен азаптаулар мен өлтіруден қашу үшін Жапонияға келді (мысалы, Бодо лигасының қырғынында). Балықшылар мен делдалдар иммигранттарға Цусима аралы арқылы Жапонияға кіруге көмектесті. 1950 жылдары Жапонияның жағалау күзеті Кореямен шекараны нығайтты, бірақ заңсыз кіргендерді ұстау қиын болды, себебі олар қарулы болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияның капитуляциялау шарты бойынша Жапонияның жағалау күзетінің қарулануы шектеулі болды. Осы кезеңде иммигранттардың бесіден бірі тұтқындалды. 1949 жылғы ресми хат алмасуда Жапонияның премьер-министрі Шигеру Йошида барлық заиничи корейлерін Американың одақтас күштерінің бас қолбасшысы Дуглас Макартурға депортациялауды ұсынды және барлық шығынды жапон үкіметі төлейтінін айтты. Йошида заңсыз заиничи корейлеріне Жапонияның азық-түлік сатып алуының дұрыс еместігін, олардың Жапония экономикасына ешқандай үлес қоспағанын және коммунистермен ынтымақтасып саяси қылмыстар жасады деген пікірін білдірді.

Жапон азаматтығынан айрылу

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Жапонияда шамамен 2,4 миллион корей болды. Олардың көпшілігі Корея түбегінің оңтүстік жартысындағы ата-бабаларының үйлеріне оралды, ал 1946 жылы Жапонияда 650 000-ға жуық адам қалды. Жапонияның соғыста жеңілуі және Корея түбегі мен Тайваньды отарлауын аяқтауы корейлер мен тайваньдықтардың ұлттық мәртебесін заң тұрғысынан екіұшты қалдырды. 1947 жылдың 2 мамырындағы қаулы корейлер мен кейбір тайваньдықтардың уақытша шетелдік азаматтар ретінде қарастырылуын бекітті. Корея түбегінде бірыңғай үкімет болмағандықтан, корейлер уақытша Жосон (корейше: 조선, жапонша: Chōsen, 朝鮮) деген атпен тіркелді – бұл бөлінбеген Кореяның бұрынғы атауы. 1948 жылы Кореяның солтүстік және оңтүстік бөліктері тәуелсіздік жариялады, соның салдарынан Жосон, яғни бұрынғы бөлінбеген Корея мемлекеті жойылды. Корея Республикасының (Оңтүстік Корея) жаңа үкіметі, сол кездегі оккупациялық билік – Достасқан державалардың Жоғарғы қолбасшылығына заиничи корейлерінің азаматтығын жаңа мемлекеттің ресми атауы – Тэхан Мингук (; жапонша: Daikan Minkoku, 大韓民国) деп өзгерту туралы өтініш жасады. Осыдан кейін, 1950 жылдан бастап, заиничи корейлері өздерінің азаматтығын өз еркімен қайта тіркеуге құқық алды. Жапонияның одақтас күштердің оккупациясы 1952 жылдың 28 сәуірінде Сан-Франциско бейбіт шартымен аяқталды, онда Жапония Корея түбегіне қатысты аумақтық талаптарынан ресми бас тартты. Осының нәтижесінде заиничи корейлері жапон азаматтығынан айырылды. Корея түбегінің бөлінуі Жапониядағы корейлер арасында да бөлініске әкелді. 1946 жылы социалистік идеологиясы бар негізгі корей тұрғындарының ұйымы – Чорэннің (Жапониядағы корейлер лигасы) оңтүстік жақтағы филиалы ретінде Миндан, Жапониядағы корейлер одағы құрылды. 1952 жылғы 1 мамыр көтерілісінен кейін солтүстікке жақтас ұйым тыйым салынды, бірақ ол түрлі нысандарда қайта құрылып, 1955 жылы "Жапониядағы корейлердің жалпы қауымдастығы", яки Чонгрион құрды. Бұл ұйым социалистік және сол арқылы Солтүстік Кореяға жақтас ұстанымын сақтап, Солтүстік Корея үкіметінен қаржылық қолдау алды. 1988 жылғы Сеул Олимпиадасынан кейін бір жыл өткен соң шетелге саяхаттау ережелері жеңілдетілді. Кореялық анклавтар көбінесе жаңадан келгендерді қазіргі корей ұйымдарынан, әсіресе Минданнан шеттетуге бейім, сондықтан жаңадан келгендер Жапониядағы корей қауымдастықтары федерациясын құрды [ja; ko]. Соңғы жылдары Жапонияда заиничи корейлеріне қатысты көзқарас өзгерді, бұл негізінен корей мәдениетінің танымалдылығының артуымен, "корей толқынымен" немесе Халлюмен байланысты. Бұл мәдени құбылыс корей музыкасын, телесериалдарды, фильмдерді және тағамдарды қамтиды және Жапонияда ғана емес, бүкіл әлемде кең танылды. Нәтижесінде жапон халқы арасында корей мәдениетіне деген қызығушылық артып, заиничи корейлері мен олардың мұрасына қызығушылық танытуда. Корей толқыны мәдени алшақтықты азайтуға және заиничи корейлерін жапон қоғамында қабылдауға ықпал етті. BTS және BLACKPINK сияқты K-pop топтары Жапонияда үлкен жанкүйерлер қатарын жинап, корей ойын-сауығына қызығушылықты арттырды. Сол сияқты, корей телесериалдары мен фильмдері Жапонияда өз аудиториясын тауып, корей мәдениетінің жапондық бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен танылуына септігін тигізді.

Кореяға оралу

Жапон Қызыл Крестің қолдауымен жүргізілген заиничи корейлерін Жапониядан қайтару 1956 жылдан бастап жапон үкіметінен ресми қолдау ала бастады. 1959 жылы Жапониядағы корейлердің жалпы қауымдастығы (Чосен Сорен) қолдауымен Солтүстік Корея демеушілігімен репатриация бағдарламасы ресми түрде басталды. 1959 жылдың сәуір айында Жапон Коммунистік партиясының саяси белсендісі және тарихшысы Тэрао Горо «38-ші параллельдің солтүстігінде» (38度線の北) атты кітабын жариялады, онда ол Солтүстік Кореяның қарқынды дамуы мен гуманитарлық істерін жоғары бағалады. Кітап жарық көргеннен кейін оралғандардың саны күрт өсті. Жапон үкіметі елден кемсітілген және жапон мәдениетіне үйлеспейтін этникалық азшылықтарды жою мақсатымен репатриацияны қолдады. АҚШ үкіметі бастапқыда Токионың репатриация бағдарламасымен ынтымақтастығын білмегенімен, хабардар болғаннан кейін қарсылық білдірмеді; Жапониядағы АҚШ елшісінің сөздерін австралиялық әріптесі «Жапониядағы корейлердің көптеген коммунистер мен қылмыскерлерді қоса алғанда, жағдайы нашар» деп түсіндірді. Заиничи корейлерінің 97%-ы Корея түбегінің оңтүстік жартысынан шыққан болса да, бастапқыда Солтүстік оңтүстікке қарағанда репатриация үшін әлдеқайда танымал бағыт болды. 1960 жылдан 1961 жылға дейінгі екі жыл ішінде шамамен 70 000 заиничи Солтүстік Кореяға қайта оралды. Алайда, Солтүстіктегі қиын жағдайлар туралы ақпарат тарағаннан және 1965 жылы Жапония мен Оңтүстік Корея қарым-қатынасының қалыпқа келтірілуінен кейін Солтүстікке оралудың танымалдылығы күрт төмендеді, бірақ Солтүстікке оралу ағыны 1984 жылға дейін жалғасты. Барлығы 93 340 адам репатриация бағдарламасы бойынша Жапониядан Солтүстік Кореяға көшті; шамамен 6 000-ы корей жұбайларымен бірге көшіп келген жапондықтар еді. Шамамен жүздей репатриацияланған адам Солтүстік Кореядан қашып кеткен деп есептеледі; ең танымалдарының бірі Кан Чол Хван, ол өзінің тәжірибесі туралы «Пхеньян аквариумдары» атты кітап жариялады. Кейін Жапонияға қайтқан, тек Кенки Аояма деген жапондық псевдониммен таныс болған адам Пекинде Солтүстік Кореяның құпия қызметіне тыңшы ретінде жұмыс істеген. Репатриациялар заиничи корей қауымына тигізген әсеріне байланысты Жапонияда көптеген шығармашылық туындылардың тақырыбы болды. Ата-анасы мен қызы Жапонияда қалғанда ұлдары елге оралған отбасы туралы «Дарақ Пхеньян» атты деректі фильм 2006 жылғы Санденс кинофестивалінде арнайы жюри сыйлығын жеңіп алды. Кейбір заиничи корейлері Оңтүстік Кореяға оқуға немесе тұруға кетті. Мысалы, автор Ли Янгжи 1980-жылдардың басында Сеул ұлттық университетінде оқыды.

Чонгрион мен Минданның арасындағы бөлініс

Кем дегенде 1970-ші жылдарға дейін Чонгрион Зайничи тобының арасында басымдық құрды және кейбір жағынан бүгінгі күні де Жапонияда саяси тұрғыдан маңыздылығын сақтап келеді. Дегенмен, екі Кореяның саяси және экономикалық жағдайлары арасындағы айырмашылықтың артуы Оңтүстік Кореяны қолдайтын Минданды ірі және саяси тұрғыдан аз даулы ұйымға айналдырды. Қазіргі таңда Зайничидің 65%-ы Минданмен байланысты екендігі айтылуда. Чонгрионға қарасты мектептерде этникалық білім алатын оқушылардың саны күрт азайды, көптеген, тіпті басым бөлігі Зайничи қазір балаларын жалпы білім беретін жапон мектептеріне жіберуді жөн көреді. Кейбір Чонгрион мектептері қаржы тапшылығынан жабылды, сондай-ақ бүкіл жүйенің одан әрі жалғаса алатынына күмән туып отыр. Миндан да дәстүрлі түрде өз мүшелерінің балалары үшін мектеп жүйесін ұйымдастырып келді, бірақ ол Чонгрионмен салыстырғанда әлдеқайда аз тараған және нашар ұйымдастырылған, қазіргі уақытта дерлік тоқтатылған делінеді.

Чонгрион туралы даулар

Ұзақ уақыт бойы Чонгрион іздестірулер мен тергеулерден ресми емес иммунитетке ие болды, өйткені билік ксенофобия айыптамаларына және халықаралық жағдайға әкелуі мүмкін кез келген әрекеттерді жасауға тартынды. Чонгрион Солтүстік Корея атынан түрлі қылмыстық әрекеттерге, мысалы, Солтүстік Кореяға қаржыны заңсыз аудару және тыңшылық жасауға ұзақ уақыттан бері күдікпен қаралып келді, бірақ ешқандай шара қолданылмады. Алайда, Жапония мен Солтүстік Корея арасындағы жақындағы шиеленіс, атап айтқанда, 2002 жылы жапон азаматтарының ұрлануы және оның ядролық қару бағдарламасы, Чонгрионға қарсы халықтың наразылығын қайта жақтандырды. Чонгрион мектептері оқушылар мен ғимараттарға қатысты көптеген сөздік және физикалық зорлық-зомбылық жағдайларын хабарлады, ал Чонгрион нысандары наразылық акциялары мен эпизодтардың нысанасы болды. Жапон билігі Чонгрионға қарсы тергеулер мен тұтқындаулар жасауды бастады, айыптаулар салықтан қашудан тыңшылыққа дейін жетеді. Чонгрион мұндай әрекеттерді саяси қысым деп сынап келеді. 2001 жылдың желтоқсанында полиция Чонгрионның Токиодағы бас кеңсесіне және оған байланысты нысандарға рейд жасап, банкрот болған 朝銀信用組合 қаражатын жымқырудағы Чонгрион шенеуніктерінің күдікті рөлін тергеді. 2002 жылы Қоғамдық қауіпсіздікті тергеу агенттігінің бас орынбасары Шотаро Точиги Өкілдер палатасының Қаржы істері комитетінде агенттіктің Чонгрионды Солтүстікке қаржыны заңсыз аудару бойынша тергеп жатқанын мәлімдеді. 2002 жылы Солтүстік Кореяның 1970 жылдары жапон азаматтарын ұрлағанын мойындауы Чонгрионның беделін одан әрі түсірді, бұл алдында көп жылдар бойы ұрлауды қатаң түрде жоққа шығарған және Солтүстік Кореяның қатысы туралы қауесеттерді "расистік қиял" деп есептеген. Чонгрион мүшелігінің соңғы кезде төмендеуіне Чонгрионның қарапайым мүшелерінің себебі болуы мүмкін, олар партиялық бағытқа сенеді, бірақ Солтүстік Корея үкіметінің қылмыстарын жоққа шығару үшін пайдаланғанын білгеннен кейін қатты ұятқа қалды және көңілі қалды. 2006 жылдың наурыз айында полиция 1980 жылдың маусымында Тодааки Хараның жоғалуына байланысты жағдайларды тергеу үшін Чонгрионмен байланысты алты нысанға рейд жасады. Полиция өкілдері Чонгрионның сол кездегі басшысы оның ұрлануына қатысқан деп күдіктенетінін мәлімдеді. Солтүстік Корея мен Жапония арасындағы жалғыз тұрақты тікелей байланыс болып табылатын "Мангионгбонг 92" (қазіргі уақытта тоқтатылған) Солтүстік Корея паромның жұмысы үлкен шиеленіс тудырады, өйткені паромды Чонгрион негізінен мүшелерін Солтүстік Кореяға жіберу және ұйым мен оның мүшелері сыйлаған ақша мен тауарлармен Солтүстік Кореяны қамтамасыз ету үшін пайдаланады. 2003 жылы Солтүстік Кореядан дезертир болған адам АҚШ Сенатының комитетіне мәлімдеме жасап, Солтүстік Кореяның зымырандарын құрастыру үшін қолданған бөлшектердің 90% -нан астамы кемемен Жапониядан әкелінгенін мәлімдеді. 2006 жылдың мамырында Чонгрион мен Оңтүстік Миндан келісімге келді, бірақ келісім келесі айда бұзылды. Солтүстік Кореяның 2006 жылғы шілдедегі зымыран сынақтары жағдайды ушықтырды, Чонгрион зымыран сынақтарын айыптаудан бас тартып, Жапония үкіметі Мангёнбонг-92 паромның жұмысын тоқтатқанына өкініш білдірді. Ашулы Миндан шенеуніктері жапон саясаткерлері мен БАҚ-қа қосылып, Чонгрионның бұл мәселе бойынша үнсіздігін қатты сынады.

Жапон қоғамына кірігу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде заиничи корейлері жапон қоғамы тарапынан түрлі дискриминацияға ұшырады. Сан-Франциско бейбіт шартының нәтижесінде Жапония үкіметі жапон азаматтарын қолдау үшін, қаржылай көмек беру, баспана ұсыну сияқты заңдар қабылдады. Алайда, шартқа қол қойылғаннан кейін заиничи корейлері енді жапон азаматы саналмады, сондықтан үкіметтен ешқандай қолдау ала алмады. Олар үкіметтен медициналық сақтандыру куәлігін ала алмағандықтан, медициналық көмек алу да қиын болды. Медициналық сақтандырусыз заиничи корейлері ауруханаға бара алмады, себебі дәрі-дәрмектің бағасы тым жоғары еді. Бұл шарттың тағы бір мәселесі – Жапония үкіметі Жапонияда тұратын корейлердің саусақ іздерін алуды талап ететін заң шығарды, себебі заиничи корейлерінің екі есімі болды (өздерінің бастапқы есімдері және жапон үкіметі берген есімдері). Осы заң бойынша заиничи корейлері өздерінің кім екенін жариялауға мәжбүр болды, өйткені қалалық әкімдікке саусақ іздерін беруге келгенде, көршілері олардың заиничи корейлері екенін білді. Осылайша, заиничи корейлері жапондарға өздерінің кім екенін ашуға мәжбүр болды және олардан дискриминацияға ұшырады. Бұл олардың өмірін одан да қиындатты. Өздерін қорғау үшін көптеген заиничи корейлері бұл заңға қарсы наразылық білдірді. Миндан және көптеген заиничи корейлері бұл заңға қарсы болды, бірақ заң 1993 жылға дейін жойылмады. Осыған дейін заиничи корейлері жапон қоғамында кездесетін әлеуметтік дискриминациядан құтыла алмады.

Азық-түлік

Сонымен қатар, заиничи корейлер үшін дискриминация салдарынан жұмыс табу қиын болды. Заиничи корейлері көбінесе аз төлетілген жұмыстарға мәжбүр болды, бөлек аудандарда өмір сүрді және олардың мәдени және әлеуметтік дәстүрлеріне кедергі келтірілді. Әсіресе, заиничи корейлері үшін мемлекеттік қызметкер болу өте қиын болды, себебі сол кезде Жапония тек жапон азаматтарына ғана мемлекеттік қызметке қабылдануға рұқсат берді. Жұмыс таба алғандардың көпшілігі көмір шахталарында, құрылыс алаңдарында және зауыттарда жұмыс істеді, жағдайлары жапондық әріптестеріне қарағанда едәуір нашар болды. Бұл теңсіздік жалақымен ғана шектелмеді, сонымен қатар корейлер ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеді және өнімділікті арттыру үшін қатаң тәртіп сақтайтын басшылардың физикалық зорлық-зомбылығына ұшырады. Көптеген заиничи корейлері лайықты жұмыс таба алмағандықтан, «заңсыз алкоголь өндіру, металл сынықтарын қайта өңдеу және рэкет» сияқты заңсыз қызметтерге қатыса бастады. Еңбекпен қанау мен тұрғын үйге қатысты кемсітулерден басқа, корейлер әлеуметтік жағынан да айқын кемсітуге ұшырады. Олар «корей қалалары» деп белгілі бір аудандарға бөлінді (Шин Окубо мен Икуно куде әлі де бар), онда тұрғын үй жағдайлары нашар, санитария нашар және денсаулық сақтау мен білім беру сияқты мемлекеттік қызметтерге қол жеткізу шектеулі болды. Корей балалары мектепте қорлау мен кемсітуге ұшырады, бұл оқудан бас тартудың жоғары деңгейіне әкеп соқты және олардың білім алу мүмкіндіктерін, содан кейін экономикалық мүмкіндіктерін шектеді. Бүгінде заиничи Жапонияда белгілі бір тұрақтылыққа қол жеткізді. Минтохрен, заиничи ұйымдарының (Миндан мен Чонгрион сияқты), басқа азшылық топтарының (айну, буракумин, рююкюан, нивх және т.б.) және жанашыр жапондықтардың қолдауы арқасында Жапониядағы заиничи халқының әлеуметтік жағдайы жақсарды. Дискриминациядан қашу үшін өздерін жапондықтар ретінде көрсетуге тырысатын корейлер де бар. Көптеген жас заиничи қазір тек жапон тілінде сөйлейді, жапон мектептеріне барады, жапон фирмаларында жұмыс істейді және көбінесе жапондықтарға үйленеді. Азаматтық алудың көп бөлігі жастардың арасында ресми жұмыс іздеу немесе некеге тұру кезеңінде жүзеге асырылады. Өздерінің өмірін құрғандардың көпшілігі енді Оңтүстік Корея немесе Жосон ұлтын сақтап, басқа жапондықтармен бірге қарапайым өмір сүруді қаламайды. Бұл, сондай-ақ жапондықтармен некелесу, Жапониядағы түпнұсқа «заиничи» халқының санының күрт төмендеуіне алып келуде.

Ассимиляция

Зайничи қауымдастығының ең маңызды мәселелерінің бірі – Зайничилердің Жапонияға ассимиляциялану қарқыны. Жыл сайын шамамен 4000-нан 5000-ға дейін корейлер Жапония азаматтығын қабылдайды, жалпы саны 480 000-ға жуық адамды құрайды. Жапонияда азаматтық алу – маңызды мәдени аспект, себебі Миндан мен Чонгрион корей этникалық үлгін корей ұлтына байланыстырады, ал Жапония мен Оңтүстік Кореяның азаматтық заңдары ересектерге бірнеше азаматтыққа ие болуға рұқсат етпейді. Олардың пікірінше, жапон паспортын алу – корей-жапондық емес, жапондық болуды білдіреді. Жапон азаматы болу үшін Зайничи корейлер бұрын күрделі кезеңдерден өтуге тиіс болды, соның ішінде отбасы және ата-бабалары туралы он буынға дейінгі ақпаратты жинау қажет еді. Бұл ақпаратты Миндан сияқты корей ұйымы арқылы жинауға болар еді, бірақ оның жоғары құны көптеген адамдарға қол жетімді емес еді. Дегенмен, қазіргі кезде бұл процестер жеңілдеді және Зайничи корейлер үшін жапон азаматы болу оңайырақ. Кейбір танымал тұлғалар корей есімін сақтап азаматтық алғанмен, көпшілігі жапондық есімді таңдайды, оны жапонша оқуға және жазуға болады. Бұл жоғарыда айтылған мәдени факторды растайды, сондықтан кейбір адамдар азаматтық алу деңгейін ассимиляцияның шамамен көрсеткіші деп санайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген Зайничи корейлер бір-бірімен үйленді, ал жапон азаматтарымен аралас некелер сирек кездесетін. Бұл Жапонияның Зайничи корейлеріне қатысты ксенофобиялық көзқарасынан туындады, ондаған жылдар бойы дискриминация салдарынан туған қорлықтың нәтижесі. Сондықтан жапон азаматтары, әсіресе олардың ата-аналары, Зайничи корейлермен некеге тұрудан бас тартты. Алайда, Зайничи корейлер арасында да неке мәселелері болды. Бұрынғы бөлімде айтылғандай, Зайничи корейлер көбінесе өздерінің кім екенін жасырып, сол кездегі жапондықтар сияқты өмір сүрді. Осы себепті, олар үшін өздерімен бір ұлтты адамдармен байланыс орнату қиын болды. Көбінесе олар Минданның қолдауымен ұйымдастырылған некелер арқылы үйленді. 1975 жылы Әділет министрлігінің қызметкері Хиденори Саканори (坂中 英徳 Саканори Хиденори) "Саканори қағазы" деп белгілі, өте даулы құжатты жариялады. Ол Миндан мен Чонгрионның Зайничилердің Кореяға қайтуға тиіс деген пікірі енді шындыққа сай келмейтінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, егер Зайничилер корейлік үлгі мен ұлтының арасындағы байланысты үзбесе, 21-ғасырда олардың жоғалып кетуі мүмкін екенін болжады. Ол Жапония үкіметі Зайничилерді уақытша тұрғындар ретінде қарауды тоқтатып, олардың "корей-жапондықтар" ретінде тұрақты қоныстануына қажетті заңдық базаны құруы керек деп сақты. 1995 жылдың желтоқсан айында Gendai Korea ("Қазіргі Корея") журналы "Саканори қағазынан кейін 20 жыл" атты мақала жариялады, онда оқиғаның одан әрі дамуы бағаланды. Мақалада 1980 жылдары Зайничи корейлерінің 50%-ы жапондықтармен үйленгені, ал 1990 жылдары бұл көрсеткіш 80%-ға жеткені көрсетілді. (Шындығында, 1990-1994 жылдар аралығында корейлік некелердің үлесі тек 15-18% құрады.) Сондай-ақ, 1985 жылы заңға енгізілген өзгерістерге назар аударылды, оған сәйкес, ата-анасының біреуі жапондық болған бала жапон азаматтығын алады. Бұрынғы заң бойынша жапондық әкесі бар бала ғана жапон азаматтығын алатын. Нәтижесінде, Зайничи некелерінің 20%-дан азы Зайничи мәртебесін сақтап қалады. Мақалада азаматтық алудың жас ұрпақ арасында жиі болатыны айтылды, сондықтан ескі буынның өмірден кетуі басталғанда Зайничи халқының саны күрт төмендеуі күтілуде. Минданның соңғы деректері бойынша, 2006 жылы Зайничи халқының саны 598 219 адамды, ал 2007 жылы 593 489 адамды құрады. 2006 жылы Зайничилердің 8,9%-ы басқа Зайничилермен үйленді. 1792 бала дүниеге келді, 4588 адам қайтыс болды, нәтижесінде табиғи азаю 2796 адамды құрады. Бұған қоса, 8531 адам азаматтық алды, нәтижесінде 2006 жылы жалғы азаю 11 327 адамды (1,89%) құрады.

Резиденттерді тіркеу

Зайничи корейлері жапондық азаматтығынан айырылғаннан кейін, 1951 жылғы Иммиграциялық бақылау туралы заң және 1952 жылғы Шетелдіктерді тіркеу туралы заң олардың саусақ іздерін алуын және басқа шетелдіктер сияқты тіркеу куәлігін алып жүруін міндеттеді. 1965 жылғы келісім бойынша тұрақты тұруға рұқсат берілгендер қатарына колониялық кезеңнен бері Жапонияда тұрған зайничи корейлері кірді, бірақ олардың ұрпақтарына бұл мүмкіндік берілмеді. Жиырма алты жыл өткен соң, Жапония Парламенті Иммиграциялық бақылау туралы арнайы заңды қабылдады, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін немесе одан бұрын тұрған зайничи корейлерін және олардың тікелей ұрпақтарын арнайы тұрақты тұрғындар деп жариялады. 1993 жылы зайничи корейлерінен саусақ іздерін алу талабы тоқтатылды. 2007 жылы Корея Конституциялық соты Оңтүстік Кореяның азаматтарының, егер олар басқа елдің тұрақты тұрғындары болса, Оңтүстік Кореяда дауыс беруге құқығы жоқ екенін қабылдады. Зайничи Солтүстік Кореялықтарына 17 жасқа толғанда Солтүстік Кореядағы көрсету сайлауларында дауыс беруге және сайлануға теориялық мүмкіндік бар. Сондай-ақ, зайничи корейлеріне мемлекеттік қызметке орналасу және тек жапон азаматтарына ғана ашық сайлауға қатысу құқығын беру үшін науқандар ұйымдастырылды. 1992 жылдан бері Миндан Оңтүстік Корея үкіметінің қолдауымен префектуралық және қалалық мәслихаттар, қала әкімдері және префектура губернаторлары сайлауында дауыс беру құқығын алу үшін үгіт жүргізіп келеді. 1997 жылы Кавасаки кореялық азаматты жұмысқа алған алғашқы муниципалитет болды. Қазірге дейін Осака, Нара және Канагава префектуралары тұрақты шетелдік тұрғындарға дауыс беру құқығын берді. Бірақ, Жапония Либералды-демократиялық партиясының бір бөлімі бірнеше рет талқылағанына қарамастан, Жапония Парламенті бұл мәселе бойынша әлі шешім қабылдаған жоқ, сонымен қатар жапон азаматтығын қабылдамағандарға дауыс беру құқығын беруге қарсы қоғамдық және саяси наразылық күшті. Керісінше, зайничи үшін азаматтыққа қабылдану талаптары бірте-бірте төмендетіліп, қылмыстық істер немесе Солтүстік Кореямен байланыс ғана азаматтыққа қабылдануға кедергі келтіретін жағдайлар болып саналады. Екі зайничи ұйымы да бұған қарсы, себебі олар натурализацияны де-факто ассимиляция деп санайды. 2011 жылдың қарашасында Оңтүстік Корея үкіметі зайничи корейлерін Оңтүстік Корея сайлауларында дауыс берушілер ретінде тіркеуге кірісті, бірақ бұл шараға аз ғана тіркелушілер тартылды. Минданмен байланысты зайничи корейлері Жапонияда дауыс беру құқығын алуға ұмтылып жатқанмен, Оңтүстік Корея саясатында дауыс беру блогына айналуға қызығушылық танытпайды. Чонгрион болса, зайничи корейлерінің жапон саясатына қатысуына мүмкіндік беру шараларына қарсы тұрады, олардың корейлерді жапон қоғамына сіңіріп, корей этникалық сәйкестігін әлсіретеді деген пікірде.

Корея мектептері

Солтүстік Кореяны қолдайтын "Чонгрион" қауымдастығы Жапонияда 218 "Чосен гакко" мектебін, соның ішінде балабақшаларды және бір университет – Корея университетін басқарады. Барлық сабақтар мен мектеп ішіндегі барлық әңгімелер корей тілінде жүргізіледі. Олар Солтүстік Кореяға деген берік идеологияны және Ким Ир Сенге, Ким Чен Ырға және Ким Чен Ынға адалдықты үйретеді. Оқулықтарда Солтүстік Кореяның экономикалық дамуы және Ким Чен Ылдың "Сонгун" саясаты идеализацияланған. Мектептер алдындағы мәселелердің бірі – қаржы тапшылығы. Бұл мектептер бастапқыда Солтүстік Корея үкіметінің қолдауымен құрылып, жұмыс істеді, бірақ ол қаржы ағыны тоқтады. Оқушылар санының төмендеуіне байланысты көптеген мектептер қаржылық қиындықтарға тап болды. Жапон үкіметі "Чонгрионның" этникалық мектептерді дәстүрлі жапон мектептерімен салыстырылатын деңгейде қаржыландыру туралы өтініштерін қабылдамады, себебі Жапон Конституциясының 89-бабында мемлекеттік емес ұйымдардың білім беруге мемлекеттік қаражат жұмсауына тыйым салынған. Бірақ шындығында, мектептер жергілікті билік тарапынан қаржыландырылады, алайда 89-бапты тікелей бұзудан аулақ болу үшін субсидиялар тікелей мектептерге емес, оқушылардың отбасыларына төленетін арнайы жәрдемақы түрінде беріледі. Бұл мемлекеттік мектептерге қарағанда әлдеқайда аз қаражатты құрайды. Тағы бір мәселе – "Дайкен" деп аталатын емтихан, ол орта мектепті бітірмегендерге мемлекеттік университеттерге түсуге және емтихан тапсыруға мүмкіндік береді. Бұрын тек міндетті білім алғандар ғана (яғни, негізгі мектепті бітіргендер) "Дайкен" емтиханына қатыса алатын. Бұл этникалық мектептердегі оқушылар емтиханға жіберілмес бұрын қосымша курстарды орындауға міндетті болды. 1999 жылы талап өзгертіліп, белгілі бір жасқа жеткен кез келген адам емтиханға қатыса алатын болды. Бірақ бұл жапондық емес мектептерді бітіргендерге де "Дайкен" тапсыру қажеттігін білдіргендіктен, бұл өзгеріске наразылық білдіргендер болды. 2003 жылы Білім министрлігі Қытай мектептерінің, "Миндан" басқаратын корей мектептерінің және Батыс елдерімен байланысты және АҚШ пен Ұлыбритания ұйымдары аккредиттеген халықаралық мектептердің түлектерінен эквиваленттік емтиханды тапсыру талабын алып тастады. Алайда, бұл "Чонгрион" басқаратын корей мектептерінің түлектеріне қатысты емес, себебі министрлік олардың оқу бағдарламаларын мақұлдамайтынын мәлімдеді. Шешім жеке университеттерге қалдырылды, олардың 70% барлық корей мектептерінің түлектеріне тікелей өтініш беруге рұқсат берді. Жоғарыда айтылған мәселелерге байланысты "Чонгрион" басқаратын корей мектептеріндегі оқушылар саны 67%-ға төмендеді, ал заиничи корейлерінің көптеген балалары енді дәстүрлі жапон мектептеріне баруды қалайды. Токио, Осака, Ибараки, Киото және Ишиока қалаларында Оңтүстік Кореяның демеушілігімен жұмыс істейтін және "Миндан" басқаратын бірнеше "Канкоку гакко" (корейше: 한국학교/韓國學校, жапонша: 韓国学校) орналасқан. Жапонияда тұратын және Оңтүстік Кореяны қолдайтын корейлер "Канкоку гаккоға" қатысуға бейім. Балама ретінде, олар жапон тілінде оқытатын жапон мектептеріне бара алады. Алайда, Жапонияда туылған корейлердің көпшілігі, тіпті жақын жерде "Канкоку гакко" болса да, қалыпты жапон мектептеріне барады.

Құқықтық псевдонимдер

Жапонияда тіркелген шетелдіктерге жапондық псевдонимді (тіркелген псевдоним), көбінесе қысқартылып tsūmei (通名) заңды аты ретінде қабылдауға рұқсат етіледі. Дәстүр бойынша, Заиничи корейлері көпшілік алдында жапондық стильдегі есімдерді қолданады, бірақ кейбір Заиничи корейлері, оның ішінде танымал тұлғалар мен кәсіби спортшылар, өздерінің түпнұсқа корей есімдерін пайдаланады. Жапон есімдерін қолданатын белгілі этникалық корейлердің қатарында Ханшин Тайгерс клубының жұлдызы Томоаки Канемото, кәсіпқой күрескерлер Рики Чошу мен Акира Маеда, сондай-ақ даулы дзюдошы және аралас жекпе-жек шебері Йосихиро Акияма бар. Корея мен Жапонияда 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты кезінде Миндан газеті псевдонимдерді қолдану туралы сауалнама жүргізді. Сауалнамаға қатысушылардың 50% әрқашан псевдоним қолданатынын, ал 13% әрқашан өздерінің нақты есімдерін қолданатынын айтты. 33% жағдайға қарай есімдерді алмастырып қолданатынын мәлімдеді. 1986 жылы өткізілген сауалнамада Жапониядағы этникалық корейлердің 90% астамы корей есімімен қатар жапондық дыбысталатын есімдерінің де бар екенін хабарлады. 1998 жылғы зерттеуде 80% жапондық компанияда жапондық есімдерін қолданса, 30,3% жапондық есімдерін «басымдықпен» қолданатынын айтты.

Жапондық жұмыс нарығындағы Зайничи

Зайничи корейлері негізінен пачинко орталықтарында, мейрамханалар/барларда және құрылыс саласында жұмыс істейді. Зайничи корейлеріне қатысты кемсітушілікке байланысты көптеген адамдар «3D» (лас, қауіпті және ар-ұятсыз) деп аталатын салаларға итерілді. 1993 жылдан бері пачинконың жылдық сатылымы шамамен 30 триллион иенді құрады, ал осы сатылымның 90% -ын зайничи корейлері құрады. Алайда, Жапония үкіметі қатаң ережелер енгізгендіктен пачинко индустриясы қысқарып келеді. 2012 мен 2016 жылдар аралығында пачинко орталықтарының саны 9,5%-ға төмендеді, ал пачинко ойнаушылардың саны 9,4 миллионнан асты. Кейбір зайничи корейлері якинику мейрамханаларын ашты. 1970 жылдары Кореядан келген жаңа адамдар бағалы металдар өнеркәсібіне қатыса бастады. Қазіргі уақытта Жапониядағы бағалы металл өнімдерінің 70% -ын сертификатталған зайничи корейлері жасап шығарады. Кейбір зайничи корейлері, халықтың басқа топтары сияқты, ұйымдасқан қылмысқа қатысады. Якуза тобының бұрынғы мүшесі Сумиёси Кай шамамен бірнеше жүз корей якузасы бар екенін және олардың кейбіреулері филиалдардың басшылары екенін айтты. Алайда, бұл топтың мүшесі корей бандиттері Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияға көшуге бейім екенін, себебі бұл елдер олар үшін Жапониядан гөрі тиімдірек екенін мәлімдеді. 1970 жылдан бері зайничи корейлерінің еңбек құқықтары жақсарды. Мысалы, бұрын зайничи корейлері де, басқа да шетелдіктер де Жапонияда заңгер бола алмайтын, бірақ Ким Кён Дёк 1979 жылы зайничи корейінің алғашқы заңгері атанды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Жапонияда 100-ден астам зайничи корей адвокаттары бар, олардың кейбіреулері LAZAK (Зайничи корей адвокаттарының қауымдастығы) мүшелері ретінде жұмыс істейді.

Танымал мәдениетте

Жапониядағы корейлер бейнеленген алғашқы жапон фильмдерінде корейлер көбінесе басты кейіпкерлер ретінде емес, шеткі қоғамның мүшелері ретінде суреттелген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана фильмдер заиничи корейлерінің күресі мен қанауын көрсетті, мысалы, Нагиса Ошиманың 1968 жылғы "Үш қайта тірілген маскүнем" фильмі Жапониядағы заиничилерге қатысты фанатизм мен шетелге деген жеккөрушілік туралы айтты. Заиничи тәжірибесін заиничи режиссері тұңғыш рет 1975 жылы Ли Хактың "Жұртшының өзені" фильмінде бейнеледі. Заиничи режиссері Йоичи Саидің "Ай астындағы барлығы" фильмі алғаш рет сыншылардың жоғары бағасын алып, 1993 жылы бірнеше үздік фильм сыйлығын жеңіп алды. 2001 жылы заиничи режиссері Ли Санг-ил өзінің алғашқы "Чонг" фильмін шығарды, ал 2001 жылы заиничи жазушысы Казуки Канешироның "Наоки" сыйлығын жеңіп алған "GO" (2000) кітабы Солтүстік Кореяның заиничи туралы сол атпен танымал фильмге бейімделді. Ян Ён Хи 2005 жылы "Сүйікті Пхеньян" деректі фильмінде Чунгрион тәжірибесін алғаш рет көрсетті. Корей-американдық шығармашыл тұлғалар өздерінің үлкен корей диаспорасының бір бөлігі ретіндегі тәжірибелерін түсіну үшін заиничи тәжірибесін пайдаланды, мысалы, Бенсон Лидің 2016 жылғы "Сеулді іздеу" фильмі және Мин Джин Лидің 2017 жылғы "Пачинко" романы. "Пачинко" бірнеше буын заиничи корейлерінің тарихын және Жапониядағы корейлер мен пачинко ойын автоматтарына қатысты қалыптасқан стереотиптерді баяндайды; кітап жапониялықтарға қатысты, ұлттық мәселелерге және Жапониядағы корейлерге қатысты кемсітушілік пен шетелге деген жеккөрушілік туралы ұзақ жылдардан бері жүргізіліп келе жатқан саяси пікірталастарды зерттейді. Роман Apple TV+ телеарнасында сол атпен шектеулі телесериал ретінде жарық көрді.