Кіріспе

Жолаушылар пойыздарындағы дәретхана түрлері. Көптеген жолаушылар пойыздарында (әдетте орта және ұзақ қашықтықтағы) дәретханалар болады, көбінесе вагондардың екі шетінде. Мүгедектерге арналған дәретханалар кеңірек болғандықтан, мұндай мүмкіндігі бар пойыздарда әр вагонда дәретхана болмауы мүмкін.

Құмыралы дәретхана

Пойыздан адам қалдықтарын шығарудың дәстүрлі әдісі – қалдықтарды рельске немесе көбінесе жақын жердегі жерге тастау, бұл үшін «хоппер дәретханасы» деп аталатын құрал қолданылады. Бұл едендегі тесіктен бастап толық шаю жүйесіне дейін (мүмкін стерилизациямен) ауысады. Едендегі тесік (сондай-ақ, құлап түсетін дәретхана немесе тікелей ағызатын дәретхана деп те аталады) жүйесі әлі де әлемнің көптеген аймақтарында, әсіресе ескі вагондарда қолданылады. Оның басты кемшілігі – бұл әдіс шикі, гигиеналық емес және денсаулық пен қоршаған орта үшін қауіпті саналады. Ол теміржол жолын ластайды және пойыз су арнасының үстінен немесе астынан өтетін кезде ауыр денсаулық салдарын тудыруы мүмкін. Жолаушыларға пойыз стансада тұрғанда немесе қызыл сигналда тоқтағанда дәретхананы пайдалануға немесе су шашуға тыйым салынуы мүмкін. Бұл шектеуді сақтау үшін, пойыз стансаға кіргенде немесе қызыл сигналда тоқтағанда дәретханалар автоматты түрде жабылуы мүмкін. АҚШ-та теміржол қызметкерлері жолаушылар пойызы стансада немесе кестеде көрсетілген басқа да орындарда тоқтағанда дәретханаларды жабық күйінде ұстауға міндетті болды. Пойыз кеткеннен кейін ғана дәретханалар ашылатын болды. Дұрыс жасалған құлап түсетін дәретханалар дымқұбыр сияқты ауаны тартады, дәретхана есігінің желдеткіштері арқылы ауаны тартып, дәретхана арқылы төмен және сыртқа шығарып, иіс таралуын азайтады. Хоппер дәретханалары ескі теңіз дәретханаларына ұқсас, олар экскременттерді тікелей, өңделмеген күйінде қоршаған ортаға шығарады. АҚШ-та Amtrak 1980 жылдары Флоридадағы Сент-Джонс өзенін кесіп өткен Silver Meteor пойызынан шыққан қалдықтар балықшыға тигеннен кейін, ол сотқа шағымданып, осы дәретханаларды қолдануды тоқтатты. Ұлыбританияда 2019 жылдың соңында жолаушылар тасымалының кестесіндегі пойыздарда хоппер дәретханалары қолданылып келді. Барлық теміржол қызметкерлерін қорғау және қоғамдық денсаулық салдарын азайту жоспары бірнеше операторлар босату туралы өтініш бергендіктен кейін кешіктірілді. 2021 жылы Үндістан теміржолы құлап түсетін дәретханаларды толығымен жоюды аяқтады, оларды жергілікті жерде жасалған биодәретханалармен алмастырды. Гигиенаны жақсартудан басқа, бұл қадам Үндістан теміржолына жыл сайын 4 миллиард рупия үнемдеуге мүмкіндік береді, себебі адам қалдықтарынан туындаған рельстердің коррозиясы жойылды. Олар бактерияларды пайдаланып адам қалдықтарын ыдыратуға арналған биовакуумды дәретханалармен ауыстырылды, бұл 2010 жылы берілген уәде орындалды.

Химиялық сақтау резервуары

Химиялық сақтау резервуарлары (жинақтау резервуарлары) әдетте әлемнің бай және тығыз қоныстанған аймақтарындағы жаңа вагондар мен пойыз вагондарына орнатылады. Бір мәселе – резервуарларды үнемі босату қажет, көбінесе терминалды станцияларда немесе ұзақ тоқтауларда. Егер пойызды қайта пайдалану қажет болса, резервуарлар босатылмауы мүмкін. Осы жағдайда, дәретханалар бітелуі мүмкін, нәтижесінде олардың жұмысы тоқтатылуы мүмкін.

Вакуумды дәретхана

Жаңа вагондарда қолданылатын вакуумдық жүйелер авиалайнерлердегілермен ұқсас: қалдықтар жоғары қысымды сорғы арқылы жинақталған резервуарға сорылады. Олардың кемшіліктері химиялық жинақтағыштар сияқты, үстеме ретінде, жұмыс істеу үшін тұрақты қуат көзі қажет, және су мен адам қалдықтарынан басқа нәрсені (мысалы, дәретхана қағазын) ағызу сорғыны тез бүлдіруі мүмкін.

Компостингтік дәретхана

Кейбір пойыздарда компосттау дәретханалары болуы мүмкін, олар қатты және сұйық қалдықтарды ыдырату үшін бактериялық әрекетті пайдаланады. Стерильденгеннен кейін, тек ыдыраған таза сұйық ғана рельс төсегіне шығарылады. Қатты қалдықтарды жарты жылда бір рет құю жеткілікті. Осындай дәретханалар Нидерланды мен Швейцариядағы кейбір пойыздарда қолданылады.